Hvað þarf að kanna áður en þakklæðning er sett á garðhús?

Undirbúningur garðhúss
Þakklæðning á garðhúsi þarf að henta lögun þaksins, burðarvirkinu og undirlaginu sem hún verður fest við. Áður en efni er valið eða pantað skaltu staðfesta þakhalla, mæla hvern þakflöt, kanna ástand burðarhluta og finna hvaða festingar klæðningarkerfið gerir ráð fyrir. Mál á grunnfleti hússins eða mynd af þakinu nægja ekki ein og sér til að reikna efni eða meta hvort lausn passi. Ef verið er að endurnýja þak þarf líka að kanna hvort vandamál leynist undir gömlu klæðningunni. Hér er farið yfir það sem gott er að skýra áður en verkið hefst.

Finndu gögn fyrir rétta gerð garðhúss
Áður en þú velur efni skaltu finna gögn sem eiga við nákvæmlega það garðhús sem þakið á að klæða. Heiti, ljósmynd og mál grunnflatar sýna ekki endilega lögun hvers þakflatar, hallann eða staðsetningu sperra og annarra burðarhluta. Leitaðu að samsetningarleiðbeiningum, málsettri teikningu og upplýsingum um þakið. Þegar þú skoðar ákveðna gerð, til dæmis garðhúsið Verdana 1, skaltu staðfesta að skjölin eigi við sömu gerð og útgáfu, ekki aðeins hús með svipuðu útliti. Skoðaðu líka hvort teikningin sýni raunverulega þakbyggingu eða aðeins ytra útlit. Berðu heiti skjalsins, útgáfu þess og númer gerðarinnar saman við gögnin sem fylgja húsinu. Þannig minnka líkur á að mælt sé eða pantað eftir úreltum upplýsingum.
Skýrðu hvort um sé að ræða fyrsta þak á nýju garðhúsi eða endurnýjun á þaki sem hefur verið notað. Við endurnýjun skaltu skrá hvaða efni er fyrir og kanna hvort sjáist skemmdir áður en það er hulið; ný klæðning lagar hvorki raka né veikt undirlag. Finndu út hvort fyrirhugað sé að fjarlægja allt eldra efni eða halda einhverjum lögum. Athugaðu jafnframt hvort fyrri breytingar, svo sem viðbætt loftop eða brúnalistar, hafi breytt uppbyggingunni frá upphaflegri teikningu. Ekki gera ráð fyrir að nýtt og gamalt kerfi megi sameina. Ef gögnin segja ekki skýrt hvernig þakið er byggt eða hvað hentar í staðinn skaltu fá svör frá framleiðanda eða fagmanni áður en þú pantar.
Þakhalli og þakgerð afmarka val á efni
Þakhalli er eitt fyrsta atriðið sem þarf að bera saman við kröfur þakefnisins. Skoðaðu hvort framleiðandi tilgreini lágmarkshalla og staðfestu að viðmiðin eigi við bæði efnið og þá gerð þaks sem þú ert með. Ekki velja halla eftir almennri tölu eða reynslu af öðru efni: kröfur geta verið mismunandi eftir kerfi. Ef garðhúsið er með fleiri en einn þakflöt skaltu kanna hvort þeir hafi sama halla og hvort gögnin nái til allra þeirra. Ef mælingar og teikningar samræmast ekki skaltu leysa það áður en þú velur klæðningu. Skráðu hvaðan hallinn kemur, til dæmis úr teikningu eða staðfestri mælingu, svo auðvelt sé að bera sömu forsendur undir seljanda eða fagmann.
Þakgerð snýst líka um lögun, samskeyti og hvernig klæðningin fellur að þakflötunum. Efni sem hentar einum frágangi er ekki sjálfkrafa rétt fyrir annan, jafnvel þótt útlitið virðist svipað. Athugaðu sérstaklega hvort þakið sé með mæni, einhalla fleti eða flóknari mót, því þau hafa áhrif á hvaða kerfishluta þarf að skilgreina. Þegar þú skoðar til dæmis garðhúsið Verdana 2 skaltu nota gögn fyrir þá tilteknu gerð til að kanna þakhalla og útfærslu; ekki draga ályktanir af vöruheiti eða mynd. Spyrðu seljanda eða framleiðanda hvaða þakefni sé ætlað fyrir þakið og hvort sérstakar kröfur gildi um undirlag, samskeyti eða brúnir.
Skoðaðu burðarvirki og ástand þaksins
Áður en nýtt efni er sett á þarf að kanna hvort burðarhlutarnir séu heilir og stöðugir. Skoðaðu það sem sést frá öruggu aðgengi: hvort þakflötur virðist siginn, hvort viður sé sprunginn eða skemmdur og hvort festingar eða burðarhlutar séu lausir. Leitaðu einnig að merkjum um raka, fúa eða fyrri viðgerðir sem gætu haft áhrif á festingu nýja efnisins. Ef hluti þaksins er hulinn er ekki hægt að meta ástand hans út frá yfirborðinu einu. Taktu eftir frávikum og fáðu þau skoðuð áður en þau hverfa undir nýju klæðninguna. Myndir af sýnilegum frávikum og stutt skráning á staðsetningu þeirra geta hjálpað við samtal við fagmann og komið í veg fyrir að atriði gleymist.
Burðarvirki sem ber eina klæðningu hentar ekki endilega sjálfkrafa fyrir aðra. Ef nýtt efni er þyngra, krefst annarra festinga eða hefur aðrar kröfur um stuðning þarf að meta hvort þakið sé gert fyrir það. Skoðunin þarf einnig að ná til tenginga milli burðarhluta og þeirra staða þar sem þakið hvílir á veggjum, ef aðgengi leyfir. Ekki reyna að reikna burðargetu út frá sjónmati eða áætlaðri þyngd. Smiður eða annar fagmaður sem getur metið burðarvirkið getur sagt til um hvort þurfi að laga það áður en haldið er áfram. Þegar þú yfirfer gögn fyrir garðhúsið Durano eða annað tiltekið hús skaltu biðja um upplýsingar fyrir rétta gerð, ekki miða við annað garðhús.
Mældu hvern þakflöt, ekki aðeins húsið
Mál á grunnfleti garðhússins eru ekki það sama og mál þaksins. Mældu hvern þakflöt sérstaklega og skráðu lengd og breidd samkvæmt raunverulegri lögun hans. Taktu með yfirhang og aðrar útstæður ef þær eiga að klæðast. Á þaki með fleiri en einum fleti þarf að skrá mál hvers þeirra, ekki aðeins heildarbreidd hússins. Ef brúnir eru óreglulegar eða mál virðast breytileg skaltu mæla á fleiri en einum stað og bera niðurstöðurnar saman við teikningu. Gættu þess að nota sömu mælieiningar í öllum útreikningum.
Þegar þú reiknar efnisþörf skaltu nota virka þekju efnisins, ekki aðeins heildarstærð hverrar einingar. Skörun, skurðir, samskeyti og frágangur við brúnir geta breytt magninu sem þarf. Teiknaðu einfalt yfirlit yfir hvern flöt og merktu þar brúnir, op og staði þar sem skera þarf, svo ekkert gleymist í efnislistanum. Ekki áætla fjölda eininga eingöngu út frá flatarmáli hússins eða kaupa nákvæmlega það magn sem fæst með grófri mælingu. Fáðu upplýsingar um þekjumál og ráðlagt viðbótarmagn vegna afskurðar frá seljanda eða framleiðanda. Ef þú ert að yfirfara tiltekið hús, svo sem garðhúsið Veltor 1, skaltu nota málgögn fyrir nákvæma gerð og staðfesta þau við þakið sjálft. Geymdu málaskrána með dagsetningu og merktu hvaða mál eru tekin af teikningu og hvaða mál voru mæld á staðnum.

Vatnsrennsli og frágangur við þakbrúnir
Áður en þakefni er valið skaltu rekja hvernig vatn á að renna af hverjum þakfleti og hvar það fer yfir brúnirnar. Frágangur við þakskegg, gaflbrúnir og mæni þarf að passa við bæði lögun þaksins og klæðningarkerfið. Athugaðu hvort teikningar sýni hvernig loka á brúnum og samskeytum svo vatn komist ekki inn undir klæðninguna. Þetta er ekki aðeins útlitsatriði: mismunandi þakform geta kallað á ólíka kanta og lokunarhluta. Ef gamla þakið hefur lekið skaltu leita að orsökinni áður en sama frágangi er haldið áfram. Skoðaðu líka hvert vatnið fer eftir að það yfirgefur þakið, svo frágangurinn við brúnina sé ekki ákveðinn án tillits til næsta hluta vatnsleiðarinnar.
Kannaðu hvað þarf að panta með aðalefninu, svo sem kantlista, mænishlífar, lokunarhluta eða blikkskil, ef kerfið gerir ráð fyrir þeim. Skráðu hvern slíkan hluta með staðsetningu hans á þakinu; þá er auðveldara að bera pöntunina saman við teikningu og mælingar. Ekki gera ráð fyrir að fylgihlutir séu innifaldir eða að hlutar úr öðru kerfi passi. Ef klæðningin mætir eldri málmhlutum skaltu staðfesta samhæfni efna og frágangs áður en pantað er. Við samanburð á tilteknu húsi, til dæmis garðhúsinu Orello 1, skaltu kanna hvaða upplýsingar liggja fyrir um þakbrúnir og lokafrágang þess, en ekki álykta um útfærsluna út frá heiti eða mynd.
Gerðu greinarmun á burðaryfirborði og undirlagi
Orðið undirlag getur átt við ólíka hluti, svo skýrt er aðgreina þá áður en efni er valið. Burðaryfirborðið er til dæmis þakborð eða plata sem klæðningin er fest við; undirþak eða þéttilag er annað lag sem getur verið hluti af uppbyggingu þaksins. Skoðaðu hvaða gerð er til staðar og hvernig hún er fest. Athugaðu hvort yfirborðið sé heilt, þurrt og nægilega jafnt fyrir þá lausn sem til stendur að nota. Ef þekjulag hylur burðaryfirborðið er ekki víst að hægt sé að meta ástand þess án frekari skoðunar. Skráðu lögin í þeirri röð sem þau liggja, eins langt og hægt er að sjá, svo skýrara verði hvaða upplýsingar vantar áður en nýtt kerfi er valið.
Kannaðu hvort nýja klæðningin krefjist tiltekins undirþaks, rakaþéttingar eða loftunar. Athugaðu einnig hvort þau lög sem fyrir eru geti hindrað sýn á skemmdir eða gert nýja uppbyggingu óljósa. Ekki gera ráð fyrir að gamalt lag megi vera áfram eða að bæta megi við nýju lagi án þess að kanna samhæfni. Leiðbeiningar fyrir efnið ættu að skýra hvaða uppbygging er ætluð; fáðu aðstoð ef þær eru óljósar eða ef merki eru um raka. Þegar þú skoðar garðhúsið Modano 1 eða annað hús sem þú ert að velja skaltu leita að gögnum um þakuppbyggingu fyrir viðkomandi gerð. Vöruheiti eitt og sér segir ekki hvernig undirlagið er byggt.
Festingar þurfa að passa við klæðningu og undirlag
Gerð festinga ræðst af klæðningarefninu og því sem þær eiga að festast í. Skoðaðu hvort leiðbeiningar geri ráð fyrir skrúfum, nöglum eða annarri gerð festingar og hvort tilteknar skífur eða þéttingar þurfi með. Lengd og efni festingar skipta líka máli, því festing sem passar í eina plötu eða eitt burðaryfirborð er ekki sjálfkrafa rétt fyrir annað. Taktu mið af upplýsingum framleiðanda um samspil festinga, klæðningar og undirlags. Ekki velja þær eingöngu eftir útliti eða því að þær séu tiltækar. Haltu festingum og öðrum kerfishlutum aðgreindum í efnislistanum, því þá verður auðveldara að staðfesta að ekkert sé valið fyrir rangt lag eða rangan frágang.
Fjöldi festinga, bil á milli þeirra og staðsetning þarf að fylgja leiðbeiningum fyrir viðkomandi þakkerfi; ekki nota almenna reglu úr öðru verkefni. Berðu saman leiðbeiningarnar við raunverulegt undirlag, því sýnilegt yfirborð segir ekki alltaf hvar traustur festigrunnur er. Kannaðu hvort nothæfar festingar séu fyrir hendi og hvort þær séu lausar, skemmdar eða óhentugar fyrir nýja efnið. Ef gamla klæðningin hefur verið fest á annan hátt skaltu ekki gera ráð fyrir að sömu göt eða festingarmynstur nýtist. Þegar þú skoðar gögn fyrir garðhúsið Veltor 2 skaltu afla upplýsinga fyrir nákvæma gerð áður en festingar eru valdar. Fagleg aðstoð getur skýrt óvissu um undirlag eða festingu.
Skoðaðu samskeyti og gegnumtök
Samskeyti kalla á sérstaka athygli þar sem þak mætir vegg, við mæninn og á mótum þakflata. Kannaðu einnig hvort séu þakgluggar, loftop eða önnur gegnumtök sem þarf að ganga frá. Þessir staðir hafa oft aðra lögun en sléttur þakflötur, svo heildarmál nægja ekki til að ákvarða hvaða hlutar þarf. Skráðu hvaða hindranir eru til staðar og hvort þær sjáist á teikningu. Ef núverandi frágangur er skemmdur eða laus skaltu komast að því hvernig á að leysa hann áður en nýja klæðningin er valin. Merktu þessi svæði sérstaklega á málteikningu, því þar þarf oft að bera saman fleiri en eina leiðbeiningu eða kerfishluta.
Fáðu staðfest hvaða blikkskil, þéttingar eða lokunarhlutar eiga við á hverjum stað og hvort þeir séu hluti af sama kerfi og klæðningin. Gerðu greinarmun á opum sem eru þegar til staðar og mögulegum breytingum sem áformaðar eru síðar, því hvorugt ætti að skilja eftir óskilgreint í fráganginum. Ekki ætla að hægt sé að skera efni að opi eða vegg á staðnum án þess að þekkja fráganginn sem framleiðandi gerir ráð fyrir. Ef mörg efni mætast eða þakið hefur flókna lögun getur verið rétt að fá fagmann til að yfirfara teikningu og efnislista. Ef þú ert að skoða garðhúsið Veltor 3 skaltu sannreyna upplýsingar fyrir þá gerð áður en þú reiknar með tilteknum þakhlutum.

Skipuleggðu framkvæmd og öryggi
Veldu verkdag með hliðsjón af veðri og leiðbeiningum fyrir klæðninguna. Vindur, úrkoma og bleyta geta haft áhrif á meðhöndlun efna og aðstæður við þakvinnu, en viðmið eru mismunandi eftir efni og verki. Ákveddu fyrirfram hvar efni verður tekið á móti og geymt þannig að það þurfi ekki að flytja það í óþarfa skrefum á vinnudeginum. Geymdu klæðningu og fylgihluti samkvæmt leiðbeiningum og skoðaðu umbúðir og efni áður en verkið hefst. Gakktu úr skugga um að gögn, mælingar og efnislisti séu tilbúin, svo þakið sé ekki opnað án þess að nauðsynlegir hlutir séu á staðnum. Ef um endurnýjun er að ræða skaltu skipuleggja verkið þannig að hægt sé að bregðast við ef óvænt skemmd kemur í ljós. Gerðu einnig ráð fyrir að stöðva megi verkið og verja opnað svæði ef aðstæður breytast eða vantar hluta sem þarf til að ljúka frágangi.
Vinna á þaki getur falið í sér fallhættu og því þarf að meta aðgengi og öryggi áður en nokkur fer upp. Hafðu einnig í huga hvort hægt sé að halda vinnusvæðinu frá öðrum meðan á verkinu stendur, einkum þar sem efni eða verkfæri kunna að vera á hreyfingu. Ekki láta áætlaðan tíma eða einfalt útlit þaksins ráða því hvort verkið sé hentugt til eigin vinnu. Ef aðstæður eru óöruggar eða þekking og búnaður duga ekki skaltu fá fagmann til að annast verkið. Gættu líka að því að efni, verkfæri og leið að vinnusvæðinu séu ekki fyrir öðrum á meðan verkið stendur. Að hafa mælingar, leiðbeiningar og fylgihluti tiltæka minnkar líkur á fljótfærnisákvörðunum þegar þakið er opið.
Pantaðu efni eftir fullum upplýsingum
Áður en þú pantar skaltu bera saman mælingar, virka þekju efnisins og magn fylgihluta við þarfir allra þakflata. Gakktu úr skugga um að magn taki mið af skörun, afskurði, brúnahlutum og samskeytum samkvæmt leiðbeiningum framleiðanda. Farðu yfir hvort efnislistinn nefni sérstaklega þá hluta sem þarf við hvern þakflöt, fremur en að byggja á einni heildartölu. Ef þú ert óviss skaltu biðja seljanda eða fagmann að yfirfara efnislistann út frá teikningu og mælingum. Ekki panta eingöngu eftir flatarmáli grunnflatarins eða almennu mati. Við endurnýjun skaltu líka kanna hvort fjarlægja þurfi gamla klæðningu og hvort það hafi áhrif á það magn eða þá fylgihluti sem þarf.
Fáðu skýrt fram hvað tilboðið eða pöntunin nær yfir: hvaða klæðning er valin, hvaða fylgihlutir fylgja, hvaða festingar eru ætlaðar og hvort leiðbeiningar séu fyrir hendi. Athugaðu að heiti á pöntunarlínu eitt og sér nægir ekki ef ekki sést hvaða kerfishluti eða magn á við. Berðu saman heildarlistann fremur en að horfa aðeins á heiti aðalefnisins; annars getur vantað hluta sem þarf við brúnir eða samskeyti. Staðfestu líka að vörulýsing og tæknilegar upplýsingar eigi við sömu gerð og þakhalla og verkefnið. Ef söluaðili getur ekki staðfest samhæfni við undirlagið skaltu bíða með pöntun þar til þú hefur fengið skýrari upplýsingar.
Algengar spurningar
Hversu mikinn þakhalla þarf klæðningin?
Það er háð því hvaða þakklæðningarkerfi þú velur; engin ein tala á við um öll efni og öll þök. Skoðaðu kröfur framleiðanda um lágmarkshalla og staðfestu að þær eigi við þakgerðina sem þú ert með. Ef hallinn eða mælingin er óljós skaltu fá fagmann til að meta hana.
Má leggja nýja klæðningu ofan á þá gömlu?
Ekki gera ráð fyrir því án þess að kanna leiðbeiningar fyrir nýja efnið og ástand þaksins. Gamla lagið getur hulið raka eða skemmdir, og ekki er sjálfgefið að tvö kerfi fari saman. Fáðu staðfest hvort halda megi eldra laginu og hvað þurfi að skoða fyrst.
Duga mál hússins til að reikna efnisþörf?
Nei, mál grunnflatarins segja ekki ein og sér til um stærð þakflatanna. Mældu hvern flöt og taktu mið af þakhalla, yfirhangum, samskeytum og þeirri þekju sem fæst úr hverri einingu. Láttu seljanda eða fagmann yfirfara magnið áður en pantað er.
Þarf alltaf að endurnýja undirlagið?
Nei, en ekki er heldur hægt að gera ráð fyrir að eldra undirlag henti áfram. Kannaðu hvort burðaryfirborðið sé heilt og þurrt og hvort þéttilag eða undirþak sé samhæft við nýju klæðninguna. Fáðu faglegt mat ef ástandið sést ekki eða merki eru um raka.
Má nota sömu festingar og áður?
Ekki nema leiðbeiningar fyrir nýju klæðninguna og undirlagið staðfesti það. Gerð festingar, lengd, efni og staðsetning ráðast af kerfinu og því sem fest er í. Ekki velja festingar út frá því einu að þær séu til eða hafi verið notaðar á gamla þakið.
Þegar þakgerð, burðarvirki, halli, undirlag og mælingar liggja fyrir verður auðveldara að velja þakefni sem á við og panta rétta fylgihluti. Staðfestu sérstaklega kröfur um festingar og frágang við brúnir og samskeyti; þar geta smávægilegar upplýsingar ráðið því hvort allt efnið passar saman. Skriflegur efnislisti, málteikning og gögn fyrir rétta húsgerð gera líka auðveldara að bera saman upplýsingar áður en pöntun er staðfest. Ef teikningar eða ástand þaksins vekja spurningar skaltu leysa þær áður en verkið hefst, ekki eftir að ný klæðning er komin á.