Άξονας θερμοκηπίου: ανατολή–δύση ή βορράς–νότος;
Οδηγός χωροθέτησης θερμοκηπίου
Η επιλογή ανάμεσα σε άξονα ανατολής–δύσης και βορρά–νότου δεν λύνεται με έναν κανόνα που ισχύει για κάθε κήπο. Ο προσανατολισμός της κορυφογραμμής επηρεάζει ποια πλευρά της στέγης δέχεται άμεσο φως σε διαφορετικές ώρες, όμως η εποχή, το γεωγραφικό πλάτος, η κλίση της στέγης, οι σκιάσεις και η εσωτερική διάταξη αλλάζουν το αποτέλεσμα. Με δύο κατόψεις σε κλίμακα και ένα εποχικό διάγραμμα σκιάς μπορείτε να συγκρίνετε τις λύσεις στη δική σας θέση, αντί να επιλέξετε θεωρητικά τον καλύτερο άξονα.
Τι σημαίνει στην πράξη ο άξονας του θερμοκηπίου
Ο άξονας περιγράφει την κατεύθυνση της κορυφογραμμής της στέγης, όχι την πλευρά στην οποία βρίσκεται η πόρτα. Σε ένα συνηθισμένο ορθογώνιο θερμοκήπιο με δίρριχτη στέγη, αν η κορυφογραμμή εκτείνεται από ανατολή προς δύση, οι μακριές πλευρές ακολουθούν περίπου την ίδια κατεύθυνση και βλέπουν προς βορρά και νότο. Οι στενές όψεις βρίσκονται στα ανατολικά και δυτικά άκρα. Αν η κορυφογραμμή εκτείνεται από βορρά προς νότο, οι μακριές πλευρές βλέπουν περίπου προς ανατολή και δύση και οι στενές όψεις προς βορρά και νότο. Γι’ αυτό σημειώστε τον γεωγραφικό Βορρά και σχεδιάστε χωριστά την κορυφογραμμή, το περίγραμμα και τα ανοίγματα, ώστε να διακρίνονται καθαρά οι δύο διατάξεις.
Πριν συγκρίνετε τις δύο κατευθύνσεις, βεβαιωθείτε ότι κοιτάτε το ίδιο περίγραμμα και όχι δύο διαφορετικές λύσεις χώρου. Χαράξτε σε κάτοψη κάθε πιθανή θέση, δείξτε πού θα βρίσκονται οι μακριές πλευρές και προσθέστε την είσοδο. Το αναγραφόμενο εμβαδόν δεν προσδιορίζει από μόνο του το μήκος και το πλάτος, οπότε για την τελική χάραξη χρειάζονται οι εξωτερικές διαστάσεις της συγκεκριμένης έκδοσης. Για αρχική σύγκριση εμβαδών, τα κλασικά θερμοκήπια αλουμινίου με εμβαδά από 3,77 έως 28,08 m² προσφέρουν διαφορετικές επιλογές μεγέθους. Η ένδειξη αυτή, όμως, δεν αρκεί για να καταλάβετε ποια πλευρά θα δεχτεί περισσότερο ήλιο.
Η πορεία του ήλιου μεταβάλλεται μέσα στη χρονιά
Η θέση του ήλιου αλλάζει στη διάρκεια της ημέρας και από εποχή σε εποχή. Στο βόρειο ημισφαίριο, η ημερήσια τροχιά του είναι ψηλότερη το καλοκαίρι και χαμηλότερη τον χειμώνα, ενώ αλλάζει και η διάρκειά της. Κοντά στις ισημερίες, η ανατολή και η δύση συμβαίνουν περίπου στα αντίστοιχα σημεία του ορίζοντα· σε άλλες περιόδους μετατοπίζονται προς βορρά ή νότο. Έτσι, ένα δέντρο ή ένας τοίχος μπορεί να σκιάζει διαφορετικό τμήμα του θερμοκηπίου ανάλογα με τον μήνα και την ώρα. Μια ένδειξη πυξίδας είναι χρήσιμη για να ορίσετε τον άξονα, αλλά δεν δείχνει από μόνη της πόσες ώρες θα φωτίζεται κάθε πλευρά.
Στην κάτοψη σημειώστε την πορεία του ήλιου σε περισσότερες από μία χαρακτηριστικές περιόδους: χειμώνα, ενδιάμεση εποχή και καλοκαίρι. Για κάθε περίοδο συγκρίνετε το πρωί, το ηλιακό μεσημέρι και το απόγευμα, χρησιμοποιώντας την ίδια θέση παρατήρησης και τον ίδιο ορίζοντα. Το ηλιακό μεσημέρι δεν ταυτίζεται πάντα με τις δώδεκα στην ώρα του ρολογιού, γι’ αυτό έχει μεγαλύτερη αξία να καταγράψετε τη θέση του ήλιου παρά να βασιστείτε σε μία σταθερή ώρα. Σκεφτείτε επίσης πότε θα χρησιμοποιείτε τον χώρο και ποια εποχή χρειάζεστε περισσότερο άμεσο φως. Έτσι η σύγκριση δεν περιορίζεται σε μία εντυπωσιακή, αλλά μεμονωμένη, εικόνα της θέσης.
Άξονας ανατολής–δύσης και χαμηλός χειμερινός ήλιος
Με κορυφογραμμή ανατολής–δύσης, οι δύο κεκλιμένες πλευρές μιας δίρριχτης στέγης κοιτούν γενικά προς νότο και βορρά. Στο βόρειο ημισφαίριο, γύρω από το ηλιακό μεσημέρι, ο ήλιος βρίσκεται προς τον νότιο ουρανό. Επομένως, η νότια πλευρά της στέγης μπορεί να δέχεται άμεσο φως από τη χαμηλή χειμερινή τροχιά του ήλιου. Αυτή είναι η βασική αιτία που η διάταξη εξετάζεται όταν προτεραιότητα είναι το χειμερινό φως. Δεν σημαίνει, ωστόσο, ότι ολόκληρο το θερμοκήπιο φωτίζεται ομοιόμορφα: οι πλευρές, οι όψεις και το εσωτερικό μπορεί να έχουν διαφορετικές συνθήκες, ανάλογα με την κλίση και τα εμπόδια γύρω τους.
Η νότια πλευρά δεν έχει πάντοτε ανεμπόδιστη θέα προς τον ορίζοντα. Ένα κτίριο ή ένα υπερυψωμένο τμήμα του εδάφους προς αυτή την κατεύθυνση μπορεί να περιορίζει το πλεονέκτημα, ενώ η σκιά από τη στέγη ή τα φυτά αλλάζει την κατανομή του φωτός μέσα στον χώρο. Ελέγξτε αν η διάταξη ανατολής–δύσης χωράει χωρίς να χρειάζεται μετατόπιση σε πιο σκιασμένο σημείο. Αν συγκρίνετε τα θερμοκήπια αλουμινίου περιορισμένης έκδοσης, από 3,77 έως 28,08 m², τοποθετήστε στην κάτοψη το περίγραμμα της έκδοσης που σας ενδιαφέρει. Σημειώστε ειδικά τα εμπόδια νότια της θέσης και αντιπαραβάλετε τη σκιά τους με τη νότια πλευρά της στέγης στις χειμερινές ώρες που εξετάζετε.
Τι αλλάζει με άξονα βορρά–νότου
Με κορυφογραμμή βορρά–νότου, οι κεκλιμένες πλευρές μιας δίρριχτης στέγης στρέφονται γενικά προς ανατολή και δύση. Έτσι, η ανατολική πλευρά δέχεται άμεσο ήλιο νωρίτερα μέσα στην ημέρα και η δυτική αργότερα. Η πλευρά που δέχεται άμεσο φως αλλάζει καθώς κινείται ο ήλιος, αντί να ευνοείται σταθερά η νότια κεκλιμένη επιφάνεια γύρω στο ηλιακό μεσημέρι. Το φως μπορεί επίσης να εισέρχεται από τις όψεις, γι’ αυτό ο προσανατολισμός της στέγης δεν περιγράφει μόνος του τη συνολική φωτεινότητα. Η συγκεκριμένη διαφορά έχει σημασία αν προσπαθείτε να κατανείμετε το φως σε διαφορετικές ώρες, αλλά δεν αποτελεί εγγύηση ότι όλες οι σειρές φυτών θα φωτίζονται εξίσου.
Ο άξονας βορρά–νότου μπορεί να είναι πρακτικός όταν το σχήμα του οικοπέδου ή η θέση των υφιστάμενων εμποδίων δεν αφήνει περιθώριο για άλλη χάραξη. Συγκρίνετε την πρωινή και απογευματινή σκιά στην πραγματική κάτοψη, όχι σε ένα γενικό διάγραμμα χωρίς τα εμπόδια του χώρου. Αν εξετάζετε το θερμοκήπιο-ορανζερί τύπου T, με εμβαδά από 16,52 έως 30 m², αποτυπώστε ολόκληρο το σχήμα του και τις επιμέρους κατευθύνσεις της στέγης, αντί να το αντιμετωπίσετε ως απλό ορθογώνιο. Χρησιμοποιήστε το σχέδιο της συγκεκριμένης έκδοσης και σημειώστε ποιες επιφάνειες βλέπουν προς ανατολή και ποιες προς δύση. Έτσι η σύγκριση των δύο χρονικών περιόδων αφορά το μοντέλο που πράγματι εξετάζετε.
Η θερινή θέση του ήλιου δεν ακυρώνει τις σκιάσεις
Το καλοκαίρι ο ήλιος ακολουθεί υψηλότερη τροχιά, οπότε η σκιά που ρίχνει ένα εμπόδιο μετακινείται διαφορετικά από ό,τι τον χειμώνα. Αυτό μπορεί να αλλάζει το ποια πλευρά της στέγης ή ποιο τμήμα του εσωτερικού δέχεται άμεσο φως, αλλά δεν καταργεί τη σημασία του άξονα. Η κλίση και το σχήμα της στέγης, η θέση των πλευρικών όψεων και το ύψος ενός κοντινού δέντρου επηρεάζουν μαζί το αποτέλεσμα. Εξετάστε τη διαδρομή του ήλιου για τις ώρες που σας ενδιαφέρουν, αντί να υποθέσετε ότι ένας προσανατολισμός θα προσφέρει την ίδια έκθεση όλη την ημέρα.
Ορισμένα σχήματα δεν περιγράφονται με τον ίδιο τρόπο όπως ένα μακρόστενο θερμοκήπιο με μία κορυφογραμμή. Σε ένα πυραμιδοειδές μοντέλο, για παράδειγμα, είναι πιο χρήσιμο να εξετάσετε τις πλευρές της στέγης, το περίγραμμα και τις σκιάσεις γύρω από όλη την κάτοψη. Το πυραμιδοειδές θερμοκήπιο με εμβαδά από 5,53 έως 18,9 m² αποτελεί παράδειγμα κατηγορίας όπου δεν αρκεί να επιλέξετε απλώς έναν από τους δύο γραμμικούς άξονες. Σχεδιάστε το πραγματικό σχήμα και σημειώστε από ποια κατεύθυνση φτάνει το φως σε διαφορετικές ώρες. Η ονομασία του σχήματος δεν υποκαθιστά το σχέδιο της συγκεκριμένης έκδοσης.
Διάγραμμα σκιάς: συγκρίνετε την ίδια θέση σε δύο κατόψεις
Σχεδιάστε πρώτα το οικόπεδο σε κλίμακα και σημειώστε τον Βορρά με βάση έναν αξιόπιστα προσανατολισμένο χάρτη ή μέτρηση. Προσθέστε τα κτίρια, τους φράχτες, τα δέντρα και κάθε σταθερό εμπόδιο που μπορεί να επηρεάσει την έκθεση. Έπειτα σχεδιάστε δύο περιγράμματα θερμοκηπίου ίδιου μεγέθους, ένα για κάθε άξονα, χωρίς να αλλάξετε τα υπόλοιπα δεδομένα. Για κάθε περίγραμμα καταγράψτε ποια πλευρά της στέγης δέχεται ήλιο, ποιες όψεις σκιάζονται και πού πέφτει η σκιά στο εσωτερικό. Η κοινή κλίμακα αποτρέπει μια συνηθισμένη παρανόηση: να φαίνεται καλύτερη η λύση που έχει σχεδιαστεί πιο μικρή ή έχει τοποθετηθεί σε ευνοϊκότερο σημείο.
Συμπληρώστε το σχέδιο με φωτογραφίες από σταθερά σημεία και σημειώστε ημερομηνία και ώρα. Επαναλάβετε τις παρατηρήσεις σε διαφορετικές εποχές, επειδή η φυλλωσιά των φυλλοβόλων δέντρων, η θέση του ήλιου και το μήκος της ημέρας μεταβάλλονται. Μια φωτογραφία αποτυπώνει τις συνθήκες εκείνης της στιγμής, όχι τις μεταβολές ολόκληρης της χρονιάς· χρησιμοποιήστε την μαζί με τις κατόψεις και όχι ως μοναδικό στοιχείο. Αν συγκρίνετε εκδόσεις του μοντέλου Prestige, με διαθέσιμα εμβαδά από 3,77 έως 28,08 m², αντιστοιχίστε κάθε περίγραμμα με τις ίδιες φωτογραφίες. Κρατήστε τις σημειώσεις ανά ημερομηνία, ώστε να μη συγκρίνετε άθελά σας την πρωινή εικόνα της μίας διάταξης με την απογευματινή της άλλης ή διαφορετικές εποχικές συνθήκες.
Παρτέρια, διάδρομοι και καθημερινή χρήση
Ο προσανατολισμός επηρεάζει και τον τρόπο με τον οποίο μοιράζεται το φως ανάμεσα στα παρτέρια. Σημειώστε πού θα βρίσκονται ψηλά φυτά, αναρριχώμενες καλλιέργειες, ράφια ή άλλες επιφάνειες που μπορεί να σκιάζουν χαμηλότερα φυτά. Στη συνέχεια συγκρίνετε αν η σκιά μετακινείται κατά μήκος ή εγκάρσια στους διαδρόμους και στις σειρές καλλιέργειας. Δεν χρειάζεται να υποθέσετε ότι μια κατεύθυνση σειράς είναι πάντα καλύτερη· το ζητούμενο είναι να δείτε πώς η συγκεκριμένη διάταξη φυτών αλληλεπιδρά με τη διαδρομή του ήλιου. Αν αλλάζετε συχνά τη θέση των παρτεριών, κρατήστε στο σχέδιο και τις πιθανές εναλλακτικές τους.
Η κάτοψη πρέπει να εξυπηρετεί και τη χρήση του θερμοκηπίου: την πρόσβαση στην πόρτα, τη διέλευση ανάμεσα στα παρτέρια και τη θέση του εξοπλισμού που χρησιμοποιείτε. Αν εξετάζετε μοντέλο με αποθηκευτικό χώρο, μην υποθέσετε από το συνολικό εμβαδόν πού βρίσκεται το τμήμα αποθήκευσης ή πώς συνδέεται με τις υπόλοιπες ζώνες. Το θερμοκήπιο περιορισμένης έκδοσης με ενσωματωμένο αποθηκευτικό χώρο, από 5,52 έως 28,08 m² είναι μία τέτοια επιλογή για σύγκριση. Χρησιμοποιήστε το σχέδιο της συγκεκριμένης έκδοσης για να δείτε πώς επηρεάζει τη διάταξη και τους διαδρόμους, προτού οριστικοποιήσετε τον άξονα.
Ο προσανατολισμός του τοίχου στο επιτοίχιο θερμοκήπιο
Σε ένα επιτοίχιο θερμοκήπιο, ο προσανατολισμός της κορυφογραμμής δεν αρκεί για να περιγράψει την έκθεση. Σημειώστε προς ποια κατεύθυνση βλέπει ο τοίχος, πού βρίσκονται οι άκρες της στέγης και πότε το ίδιο το κτίριο μπορεί να ρίχνει σκιά. Εξετάστε χωριστά την κεκλιμένη στέγη και τις ελεύθερες όψεις, επειδή δεν δέχονται κατ’ ανάγκη το φως από τις ίδιες κατευθύνσεις. Μην θεωρήσετε ότι η σύνδεση με έναν τοίχο δίνει από μόνη της πλεονέκτημα φωτισμού ή θερμότητας. Η πραγματική εικόνα εξαρτάται από την όψη, το ύψος και την κοντινή σκίαση, οπότε αποτυπώστε τα στο διάγραμμα της θέσης.
Συγκρίνετε την κάτοψη με τον τοίχο ως σταθερό όριο και μην περιστρέφετε νοητά το θερμοκήπιο ανεξάρτητα από αυτόν. Ελέγξτε πού μπορεί να τοποθετηθεί η είσοδος και ποιες όψεις παραμένουν ελεύθερες, σύμφωνα με το σχέδιο του μοντέλου που εξετάζετε. Για το επιτοίχιο θερμοκήπιο, σε εμβαδά από 3,69 έως 14,34 m², σχεδιάστε μαζί το περίγραμμα του κτιρίου και του θερμοκηπίου. Σημειώστε την κατεύθυνση προς την οποία βλέπει ο τοίχος και αντιπαραβάλετέ την με τις πρωινές, μεσημεριανές και απογευματινές παρατηρήσεις σας. Έτσι θα διακρίνετε πότε η σκιά προέρχεται από το ίδιο το κτίριο και πότε από άλλα εμπόδια, χωρίς να αποδίδετε όλες τις διαφορές αποκλειστικά στον άξονα της στέγης.
Πώς να επιλέξετε όταν καμία κατεύθυνση δεν είναι ιδανική
Σε ορισμένα οικόπεδα, μια πλευρά σκιάζεται τον χειμώνα και μια άλλη περιορίζει το διαθέσιμο μήκος, οπότε δεν υπάρχει λύση χωρίς συμβιβασμούς. Για να συγκρίνετε καθαρά, φτιάξτε έναν πίνακα με δύο στήλες, ανατολή–δύση και βορράς–νότος. Σημειώστε σε κάθε στήλη το χειμερινό φως, την πρωινή και απογευματινή έκθεση, τη θερινή σκιά, τα εμπόδια και την πρακτική θέση των παρτεριών. Ξεχωρίστε τις αδιαπραγμάτευτες ανάγκες, όπως μια ελεύθερη είσοδος ή ένα συγκεκριμένο περίγραμμα, από τις προτιμήσεις που μπορείτε να προσαρμόσετε. Έτσι η επιλογή βασίζεται στις συνθήκες της θέσης και στη χρήση σας, όχι σε μια γενική κατάταξη των δύο αξόνων.
Αν συγκρίνετε διαφορετικά μεγέθη θερμοκηπίου, δοκιμάστε κάθε πραγματικό περίγραμμα πάνω στην ίδια κάτοψη πριν αποφασίσετε ποια διάταξη χωράει καλύτερα. Το ευρύχωρο θερμοκήπιο Orangerie, σε εμβαδά από 47 έως 70 m² μπορεί να συμπεριληφθεί σε αυτή τη σύγκριση μεγέθους. Σχεδιάστε την έκδοση που εξετάζετε μαζί με τις διαδρομές πρόσβασης και τις καλλιεργητικές ζώνες, ώστε να φαίνεται τι αλλάζει όταν περιστρέφεται το περίγραμμα. Κρατήστε στον πίνακα χωριστά το αποτέλεσμα για το φως και το αποτέλεσμα για την καθημερινή χρήση. Αν καμία διάταξη δεν καλύπτει όλες τις ανάγκες, δείτε ποιος περιορισμός παραμένει σε κάθε λύση και ποιον μπορείτε να αποδεχτείτε με βάση τις προτεραιότητες που έχετε ήδη ορίσει.
Τι να επιβεβαιώσετε πριν οριστικοποιήσετε τη θέση
Πριν καταλήξετε, ελέγξτε ότι η κάτοψη είναι προσανατολισμένη σωστά και ότι οι δύο εναλλακτικές έχουν συγκριθεί στο ίδιο σημείο και στην ίδια κλίμακα. Επιβεβαιώστε την κατεύθυνση της κορυφογραμμής, τον προσανατολισμό των κεκλιμένων επιφανειών της στέγης και το περίγραμμα της έκδοσης που εξετάζετε. Κοιτάξτε ξανά το διάγραμμα για διαφορετικές εποχές και ώρες και βεβαιωθείτε ότι περιλαμβάνει σταθερά εμπόδια, δέντρα και την πιθανή σκιά του γειτονικού κτιρίου. Τέλος, περάστε από τη γενική εικόνα του φωτισμού στην εσωτερική διάταξη: πόρτα, διάδρομοι, παρτέρια και τυχόν αποθηκευτικός χώρος πρέπει να χωρούν στη θέση που επιλέξατε.
Αν το θερμοκήπιο θα τοποθετηθεί δίπλα σε υπάρχον κτίριο ή η θέση απαιτεί προσαρμογή της εγκατάστασης, ζητήστε από αρμόδιο τεχνικό να ελέγξει τις σχετικές λεπτομέρειες. Η σύγκριση της πορείας του ήλιου δεν υποκαθιστά την αξιολόγηση της βάσης ή της σύνδεσης με μια κατασκευή. Για την επιλογή άξονα, όμως, επιστρέψτε στα δύο σχέδια και εξετάστε ποια πλευρά έχει πραγματικά καθαρό ορίζοντα, σε ποιες εποχές και για πόσες ώρες. Αυτή η αντιπαραβολή είναι πιο χρήσιμη από μια καθολική σύσταση, επειδή συνδέει τον προσανατολισμό με τη δική σας θέση και τις δικές σας καλλιεργητικές προτεραιότητες.
Συχνές ερωτήσεις
Ποιος άξονας είναι προτιμότερος για χειμερινή καλλιέργεια;
Σε ένα συνηθισμένο θερμοκήπιο με δίρριχτη στέγη, ο άξονας ανατολής–δύσης μπορεί να εκθέτει περισσότερο τη νότια κεκλιμένη πλευρά στον χαμηλό μεσημβρινό ήλιο του χειμώνα. Αυτό δεν εγγυάται περισσότερο φως σε όλο το εσωτερικό: ελέγξτε την κλίση της στέγης, τα εμπόδια και τη θέση των φυτών.
Είναι λανθασμένος ο άξονας βορρά–νότου;
Όχι. Με αυτή τη διάταξη, οι ανατολικές και δυτικές πλευρές της στέγης δέχονται άμεσο ήλιο σε διαφορετικές ώρες, ενώ φως μπορεί να φτάνει και από τις όψεις. Το αποτέλεσμα εξαρτάται από την εποχή, τη γεωμετρία του θερμοκηπίου και τις σκιάσεις της συγκεκριμένης θέσης.
Αρκεί να προσανατολίσω σωστά την πόρτα;
Όχι, επειδή η θέση της πόρτας δεν προσδιορίζει τον άξονα της κορυφογραμμής. Σημειώστε χωριστά τον γεωγραφικό Βορρά, την κατεύθυνση της κορυφής της στέγης, τις μακριές πλευρές και τα ανοίγματα. Έτσι συγκρίνετε τις ίδιες γεωμετρικές πληροφορίες και στις δύο λύσεις.
Ποιες ώρες και εποχές πρέπει να αποτυπώσω;
Καταγράψτε ενδεικτικές θέσεις του ήλιου το πρωί, γύρω από το ηλιακό μεσημέρι και το απόγευμα, σε περιόδους με διαφορετική εποχική πορεία. Μια φωτογραφία ή ένα σχέδιο μόνο το μεσημέρι μιας ημέρας δεν δείχνει πώς θα αλλάξει η σκιά στη διάρκεια της χρονιάς.
Ισχύει ο ίδιος κανόνας για επιτοίχιο θερμοκήπιο;
Όχι απαραίτητα. Εκτός από την κορυφογραμμή, μετρά η κατεύθυνση της όψης του τοίχου, η κλίση της στέγης και η σκιά που μπορεί να ρίχνει το κτίριο. Σχεδιάστε αυτά τα στοιχεία μαζί, γιατί ο άξονας μόνος του δεν περιγράφει την έκθεση της στέγης.
Ο άξονας ανατολής–δύσης αξίζει να εξεταστεί όταν θέλετε να αξιοποιήσετε τη χαμηλή χειμερινή πορεία του ήλιου στη νότια πλευρά μιας δίρριχτης στέγης. Ο άξονας βορρά–νότου δίνει διαφορετική κατανομή του φωτός ανάμεσα στις ανατολικές και δυτικές πλευρές μέσα στην ημέρα. Κανένας από τους δύο δεν υπερισχύει σε κάθε θέση. Συγκρίνετε τα ίδια περιγράμματα, αποτυπώστε τις εποχικές σκιάσεις και λάβετε υπόψη πώς θα χρησιμοποιείτε τον εσωτερικό χώρο. Έτσι η επιλογή θα ανταποκρίνεται στο φως που πράγματι φτάνει στο θερμοκήπιο.
