Hvernig á að rækta ertur í gróðurhúsi
Gróðurhúsarækt · svala árstíðin
Hvernig á að rækta erturí gróðurhúsi
Gróðurhús gerir ertur ekki að sumarrækt. Það gefur þessari svalveðursjurt fyrr ræktanlegan jarðveg, skjól fyrir íslenskum vindi og nægan sveigjanleika til að nýta vorið og haustið til sætrar, langrar uppskeru.
I. Svalur forleikur
Besta ertuuppskeran verður ekki knúin fram með miklum hita. Hún byggist á hófsemi: svölu rótarsvæði, rökum en loftgóðum jarðvegi, stoðum frá upphafi, hreyfingu í loftinu og reglulegri tínslu. Þegar þessi atriði vinna saman verða ertur ein glæsilegasta leiðin til að nýta gróðurhúsið meðan tómatar og paprika bíða enn eftir hlýrra sviði.
Notaðu húsið til að lengja tímabilið
Á Íslandi eru ertur fyrst og fremst vor- og haustrækt. Undir gleri má sá meðan útibeð eru enn köld, blaut eða seinleg í undirbúningi. Markmiðið er ekki hitabeltisloftslag heldur bjart, varið og ræktanlegt beð þar sem plönturnar geta fest rætur snemma og lokið meginuppskeru áður en langvarandi sumarhiti tekur yfir húsið.
Óupphitað gróðurhús getur hentað einkar vel. Það dregur úr vindi og úrkomuálagi, skýlir ungplöntum og veitir þurrt vinnurými fyrir jarðvegsundirbúning og stoðir. Á björtum íslenskum vordegi getur hitinn þó hækkað óvænt hratt. Þess vegna þarf að huga að loftræstingu strax frá fyrstu eiginlegu blöðunum.
Bein sáning gefur rólegri byrjun
Ertur kunna almennt illa við mikla rótartruflun. Djúpt gróðurhúsabeð eða rúmgott ílát með góðu frárennsli hentar betur en litlir sáningarbakkar. Með beinni sáningu festa ræturnar sig þar sem plantan verður uppskorin, og setja má net eða greinóttar stoðir upp áður en fyrstu vendlarnir fara að leita.
Ef nauðsynlegt er að byrja í ílátum vegna þess að beðið er ekki tilbúið eða mýs sækja í fræin skaltu nota djúpa einingapotta. Gróðursettu meðan plönturnar eru ungar og moldarköggullinn helst saman. Láttu ræturnar hvorki hringsnúast í pottinum né þorna; bein sáning er samt einfaldasta leiðin þegar aðstæður leyfa.
Hannaðu fyrir stutt en gjöfult tímabil
Líttu á ertur sem markvissa svalrarækt, ekki fasta íbúa. Vel skipulagt gróðurhús getur færst áreynslulaust frá ertum yfir í hitakærar sumarplöntur. Fyrir bjartan reit, aðgengileg beð og góða loftun skaltu skoða Klassískt álgróðurhús.
Taktu frá svalari jaðar hússins fyrir ertur, salat, spínat og radísur. Þá er auðveldara að losa sólríkasta miðrýmið fyrir tómata, papriku, basilíku eða gúrkur þegar árstíðin færist yfir í hlýrri takt.
II. Veldu röddina
Skelertur, sykurertur, snjóertur og dvergertur þurfa hver sinn stað í ræktuninni.
Allar eru af tegundinni Pisum sativum, en uppskeran og rýmisþörfin eru ólík. Veldu fyrst hvernig þú vilt nýta belginn við matarborðið og kannaðu síðan hvort vaxtarlag, fullorðin hæð, stoðkerfi og aðgengi að tínslu passi gróðurhúsinu.
SkelerturBelgurinn er ræktaður fyrir baunirnar innan í honum. Tíndu þegar hann er vel fylltur en enn ferskgrænn og mjúkur; skeldu fljótt til að varðveita sætuna.
SnjóerturTíndu flatar belgjurnar áður en baunirnar bólgna sýnilega. Stökkir, ætir belgirnir henta vel hráir, í salat eða snöggsteikta rétti.
SykurerturTíndu þegar baunirnar eru farnar að fylla belginn en hann er enn gljáandi, safaríkur og stökkur. Þær henta sérlega vel til tíðrar tínslu.
DvergerturÞéttar og lágvaxnar plöntur, gjarnan um 45–90 cm háar, sem henta í lágt beð eða stórt ílát. Uppskeran er oft samþjappaðri og auðvelt að losa reitinn fljótt.
III. Sáningarkadensa
Sáðu í svalan, vinnanlegan jarðveg sem hleypir vatni rólega frá sér
Ertufræ geta spírað við lágan hita, en uppkoma verður greiðari þegar jarðvegurinn hefur náð um 8–10°C. Ekki rugla sólríkum eftirmiðdegi saman við gott ástand við ræturnar: köld og vatnsmettuð mold eykur hættu á rotnun og lélegri uppkomu. Beðið er tilbúið þegar moldin molnar milli fingra í stað þess að smyrjast, eða þegar djúpt ílát er fyllt loftgóðri, vel framræstri mold.
Hreinsaðu beðið og athugaðu frárennsli.
Sáðu 3–5 cm djúpt og vökvaðu mjúklega.
Haltu moldinni jafnri og rakri.
Ljúktu stoðum og loftaðu snemma.
Sáðu næstu litlu lotu.
Undirbúðu án offóðrunar. Fjarlægðu gamlar rætur og fallin lauf, lagfærðu augljósan frárennslisvanda og blandaðu hóflegu magni af fullþroskaðri moltu í efsta lagið ef byggingin þarfnast lífræns efnis. Beð sem áður bar næringarkrefjandi sumarrækt getur þegar verið frjósamt. Ekki líta á hverja ertusáningu sem ástæðu til að bæta við sterkum alhliða áburði.
Sáðu beint og með jöfnu bili. Settu fræin um 3–5 cm djúpt. Í tvöfaldri röð hentar oft 5–8 cm bil milli fræja og 20–30 cm milli raða, en fylgdu fræpakkanum fyrir valið yrki. Þjappaðu moldinni létt svo fræið komist í góða snertingu við raka og vökvaðu síðan mjúklega án þess að metta beðið.
Láttu svalt veður ráða hraðanum. Spírun getur tekið lengri tíma í köldu gróðurhúsi. Forðastu að grafa eftir fræinu eftir örfáa daga nema sjáanlegt vandamál sé til staðar, svo sem flóð, mýs eða sniglar. Markmiðið er rakt og súrefnisríkt rótarsvæði, aldrei loftlaus og vatnsósa mold.
Settu stoðir upp áður en þeirra er þörf. Vendlar byrja snemma að leita að fíngerðu yfirborði til að grípa. Stoðkerfi sem er tilbúið við sáningu kemur í veg fyrir að troðið sé kringum viðkvæmar rætur síðar og heldur reitnum skipulögðum frá upphafi.
Endurtaktu hóflega. Tvær eða þrjár litlar sáningar með 2–3 vikna millibili lengja uppskeruna betur en ein stór lota. Hættu að sá þegar fyrirsjáanlegt er að nýjustu plönturnar muni blómstra á heitasta tímabili gróðurhússins. Á köldu sumri getur sáningarglugginn verið lengri en á björtu og hlýju ári.
erturót virkir rótarhnúðar sykrur plöntunnar
Sykrur frá rótinni næra viðeigandi bakteríur; virkir hnúðar styðja ertuplöntuna.
IV. Rótarskiptin
Ertur eru belgjurtir, en ekki sjálfvirk áburðarverksmiðja fyrir beðið
Erturætur geta myndað hnúða með viðeigandi Rhizobium-bakteríum. Í þessu samstarfi lætur plantan bakteríunum í té kolvetni, en þær hjálpa til við að binda köfnunarefni úr loftinu í form sem ertan getur nýtt. Ef ertur eða skyldar belgjurtir hafa aldrei vaxið í beðinu getur rótargerlaáburður ætlaður ertufræi verið gagnleg trygging. Það á einkum við um ný jarðvegsblönduð beð. Fylgdu umbúðaleiðbeiningum og geymdu vöruna svala og varða beinu ljósi.
Mikilvæg leiðrétting er að hnútarnir næra fyrst og fremst lifandi ertuplöntuna. Ekki gera ráð fyrir að röð af ertum gefi nágrannaplöntum sjálfkrafa mikið nitur á sama vaxtartímabili.
Of mikil köfnunarefnisgjöf getur framleitt gróskumikið lauf á kostnað blóma og belgja. Byrjaðu á jarðvegsprófi þegar það er raunhæft. Notaðu þroskaða moltu til að bæta byggingu og hóflega grunnfrjósemi, en leiðréttu aðeins aðra næringu þegar jarðvegurinn eða niðurstöður prófs gefa tilefni til. Í gömlu gróðurhúsabeði geta endurtekin molta, búfjáráburður og alhliða áburður safnað upp meiri næringu en plönturnar þurfa.
Eftir nokkrar vikur má taka eina umframplöntu varlega upp og skoða ræturnar. Virkir hnúðar eru oft bleikir eða ljósbrúnir að innan. Fjarvera þeirra er ekki ástæða til að hella á köfnunarefni. Skoðaðu fyrst frárennsli, raka, heilbrigði plantna, ferskleika rótargerlaáburðar og hvort réttur bakteríustofn hafi verið notaður. Heilbrigðar rætur og hæfilegur raki skipta meira máli en sterk áburðargjöf.
V. Stoðadúett
Gefðu vendlunum nægilega fíngerða festu til að svara
Ertur klifra með vendlum, ekki gildum vafningsstönglum. Stakur grófur staur dugar því illa. Net, greinóttar stoðir, mjóir teinar eða þéttir strengir bjóða upp á litlar brúnir sem vendlarnir geta raunverulega gripið.
Lágvaxið
Dvergertur
45–90 cm. Lágar greinar, strengir eða net.
Stoðin
Settu upp við sáningu.
Notaðu fíngert, stöðugt net.
Hafðu bil frá gleri.
Klifurvöxtur
Háar ertur
1,5–2 m. Lóðrétt net með góðu tínsluaðgengi.
Dverg- og runnaertur
Þéttar plöntur geta virst sjálfberandi þar til þungir belgir, vökvun eða leit þeirra að birtu opnar röðina. Lágt lag af greinóttum stoðum, 60–90 cm net eða tveir traustir strengir nægja yfirleitt. Markmiðið er ekki að þvinga laufið í fullkominn vegg heldur halda plöntunum uppréttum, belgjum hreinum og loftinu á hreyfingu í gegnum reitinn.
- Veldu framborð eða lægri hlið gróðurhússins.
- Haltu ganginum opnum fyrir tíða tínslu.
- Ræktaðu í þéttum reit aðeins ef loftflæðið helst gott.
Meginútfærsla stoðarinnar
Festu netið við beðgrind, jarðfesta eða viðeigandi burðarhluta en aldrei við glerið. Veldu kerfi sem auðvelt er að taka niður með plöntunum í lok lotunnar. Skildu eftir nægt bil milli laufveggjar og gróðurhúss til að loft komist um, hægt sé að þrífa og náð verði á bak við plönturnar.
Háar klifurertur
Fyrir 1,5–2 m plöntur hentar lóðrétt net eða tvíhliða ertugirðing. Staðsettu stoðina þannig að tína megi að minnsta kosti öðrum megin án þess að þrýsta blautu laufi að glerinu eða þrengja ganginn. Svalari hlið hússins getur hentað vel, svo lengi sem þar fæst næg vorbirta.
- Haltu laufi frá þakgluggum og sjálfopnurum.
- Veldu færanlega stoð fyrir hreinan frágang.
- Láttu ekki kröftuga plöntu loka ganginum eða skyggja á lægri ræktun.
Gróðurhús með þakgluggum, hreinum línum og traustri grind auðveldar skipulag milli árstíða.Klassískt álgróðurhús býður upp á þakglugga og fágaða álgrind sem hentar vel þegar móta á loftgóðan reit fyrir svala ræktun og skipuleg beð.
Vökvaðu nægilega djúpt til að ná rótunum. Loftaðu nógu snemma til að laufið haldist þurrt.
Ertur þurfa jafnan raka, sérstaklega þegar þær blómstra og fylla belgi. Í gróðurhúsi sér rigningin ekki lengur um þetta jafnvægi, svo fylgstu með rótarsvæðinu fremur en dagatalinu. Stingdu fingri 2–3 cm niður í moldina eða notaðu einfaldan rakamæli. Vökvaðu þegar efsta lagið er að þorna en rótarsvæðið er ekki orðið skraufþurrt; gefðu þá vel niður í moldina í stað tíðra yfirborðsskvetta.
Dreypilögn, hæg vatnsslanga við jarðvegsyfirborð eða kanna sem beint er undir laufið hentar betur en úðun ofan frá. Blautt lauf og kyrrstætt loft auka hættu á sveppavandamálum. Opnaðu þakglugga snemma á björtum morgnum og nýttu hurðina þegar veðrið leyfir. Lítill lofthreyfivifta getur komið í veg fyrir raka vasa, en hún á að hreyfa loftið mjúklega en ekki blása kröftuglega beint á plönturnar.
Létt yfirlag getur hjálpað í jarðbeði eftir að ungplönturnar hafa fest sig. Hreint hálmlag eða annað illgresislaust lífrænt efni dregur úr uppgufun og moldarslettum á neðstu laufin. Haltu efninu aðeins frá stönglunum. Í íláti næst sambærilegur stöðugleiki með miklu moldarrúmmáli, öruggum frárennslisgötum og undirskál sem er tæmd svo ræturnar standi ekki í vatni.
Fyrir heildræna skipulagningu á beðum, loftun og árstíðaskiptum er Klassískt álgróðurhús gagnleg viðmiðun áður en fyrsta netið, ílátið eða fasta beðið er sett upp.
VI. Frá blómi að belg
Blómin eru sjálffrjóvgandi; loftslagið ræður mestu um árangurinn
Ertur reiða sig ekki á umferð býflugna á sama hátt og margar aldinsplöntur því blómin eru að mestu sjálffrjóvgandi. Þær henta því vel í gróðurhús ef loftið helst svalt og ræturnar sveiflast ekki milli þurrks og vatnsmettunar. Þegar blóm birtast skaltu standast freistinguna til að gefa sterkan áburð eða handfrjóvga hvert blóm. Verndaðu frekar jafnvægið sem gerir blómunum kleift að haldast og litlum belgjum að lengjast.
Langir og svalir dagar styðja blómgunina. Gróðurhús sem hitnar hratt síðdegis á björtum vordegi getur ýtt plöntunni út fyrir þægindabilið einmitt á viðkvæmasta stiginu. Loftaðu áður en hitinn nær toppi, notaðu hóflega skuggun þegar sólarálagið er mikið og vökvaðu rótarsvæðið áður en það þornar svo mikið að plantan fari í álag.
Gott loftflæði skiptir enn máli þótt plantan sé sjálffrjóvgandi. Það styttir tímann sem lauf helst blautt, jafnar raka í þéttum laufmassa og auðveldar að sjá fyrstu merki um myglu áður en reiturinn verður yfirfullur.
Æta framvindan
1. Blóm
Svalt loft og jafn raki.
Svalt loft og jafn raki.
2. Belgsetning
Mjór belgur byrjar að lengjast.
Mjór belgur byrjar að lengjast.
3. Flatur belgur
Uppskerustig snjóertu.
Uppskerustig snjóertu.
4. Fylltur belgur
Sykurertu- eða skelertustig.
Sykurertu- eða skelertustig.
Uppskerutíminn er ekki aðeins útlitsatriði. Snjóertur verða trefjakenndar ef þær fá að fyllast, sykurertur missa stökka sætuna þegar hýðið mattast og skelertur verða mjölkenndar þegar fræin stækka of mikið. Tíð tínsla hvetur plöntuna til áframhaldandi framleiðslu meðan hitinn er henni hagstæður.
Skoðaðu plönturnar daglega eða annan hvern dag þegar framleiðslan er mest. Belgir geta farið hratt frá fullkomnum yfir í ofþroskaða, sérstaklega eftir hlýjan og bjartan kafla. Besta venjan er regluleg og róleg: tíndu það sem er tilbúið, kældu uppskeruna fljótt og láttu minni belgi halda áfram að vaxa.
VII. Hitakrescendo
Þegar gróðurhúsið hitnar segja erturnar þér að breyta áætluninni
13–18°CJafn vöxtur og meyrar belgjur.
18–25°CLoftaðu snemma og fylgstu með raka.
25°C+Undirbúðu lok ræktunarlotunnar.
Við um 13–18°C vaxa ertur almennt jafnt, blómin haldast betur og belgirnir verða meyrir þegar rakinn er stöðugur. Þegar síðdegið fer endurtekið yfir 20°C þarf markvissari stjórn: opnaðu glugga fyrr, vökvaðu áður en rótarsvæðið þornar og tíndu reglulega. Plantan getur enn gefið góða uppskeru, en svigrúm hennar gagnvart álagi verður minna.
Þegar gróðurhúsið fer ítrekað yfir um 25°C aukast líkur á blómfalli, lakari belgsetningu og seigari belgjum. Skuggun getur mildað sterka sól, loftun dregið úr snöggum hitatoppum og djúp vökvun minnkað þurrkálag. Ekkert þessara úrræða breytir þó ertum í hitakæra sumarrækt. Ef húsið kólnar ekki dag eftir dag er betra að ljúka lotunni en að reyna að knýja fram lokasprett.
VIII. Uppskeruauki
Tíndu á forsendum belgsins, ekki dagatalsins
Ertur eru gjöfulastar þegar tínt er oft og uppskeran kæld fljótt. Farðu með litla skál í gróðurhúsið daglega eða annan hvern dag þegar mest er að hafa. Haltu við stilkinn með annarri hendi og losaðu belginn með hinni. Ef togað er með einni hendi getur grunn rót lyfst eða vendill rifnað frá stoðinni.
Tíndu að morgni þegar það er hægt, sérstaklega ef dagurinn verður hlýr. Sykrurnar í uppskerunni taka að breytast eftir tínslu, svo kældu belgina fljótt ef þeir eru ekki borðaðir strax. Munurinn er sérstaklega greinilegur hjá skelertum.
SnjóerturTíndu langar, flatar og gljáandi belgjur áður en fræin verða áberandi. Þær eiga að brotna hreint og vera meyrar meðfram saumnum.
SykurerturTíndu þegar belgirnir eru fylltir, stökkir og gljáandi en áður en þeir verða mattir, mjög bólgnir eða seigir. Besta stigið kemur oft fyrr en búist er við.
SkelerturTíndu þegar belgirnir eru fullir og ávalir en enn ferskgrænir og skeldu þá fljótt. Fölvi eða hrukkur gefa til kynna að baunirnar séu að verða mjölkenndar.
ErtuskotAf kröftugum plöntum má taka örfáa mjúka toppa snemma. Ekki klippa endurtekið af plöntum sem eiga að skila mikilli belgjuppskeru og forðastu klippingu við fyrstu blómgun.
Lotusáning: Sáðu stutta aðra lotu 2–3 vikum eftir þá fyrstu, en aðeins ef væntanlegar aðstæður verða áfram svalar. Þegar bjartir sumardagar færa gróðurhúsið reglulega yfir um 25°C skaltu færa reitinn yfir í basilíku, gúrkur, tómata, papriku eða aðra hitakærari ræktun í stað þess að krefja erturnar um framhald sem loftslagið styður ekki.
IX. Hrein lok ræktunarlotunnar
Ljúktu skipulega og gefðu næstu plöntu rými til að byrja
Þegar uppskeran minnkar og hitinn vinnur á skaltu klippa plönturnar við jarðvegsyfirborðið fremur en að rífa allt rótarkerfið upp. Það raskar beðinu minna og fínar, heilbrigðar rætur geta brotnað niður í moldinni. Fjarlægðu lauf, stöngla og leifar af netinu án tafar, sérstaklega ef mygla, óútskýrð visnun eða rótarvandi kom upp. Sýkt efni á ekki heima í venjulegri kaldri heimamoltu.
Skoðaðu stoðir og festingar, sópaðu gömlum blómum og laufum úr hornum og skolaðu dreypilagnir áður en sumarræktin hefst. Ef ertur hafa ítrekað verið veikburða í sama beði skaltu skipta yfir í aðra plöntuætt og styðjast við jarðvegspróf fremur en að bæta einfaldlega við meiri moltu eða áburði.
Spurt við vinnuborðið
Algengar spurningar um ertur
Geta ertur vaxið í óupphituðu gróðurhúsi?
Já. Óupphitað gróðurhús hentar oft mjög vel því það veitir skjól og fyrr ræktanlegan jarðveg án þess langvarandi hita sem ertur kunna illa við. Sáðu þegar moldin molnar og hefur náð um 8–10°C. Mild frostvörn getur hjálpað ungum plöntum, en einbeittu þér fyrst að frárennsli, stöðugum raka og loftræstingu á sólríkum dögum.
Þurfa gróðurhúsaertur frjóbera?
Yfirleitt ekki. Ertur eru að mestu sjálffrjóvgandi, svo forgangsatriðið er svalt og stöðugt ræktunarumhverfi fremur en að lokka skordýr inn. Mjúk lofthreyfing heldur laufmassanum þurrari og heilbrigðari en er ekki sérstök frjóvgunaraðferð.
Hversu oft á að vökva ertur í gróðurhúsi?
Ekkert fast tímabil gildir því birta, ílátastærð, mold og loftræsting eru breytileg. Athugaðu nokkra sentimetra niður fyrir yfirborðið og vökvaðu vel þegar rótarsvæðið er að þorna. Fylgstu sérstaklega vel með við blómgun og belgmyndun, en haltu jarðveginum ekki stöðugt vatnsmettuðum.
Á að gefa ertum köfnunarefnisríkan áburð?
Ekki að staðaldri. Ertur geta myndað niturbindandi rótarhnúða með viðeigandi bakteríum og of mikið köfnunarefni ýtir gjarnan undir laufvöxt á kostnað blóma og belgja. Notaðu jarðvegspróf þegar hægt er, bættu hóflega við fullþroskaðri moltu og leiðréttu staðfestan skort fremur en að gefa sjálfkrafa sterkan köfnunarefnisáburð.
Hvaða stoð hentar sykurertum best í gróðurhúsi?
Notaðu lóðrétt, fíngert net, mjóar greinóttar stoðir eða strengi sem liggja nógu þétt til að vendlarnir nái taki. Settu stoðina upp við sáningu. Hún þarf að vera stöðug, færanleg í lok lotunnar og staðsett þannig að hægt sé að tína án þess að þrýsta laufinu að gleri.
Af hverju verða ertubelgirnir seigir?
Seigir belgir geta stafað af hitaálagi, ójafnri vökvun eða of seinni tínslu. Tíndu snjóertur flatar, sykurertur gljáandi og stökkar og skelertur þegar belgirnir eru fylltir en enn ferskgrænir. Regluleg tínsla er mikilvæg gæðastýring, ekki aðeins leið til að safna meiri uppskeru.
Heimildir og frekara lesefni
Byggt á traustum ræktunarheimildum
Meira frá Bloomcabin: ræktunardagatali Bloomcabin · leiðbeiningum Bloomcabin um gróðurhúsaplöntur og gluggaopnara · gróðurhústjöld og skuggun frá Bloomcabin
- Royal Horticultural Society — How to grow peas: yfirlit um ertugerðir, sáningu, stoðir, vökvun, uppskeru og algeng ræktunarvandamál.
- University of Minnesota Extension — Growing peas in home gardens: leiðbeiningar um jarðveg, sáningarbilið, vaxtarlag, umhirðu, meindýr og rétt uppskerustig.
- Oregon State University Extension — Soil temperature and seed germination: jarðvegshiti og spírunarskilyrði matjurtarfræja.
- University of Minnesota Extension — Crop planning for peas and beans: skipulag sáningar, jarðvegsundirbúningur, ræktunarskipti og tímasetning erta og annarra belgjurta.
- PubMed — Heat stress and seed set in field pea: rannsókn á áhrifum hitaálags á fræmyndun, frjókorn og æxlunarferli akurerta.
- Frontiers in Plant Science — Review of heat tolerance in peas: ítarlegt yfirlit um lífeðlisleg og erfðafræðileg viðbrögð erta við hitaálagi.
- Royal Horticultural Society — ræktun erta: hagnýt viðmið um beina sáningu, stoðir, vökvun, tínslu og vandamál við rætur og lauf.
Lokastefið
Gefðu svalri árstíðinni rými fyrir sætustu uppskeru vorsins
Ertur kalla á minni dramatík en sumarrækt og launa góða tímasetningu með belgjum sem freistandi er að borða áður en þeir ná í eldhúsið. Mótaðu loftgóðan jaðarreit í gróðurhúsi sem er hannað fyrir birtu, þakloftræstingu, góð göngurými og langa nýtingu yfir árið.
Hagnýt lokaathugasemd: skipuleggðu erturnar við svalari jaðarinn, skildu eftir greiðan gang fyrir daglega tínslu og geymdu hlýjasta miðrýmið fyrir plöntur sem raunverulega þurfa sumarhitann.
