Hversu djúp eiga ræktunarbeð í gróðurhúsi að vera?

Ræktun í gróðurhúsi
Rétt dýpt ræktunarbeðs í gróðurhúsi ræðst fyrst af rótarkerfi plantnanna og því hvort ræturnar komast niður í jarðveginn undir beðinu. Í beði með opnum botni getur jarðlagið neðan við kantana nýst rótunum; í lokuðu íláti þarf allt rótarsvæðið að rúmast í ræktunarefninu. Frárennsli og jarðvegsgerð setja líka mörk. Hér færðu viðmið eftir ræktun, aðferð til að reikna moldarmagn og dæmi sem hjálpa þér að velja hæfilega dýpt.

Nothæf jarðvegsdýpt og hæð beðkanta
Þegar talað er um 30 cm djúpt ræktunarbeð er átt við 30 cm af nothæfu ræktunarefni frá botni að yfirborði, ekki endilega 30 cm háan kant. Í beði með lokuðum botni mælirðu frá botni ílátsins. Ef botninn er opinn getur jarðvegurinn undir beðinu einnig nýst rótunum. Kantar geta verið hærri en moldarlagið ef neðst þarf rými fyrir frárennsli eða ef skilja á eftir bil efst svo vatn og mold skolist síður yfir brúnina. Því segir hæð beðsins ekki alltaf til um hversu mikill jarðvegur er í raun tiltækur.
Greindu á milli dýptar moldarlagsins í beðinu og heildardýptar rótarsvæðisins. Breska garðyrkjufélagið RHS nefnir 30 cm sem næga dýpt fyrir salat í leiðbeiningum um upphækkuð beð. Í leiðbeiningum þess um grænmetisræktun í ílátum er almenna viðmiðið hins vegar að minnsta kosti 45 cm bæði á dýpt og breidd. Þessar ráðleggingar eiga við ólíkar ræktunaraðstæður og eru ekki lágmarkskröfur fyrir hvert yrki. Veldu því ekki dýpt eingöngu eftir einni tölu: ræktunartegund, aðgangur að jarðvegi undir beðinu og frárennsli þurfa að liggja fyrir. Ef margar tegundir eiga að deila beði skaltu kanna þarfir þeirra allra áður en kantarnir eru ákveðnir.
Rótarrými fyrir ólíkar nytjaplöntur
Salat er dæmi um ræktun sem þarf ekki endilega mjög djúpt upphækkað beð: RHS nefnir 30 cm sem næga dýpt fyrir salat í slíkum beðum. Það viðmið á þó ekki sjálfkrafa við allt smávaxið grænmeti eða allar kryddjurtir. Fyrir spínat, radísur og þær kryddjurtir sem þú hyggst rækta skaltu kanna leiðbeiningar fyrir viðkomandi tegund og yrki í stað þess að flokka þær allar saman eftir hæð plantnanna. Gulrætur þarf einnig að velja með tilliti til yrkis og jarðlags. Stutt gulrótaryrki og löng gera ólíkar kröfur til plássins fyrir uppskerurótina, en í báðum tilvikum skiptir laus, steinlaus mold máli. Dýpra beð leysir ekki vandann ef jarðvegurinn er þéttur. Ekki leggja heldur að jöfnu lengd rótarinnar sem þú ætlar að uppskera og allt rótarsvæði plöntunnar. Fínni rætur þurfa líka rými til að sækja vatn og næringu. Skráðu fyrirhugaðar tegundir og yrki við hvert beð svo dýptin sé valin út frá raunverulegri ræktun.
Fyrir tómata, paprikur og aðra grænmetisræktun í lokuðum ílátum er gagnlegt að skoða almennt ílátaviðmið RHS: að minnsta kosti 45 cm bæði á dýpt og breidd. Félagið bendir á að minni ílát geti kallað á tíðari vökvun og næringargjöf. Þetta er ekki sérstök dýptarkrafa fyrir tómata eða gúrkur og segir ekki að allar slíkar plöntur þurfi sama beð. Notaðu viðmiðið til að bera saman ræktunarrými, en kannaðu síðan leiðbeiningar fyrir tegundina og yrkið sem þú velur. Ekki horfa aðeins á dýptina: mjög þröngt og djúpt ílát veitir ekki sama rými og breiðara beð. Í opnu beði þarf líka að telja með nothæfan jarðveg undir köntunum. Ef ólíkar tegundir eiga að vaxa saman getur verið hentugra að skipta þeim á milli beða en að gera allt ræktunarsvæðið jafndjúpt.
Opinn botn nýtir jarðveginn undir beðinu
Beð sem stendur beint á ræktanlegum jarðvegi þarf ekki endilega jafndjúpt moldarlag innan kantanna og ílát með lokuðum botni. Ef ræturnar komast niður fyrir neðri brún beðsins bætist jarðvegurinn undir því við rótarsvæðið. Því getur 20–30 cm hár kantur dugað fyrir meira en 20–30 cm heildardýpt, að því gefnu að jarðvegurinn undir sé nægilega djúpur og ekki þéttur eða lokaður. Kannaðu undirlagið þar sem beðið á að standa, sérstaklega ef þar hefur áður verið gengið mikið eða jarðvegurinn þjappast auðveldlega. Lítil prufuhola getur sýnt hvort laus mold tekur við undir yfirborðinu eða hvort þar er þétt lag, möl eða annar hindrandi botn. Mældu aðeins það jarðlag sem ræturnar geta raunverulega nýtt. Ekki bæta sjálfkrafa allri dýpt prufuholunnar við dýpt beðsins ef neðri lögin eru óhæf til ræktunar.
Í lokuðu beði þarf allt rótarrýmið hins vegar að vera innan moldarlagsins; hærri kantur bætir ekki við rými nema hann sé fylltur. Þegar þú skipuleggur ræktun í klassísku gróðurhúsi skaltu ákveða sérstaklega hvort beðið verði opið niður í jörð eða standi á lokuðu gólfi. Gerð gróðurhússins segir ekki til um aðgang rótanna að jarðveginum undir því. Ef undirlagið er harður flötur þarf líka að huga að frárennsli áður en ákveðið er hve mikið ræktunarefni fer í beðið. Skráðu botngerðina með málum hvers beðs á teikningunni. Tvö jafnhá beð geta haft mjög ólíkt rótarrými ef annað er opið niður í ræktanlegan jarðveg en hitt er lokað. Þessi munur skiptir máli þegar þú berð saman dýptarkosti.
Frárennsli setur mörk fyrir nothæfa dýpt
Ræktunarefnið þarf að halda nægum raka án þess að vatn standi lengi við botn beðsins. Djúpt jarðvegslag getur tekið við meira vatni en grunnt lag, en það tryggir ekki gott frárennsli. Ef vatn kemst ekki burt úr botninum getur neðsti hluti beðsins haldist blautur og rætur fengið lítið loft. Þess vegna er ekki nóg að bæta við mold til að fá meiri rótardýpt; fyrst þarf að vita hvort vatnið geti runnið frá og hvort undirlagið taki við því.
Möl eða gróft efni neðst í íláti leysir ekki eitt og sér frárennslisvandamál ef vatnið hefur engan farveg út úr beðinu. Lagið tekur líka pláss frá jarðveginum sem ræturnar geta nýtt. Í beði yfir hörðu undirlagi þarf að liggja fyrir hvernig umframvatn kemst burt áður en það er fyllt. Ef beðið er hluti af gólf- eða frárennslislausn, eða á að standa á palli, skaltu fá hæfan fagaðila til að meta uppbyggingu og frárennsli. Dýpt og vatnsrennsli þurfa að virka saman; hvorugt kemur í stað hins.

Beð og gangar þurfa að rúmast saman
Nóg jarðvegsmagn nýtist lítið ef erfitt er að ná að miðju beðsins án þess að stíga í moldina. Sem gróft próf má miða við að beð sem aðeins er hægt að sinna frá annarri hlið sé um 60 cm á breidd eða minna. Ef gengið er beggja vegna getur breiðara beð, allt að um 120 cm, komið til greina. Prófaðu samt raunverulega seilingu þína; handleggslengd, hreyfigeta og það hvernig þú sinnir plöntunum skipta máli. Markmiðið er að geta náð yfir beðið bæði við sáningu og þegar plönturnar eru orðnar stórar.
Teiknaðu líka inn gangana, hurðarop og staðinn þar sem þú þarft að standa með verkfæri eða vökvunarkönnu. Innri gólfflötur skiptir meira máli en ytri mál gróðurhússins, því veggir og aðgengi hafa áhrif á hvar beð geta staðið. Sé veggróðurhús úr gleri til skoðunar skaltu bera beðaskipulagið saman við mælda innri stærð þeirrar útfærslu sem þú velur. Heiti eða mynd ein og sér sýnir ekki hversu mikið pláss verður eftir fyrir gang, beð og vinnuaðstöðu. Þú getur merkt útlínur beðanna á gólfið áður en þau eru smíðuð og prófað að ganga á milli þeirra með það sem þú notar við ræktunina. Hafðu ytri mál kantanna í þeirri prófun, en innri mál við útreikning moldarmagns. Gerðu einnig ráð fyrir að plöntur geti breitt úr sér yfir brúnirnar og þrengt að ganginum síðar á vaxtartímanum.
Reiknaðu moldarmagnið út frá innanmálum
Til að reikna rúmmál beðs margfaldarðu innri lengd, innri breidd og dýpt moldarlagsins. Mældu allar þrjár stærðirnar í metrum: lengd × breidd × dýpt gefur rúmmetra, og rúmmetrar × 1.000 gefa lítra. Beð sem er 2,0 m langt, 0,8 m breitt og fyllt með 0,25 m lagi rúmar 0,4 m³, eða 400 lítra. Þetta er rúmmál moldarinnar þegar beðið hefur náð þeirri fyllingarhæð sem þú ætlar að nota, ekki rúmmál alls gólfflatar gróðurhússins.
Annað dæmi: beð sem er 3 m langt, 1 m breitt og 0,30 m djúpt rúmar 0,9 m³, eða 900 lítra. Beð sem er 1,2 m langt, 0,6 m breitt og 0,4 m djúpt tekur 0,288 m³, eða 288 lítra. Berðu síðan lítrafjöldann saman við stærð pakkninga og námundaðu pakkningafjöldann upp. Ef ræktunarefnið er selt í 50 lítra pokum þarf samkvæmt rúmmálsreikningnum 18 poka fyrir 900 lítra beðið og sex poka fyrir 288 lítra beðið. Sex pokar gefa 300 lítra, svo 12 lítrar verða umfram reiknað rúmmál þess síðarnefnda. Þetta er dæmi um pakkningastærð, ekki upplýsingar um vöruúrval verslunarinnar. Þegar þú skoðar gróðurhús með Accoya skaltu halda heildargólffleti hússins aðskildum frá rúmmáli beðanna: það eru innanmál hvers beðs sem fara inn í formúluna. Ræktunarefni getur sigið eftir fyllingu og vökvun, svo skráðu hvort mælingin miðast við fyrstu fyllingu eða fyrirhugaða endanlega moldarhæð. Ekki bæta föstu prósentuálagi við án upplýsinga um efnið.
Óregluleg beð má reikna í hlutum
Ef beðið er L-laga eða þrengist á einum stað skaltu skipta því í einfaldari hluta, til dæmis tvo rétthyrninga sem skarast ekki. Reiknaðu rúmmál hvers hluta út frá lengd, breidd og fyrirhugaðri fyllingardýpt og leggðu niðurstöðurnar saman. Passaðu að telja sameiginlegt horn aðeins einu sinni; annars verður moldarmagnið of hátt. Til dæmis rúmar 2 × 0,8 m hluti með 0,3 m moldarlagi 480 lítra. Annar hluti, sem er 1 × 0,8 m með sömu dýpt, rúmar 240 lítra. Saman rúma þessir tveir hlutar 720 lítra, svo framarlega sem ekkert svæði er tvítalið. Fyrir beð með hallandi hliðum eða ójafnri breidd er betra að mæla í nokkrum köflum en að nota lengstu og breiðustu mál alls beðsins eins og það væri fullur rétthyrningur.
Sama aðferð nýtist þegar beð eru skipulögð í gróðurhúsi með fleiri en einum væng. Í T-laga Orangerie-gróðurhúsi vísar heitið til lögunar hússins, en þú þarft samt að mæla hvert ræktunarsvæði og draga frá gangana áður en þú reiknar moldarmagn. Skiptu gólfplaninu niður í fleti sem þú getur mælt, skráðu fyrirhugaða dýpt hvers beðs og leggðu aðeins saman rúmmál beðanna. Þannig kemurðu í veg fyrir að auðir hornreitir eða gangar verði taldir með sem ræktunarjarðvegur. Ef beðin eru misdjúp skaltu reikna hvert þeirra sérstaklega; samanlagður beðflötur margfaldaður með einni dýpt gefur þá ekki rétta niðurstöðu.
Beðdýpt og vinnuhæð eru ólík mál
Dýpt moldarlagsins og hæð yfirborðs beðsins frá gólfi eru tvær ólíkar stærðir. Beð á fótum getur haft grunnt moldarlag en verið í þægilegri vinnuhæð. Beð sem stendur á jörðinni getur aftur á móti verið djúpt án þess að yfirborðið sé hátt. Þegar þú velur vinnuhæð skaltu prófa hvort þú náir að sinna plöntunum án þess að þurfa að teygja þig óþægilega yfir kantinn. Því hærra sem yfirborð beðsins er, þeim mun minna rými getur verið eftir fyrir plönturnar upp að þaki. Gerðu því tvær aðskildar mælingar á skipulagsteikningunni: dýpt ræktunarefnisins fyrir ræturnar og hæð yfirborðsins frá gólfi fyrir aðgengi og lofthæð. Hæð kantanna ein og sér svarar hvorugri spurningunni ef beðið stendur á undirstöðu eða er ekki fyllt upp að brún.
Þegar þú berð saman pýramídulaga gróðurhús og aðrar gerðir skaltu mæla innra gólfrýmið sem raunverulega stendur til boða fyrir beð og ganga. Útlit hússins eitt gefur ekki upplýsingar um beðdýpt eða rótarsvæði. Ef háar plöntur eiga að standa við jaðar skaltu einnig athuga hve mikið rými er frá fyrirhuguðu yfirborði beðsins upp að þaki á þeim stað. Miðaðu ekki við lofthæðina frá gólfi ef beðið verður upphækkað. Þá geturðu valið staðsetningu og plöntutegundir án þess að gera moldarlagið dýpra en ræturnar kalla á. Þessar mælingar segja líka hvort hentugra sé að hafa lægri beð við jaðarinn og aðra vinnuhæð þar sem meira rými er yfir ræktuninni; það þarf að meta út frá innri málum viðkomandi útfærslu.

Ræktunarflötur og geymslurými
Heildarflatarmál gróðurhúss er ekki það sama og beðflötur. Gangur, vinnuborð, geymsla og önnur svæði sem eru ekki ætluð undir beð taka sinn hluta gólfplássins. Teiknaðu þau inn áður en þú ákveður fjölda beða, því það er flatarmál beðanna ásamt dýpt þeirra sem ræður heildarmagni moldar. Hillur þurfa ekki alltaf að taka beðflöt frá, en staðsetning þeirra getur takmarkað aðgengi eða rými yfir plöntunum. Ef þú ætlar líka að rækta í pottum á hillum skaltu reikna rúmmál pottanna sérstaklega og bæta því við pöntunina, ekki telja hilluflötinn sem beð. Þetta breytir ekki dýptinni sem ræturnar þurfa, en kemur í veg fyrir að þú kaupir mold út frá röngum forsendum um nýtingu gólfflatarins.
Sé glergróðurhús með Accoya-viði og geymslurými til skoðunar skaltu greina ræktunarsvæðið frá geymsluhlutanum á skipulagsteikningunni. Ekki telja geymslugólfið með þegar beðflöturinn er lagður saman. Geymslan getur hins vegar nýst fyrir efni sem verður afgangs eftir fyllingu, ef aðstæður þar henta geymsluleiðbeiningum þess. Í innkaupaáætluninni er gagnlegt að hafa sérstakar færslur fyrir föst beð, potta og önnur ræktunarílát. Þau þurfa ekki endilega öll sama ræktunarefni, svo samanlagður lítrafjöldi einn og sér er ekki fullbúinn innkaupalisti. Skráðu bæði rúmmál og fyrirhugaða notkun við hverja færslu. Ef eitt beð víkur síðar fyrir vinnuborði sérðu þá strax hvaða magn fellur út, án þess að endurreikna öll ílátin. Þannig helst áætlunin tengd raunverulegri nýtingu hússins, ekki aðeins uppgefnu heildarflatarmáli þess.
Meiri dýpt eykur moldarmagn og þyngd
Berðu saman rúmmál tveggja dýptarkosta áður en þú ákveður að gera öll beðin dýpri. Í beði sem er 3 m langt og 1 m breitt rúmar 30 cm moldarlag 900 lítra, en 45 cm lag rúmar 1.350 lítra. Munurinn er 450 lítrar í einu beði. Séu fjögur eins beð gerð dýpri bætast samtals 1.800 lítrar við moldarþörfina. Þetta eru reikningsdæmi, ekki dýptarkröfur fyrir ákveðnar plöntur. Meira rúmmál þýðir einnig meiri mold sem þarf að flytja inn, fylla í beðin og sinna síðar. Ef aðeins ein ræktunartegund þarf aukið rótarrými getur eitt dýpra beð því verið markvissari lausn en að auka dýpt alls ræktunarsvæðisins. Skráðu báða kostina á sömu teikningu svo samanburðurinn byggist á óbreyttum lengdar- og breiddarmálum.
Vörusíðan fyrir Bloomcabin Orangerie tilgreinir gróðurhús í stærðum frá 47 til 70 m²; það er flatarmál hússins, ekki moldarmagn eða dýpt ræktunarbeða. Í stóru ræktunarrými getur lítil breyting á dýpt margra beða haft veruleg áhrif á heildarmagnið. Lítrafjöldinn segir þó ekki einn og sér til um þyngdina, því hún fer eftir ræktunarefni og rakainnihaldi þess. Ekki nota almenna ágiskun um kíló á lítra til að meta burðarþol gólfs, undirstöðu eða beðs á fótum. Ef beðin eiga ekki að standa beint á jörð þarf hæfur fagaðili að meta hvort uppbyggingin henti fyrir þyngd þeirra með blautu ræktunarefni. Láttu fyrirhuguð innanmál, fyllingardýpt og upplýsingar um efnið fylgja því mati. Þannig er moldarmagnið notað við innkaup en viðeigandi þyngdarupplýsingar við mat á undirstöðunni.
Algengar spurningar
Hversu djúpt beð dugar fyrir salat?
RHS nefnir 30 cm sem næga dýpt fyrir salat í upphækkuðum beðum. Miðaðu við nothæft ræktunarefni, ekki aðeins hæð kantanna. Ef botninn er opinn getur ræktanlegur jarðvegur undir beðinu aukið rótarrýmið, en þétt undirlag eða lélegt frárennsli getur takmarkað það.
Hve djúpt ætti beð fyrir tómata að vera?
Fyrir lokað ræktunarílát má hafa almennt viðmið RHS fyrir grænmetisræktun í huga: að minnsta kosti 45 cm bæði á dýpt og breidd. Það er ekki sérstök lágmarkskrafa fyrir tómata. Kannaðu leiðbeiningar fyrir yrkið og ræktunaraðferðina. Í opnu beði getur ræktanlegur jarðvegur undir köntunum einnig nýst rótunum.
Dugar 20 cm hár kantur á upphækkuðu beði?
Það getur dugað fyrir grunnt rótarkerfi ef botninn er opinn og jarðvegurinn undir beðinu er ræktanlegur. Á hörðu gólfi eða lokuðum botni eru ræturnar bundnar við jarðveginn innan kantanna, svo 20 cm geta verið of lítið fyrir margar plöntur.
Bætir möl neðst í beði frárennslið?
Ekki endilega. Möl lagar ekki frárennsli ef vatnið hefur engan farveg út úr beðinu, og lagið tekur jafnframt frá rótarrými. Mikilvægast er að umframvatn komist burt frá botninum.
Hvernig reikna ég moldarmagn fyrir beð?
Margfaldaðu innri lengd, breidd og jarðvegsdýpt í metrum. Beð sem er 2 m langt, 0,8 m breitt og fyllt með 0,3 m lagi rúmar 0,48 m³, eða 480 lítra.
Hæfileg beðdýpt ræðst af ræktuninni og því hvort jarðvegurinn undir beðinu nýtist rótunum. Viðmið RHS um 30 cm fyrir salat í upphækkuðum beðum og að minnsta kosti 45 cm dýpt og breidd fyrir grænmetisílát hjálpa við samanburð, en eru ekki ein regla fyrir öll beð. Veldu nothæft rótarrými, tryggðu að umframvatn komist burt og reiknaðu moldarmagnið út frá innanmálum og raunverulegri fyllingardýpt hvers beðs.