Rækta sellerí í gróðurhúsi: raki, tími og pláss

Ræktun sellerís í gróðurhúsi
Sellerí er ekki skammtímaræktun sem losar beðið eftir fáeinar vikur. Frá sáningu þar til hægt er að uppskera nothæfa stöngla líða margir mánuðir, og plönturnar þurfa jafnan jarðvegsraka á meðan þær vaxa. Gróðurhúsið getur veitt skjól og lengt vaxtartímann, en óupphitað hús tryggir hvorki hlýjar nætur né jafnt hitastig. Hér er farið yfir tímasetningu, vatnsgjöf og plássþörf svo þú getir metið hvort ræktunin passi við aðstæður og aðra notkun hússins. Um er að ræða stöngulsellerí; rótarsellerí er ræktað fyrir annan hluta plöntunnar og hefur því annað uppskerumarkmið.

Atriði sem þarf að meta 1
Sellerí tekur pláss mestan hluta ræktunartímans
Stöngulsellerí þarf langan tíma frá sáningu þar til hægt er að uppskera nothæfa stöngla. Fræin eru smá og fræplönturnar vaxa hægt fyrst, svo ekki er nóg að telja aðeins vikurnar frá því að plantan fer í gróðurhúsabeðið. Dagafjöldinn á fræpokanum getur miðast við sáningu eða gróðursetningu, og yrki og vaxtarskilyrði hafa áhrif á tímann. Skoðaðu því leiðbeiningarnar fyrir yrkið og athugaðu við hvaða upphafspunkt er miðað. Veldu raunhæfan tíma fyrir gróðursetningu út frá skilyrðunum í húsinu og reiknaðu síðan hvenær forræktunin þarf að hefjast. Taktu bæði uppeldistíma og tíma í beði með í ræktunardagatalið. Skráðu líka hvenær þú þarft beðið aftur fyrir aðra ræktun; sú dagsetning getur takmarkað val á yrki eða sáningartíma. Skjól eitt og sér styttir ekki tímann sem plantan þarf til að mynda stöngla.
Áður en þú sáir skaltu ákveða hve margar plöntur þú getur haft í beðinu mánuðum saman án þess að þær þrengi að annarri ræktun. Reiknaðu með bæði vaxtarrými og aðgengi; jafnvel fáar plöntur taka frá svæði lengi. Ef þú ætlar að sá í fleiri en einni lotu þarf hver lota sitt pláss þegar hún er komin í beð. Síðari sáning býr ekki sjálfkrafa til laust svæði meðan fyrri plönturnar vaxa. Merktu því tímabil hverrar lotu inn á sama beðauppdrátt, ekki aðeins á sáningardagatalið. Þá sést hvort tvær lotur þurfa sama svæðið samtímis. Við samanburð á stærðum er glergróðurhús með Accoya-viði og geymslurými skráð frá 5,52 m² upp í 28,08 m². Þar þarf sérstaklega að kanna hvernig geymslurýmið tengist ræktunarrýminu og hvaða flatarmál er gefið upp. Ekki telja geymslu með sem selleríbeð þegar þú áætlar plöntufjölda.
Sáning og gróðursetning ráðast af aðstæðum
Sellerífræ eru smá og auðvelt að sá þeim of djúpt. Sáðu þeim á yfirborðið eða huldu þau með örþunnu lagi ef leiðbeiningar fræpakkans segja til um það. Haltu sáðmoldinni jafnrakri meðan fræin spíra; þurrt yfirborð getur truflað spírun, en mold sem stendur undir vatni er ekki markmiðið. Spírun getur tekið tíma og verið ójöfn, svo gefðu sáningunni nægan tíma áður en þú telur hana misheppnaða. Þegar plönturnar koma upp þurfa þær birtu og jafna vökvun. Ef margar standa þétt má þynna varlega svo þær sem eftir eru fái svigrúm. Merktu sáninguna með yrki og dagsetningu og skráðu hvenær fyrstu plönturnar koma upp. Það hjálpar þér að greina á milli langs spírunartíma og hægs vaxtar eftir spírun. Gerðu einnig ráð fyrir plássi fyrir sáðbakka meðan beðið er enn of kalt til gróðursetningar; laust beð og hentugt uppeldisrými eru ekki sami hluturinn.
Venja þarf fræplönturnar smám saman við aðstæður í gróðurhúsinu í stað þess að flytja þær beint úr hlýju uppeldisrými í kalt beð. Langvarandi kuldi snemma á vaxtarskeiði getur aukið hættu á að sellerí fari í blómgun áður en það hefur myndað góða stöngla. Bíddu því eftir stöðugri aðstæðum, ekki aðeins einum hlýjum degi, og skoðaðu hvernig hitinn hegðar sér yfir nóttina. Við gróðursetningu skaltu hafa vaxtarbroddinn ofan við jarðvegsyfirborðið og vökva jarðveginn að rótunum. Ef húsið er óupphitað skaltu miða við aðstæður í beðinu fremur en að gera ráð fyrir að glerið haldi plöntunum hlýjum.
Atriði sem þarf að meta 2
Jafn raki skiptir meira máli en föst vökvunaráætlun
Sellerí þarf talsvert vatn á meðan það myndar stönglana. Þegar jarðvegurinn við ræturnar þornar verulega og blotnar síðan aftur fær plantan stopul vaxtarskilyrði; hún getur orðið smávaxin og stönglarnir seigir eða þráðóttir. Markmiðið er stöðugur raki í jarðveginum þar sem ræturnar eru, ekki blautt yfirborð í hvert sinn sem litið er á beðið. Kannaðu moldina neðar en í örþurru yfirborðslaginu með fingri eða litlu verkfæri. Ef hún er enn rök við ræturnar geturðu beðið með næstu vökvun. Föst dagskrá hentar illa því sól, loftræsting og stærð plantnanna breytast.
Vökvaðu hægt við jarðveginn svo vatnið nái niður að rótum án þess að renna af beðinu eða safnast í polla. Í gróðurhúsi þarftu að fylgjast með vökvuninni því úrkoma nær ekki inn í lokað hús. Kannaðu rakann oftar á björtum eða heitum dögum, en stilltu magn og bil eftir moldinni fremur en klukkunni. Pottar og lítil upphækkuð beð geta þornað fyrr en rúmgott beð í jörð. Kannaðu rakann á fleiri en einum stað, einkum ef beðið fær mismikla sól eða vatnið dreifist ójafnt. Rakt svæði við eina plöntu segir ekki til um allt beðið. Þunnt lag af lífrænu yfirborðsefni getur dregið úr uppgufun, en haltu því frá vaxtarbroddinum og athugaðu samt moldina undir laginu. Raki í loftinu kemur ekki í stað raka í jarðveginum.
Jarðvegurinn þarf að halda raka og hleypa frá sér umframvatni
Í ræktun sem stendur lengi skiptir máli að jarðvegurinn haldi raka án þess að verða vatnsósa. Rætur sellerís þurfa mold sem þær geta vaxið greiðlega í; þjöppuð eða mjög grýtt mold getur gert vökvunina ójafna. Blandaðu vel þroskuðu lífrænu efni í beðið eftir þörfum til að bæta byggingu jarðvegsins, en forðastu að gera hann að blautum og þéttum massa. Ef vatn situr lengi á yfirborðinu eftir vökvun er rétt að kanna frárennslið áður en gróðursett er. Skoðaðu bæði yfirborðið og moldina undir því, því þurr skorpa getur leynt blautum jarðvegi. Slíkt er auðveldara að meta áður en rætur hafa fest sig. Upphækkað beð getur auðveldað aðgengi, en frárennsli og hæfilegt moldarmagn þarf samt að skipuleggja.
Sellerí vex yfir langt tímabil og þarf því aðgang að næringu meðan það myndar stönglana, en meiri áburður er ekki endilega lausnin við hægum vexti. Fylgdu leiðbeiningum fyrir ræktunarmoldina og notaðu niðurstöðu úr jarðvegsgreiningu ef hún liggur fyrir. Skráðu hvaða áburði hefur þegar verið bætt í beðið og í hvaða magni, svo þú gefir ekki meira fyrir mistök. Þegar þú metur rými fyrir beð geturðu skoðað T-laga Orangerie gróðurhús, sem er skráð í stærðum frá 16,52 m² upp í 30 m². Teiknaðu beðin með lengd, breidd og fyrirhugaðri moldardýpt áður en þú áætlar moldarmagn. Taktu einnig mið af því hvernig mold og önnur aðföng komast inn í húsið. Beð sem auðvelt er að fylla og sinna frá gangi getur verið hagkvæmara í daglegri umhirðu en stærra beð með erfiðu aðgengi.

Atriði sem þarf að meta 3
Gróðurhúsið lengir tímabilið en stjórnar ekki sjálft hitanum
Við selleríræktun þarf að fylgjast með bæði hitastigi og jarðvegsraka. Sólin getur hitað lokað gróðurhús hratt, jafnvel þegar loftið úti virðist svalt, og í hlýju veðri þarf sérstaklega að tryggja selleríinu stöðugan raka. Fylgstu með hæsta og lægsta hitanum yfir sólarhringinn í stað þess að miða aðeins við hvernig þér líður við dyrnar. Loftræstu þegar hitinn hækkar og athugaðu rakann aftur eftir bjarta daga. Tímabundin skygging getur mildað sterka sól ef þörf er á, en kemur ekki í stað vökvunar eða loftunar. Skráðu hvar hitamælirinn er staðsettur svo mælingar frá mismunandi dögum séu sambærilegar.
Óupphitað gróðurhús veitir skjól en fylgir samt árstíðinni; það kemur ekki sjálfkrafa í veg fyrir kaldar nætur og tryggir ekki jafnt hitastig. Það getur því lengt nothæft tímabil, en ekki tryggt ræktun allt árið. Við val á húsi skaltu skoða sérstaklega hvernig hægt er að lofta því og hvort þú getir sinnt loftun þegar þú ert að heiman. Pýramídulaga gróðurhús er skráð í stærðum frá 5,53 m² upp í 18,9 m², en þær upplýsingar staðfesta hvorki hitastig né búnað til hitastýringar. Kanna þarf slíkan búnað sérstaklega fyrir þá útfærslu sem kemur til greina. Ef áætluð ræktun byggist á upphitun þarftu einnig að meta rekstrarkostnað og fá faglega ráðgjöf um búnaðinn. Ekki ákveða sáningartíma út frá þeirri forsendu að hitun verði tiltæk fyrr en það liggur fyrir.
Bil milli plantna og raða þarf að miðast við fullvaxið sellerí
Bil milli selleríplantna fer eftir yrki og ræktunaraðferð. RHS mælir með um 23 cm bili í báðar áttir fyrir stöngulsellerí sem er ræktað í þyrpingu; þá skyggja plönturnar hver á aðra og minna ljós nær að stönglunum. Þetta er annað skipulag en stakar raðir með breiðum bilum á milli. Skoðaðu því leiðbeiningar fræpakkans áður en þú ákveður uppröðunina, sérstaklega hvort yrkið þurfi sérstaka meðferð til að gera stönglana ljósari. Laufin breiðast út fyrir stönglana, svo miðaðu ekki aðeins við stærð smáplantnanna þegar þú teiknar beðið. Þyrping þarf að vera aðgengileg frá jaðrinum svo þú getir kannað rakann og sinnt plöntunum án þess að stíga í beðið. Gönguleiðirnar koma til viðbótar við plöntubilið.
Teldu plönturnar út frá stærð beðsins og fyrirhuguðu bili, ekki heildarflatarmáli gróðurhússins. Klassískt glergróðurhús er skráð í stærðum frá 3,77 m² upp í 28,08 m². Veldu fyrst þá útfærslu sem þú ert að skoða og merktu síðan raðir og plöntustæði inn á málsettan beðauppdrátt. Gerðu ráð fyrir rými við jaðra beðsins svo ystu plönturnar standi ekki upp við gler eða þrengi að ganginum. Prófaðu aðra uppröðun á pappír ef síðasta röðin skilur eftir óhentugt bil; fleiri raðir eru ekki alltaf betri nýting. Athugaðu jafnframt hvort hægt sé að ná til hverrar plöntu þegar laufin hafa stækkað. Þannig fæst raunhæfari plöntufjöldi en með því að deila heildarflatarmálinu í jafna reiti án þess að taka tillit til lögunar beðsins.
Atriði sem þarf að meta 4
Pláss fyrir gönguleiðir og aðgengi
Teiknaðu gönguleiðirnar áður en þú ákveður hvar beðin eiga að vera. Sellerí þarf ekki aðeins pláss til að vaxa heldur þarftu líka að geta kannað rakann, vökvað við rótina og náð til stönglanna þegar uppskerutíminn kemur. Beð sem fyllir breidd hússins getur litið út fyrir að nýta plássið vel á teikningu en reynst erfitt í umhirðu ef ekki er hægt að ná til miðjunnar. Taktu með svæðið sem þarf að halda lausu við dyr og plássið til að bera inn vatn eða taka uppskeruna út. Forðastu að þurfa að stíga í ræktunarbeðið; það þjappar moldinni og getur skemmt rótarsvæðið.
Skoðaðu innanmál og staðsetningu dyra þegar þú berð saman gróðurhús, ekki aðeins skráð flatarmál. Veggróðurhús úr gleri er í stærðum frá 3,69 m² upp í 9,58 m². Við beð meðfram vegg þarf að kanna hvort hægt sé að ná að innstu plöntunum frá ganginum án þess að halla sér yfir eða stíga í beðið. Teiknaðu beðið í réttum hlutföllum og merktu inn hvar þú stendur við vökvun og uppskeru. Taktu vökvunarbúnaðinn með í skipulagið: kanna eða slanga þarf að komast að án þess að rekast í stöngla eða liggja þvert yfir gönguleið. Ef þú notar ílát til að bera uppskeruna út þarf líka að vera hægt að snúa sér með það. Slík athugun leiðir oft í ljós þrengsli sem sjást ekki á einföldum flatarmálssamanburði.
Sellerí þarf að falla að annarri ræktun í gróðurhúsinu
Þar sem sellerí er lengi í beðinu skiptir máli hvað vex við hliðina á því þegar plönturnar verða stærri. Háar plöntur og stoðir geta skyggt á sellerí eða gert erfiðara að komast að því, jafnvel þótt allt hafi virst rúmast þegar plönturnar voru litlar. Aðrar ræktanir geta líka haft ólíka vatnsþörf, svo ein vökvunaráætlun hentar ekki endilega öllum beðum. Skipuleggðu þannig að hægt sé að vökva selleríið sérstaklega ef þarf, og hafðu í huga hvar loftið kemst á milli fullvaxinna plantna. Það dregur úr líkum á að þú þurfir að færa plöntur þegar þær hafa náð sér á strik.
Ef þú vilt nýta laust svæði snemma á tímabilinu fyrir skammtímaræktun skaltu velja eitthvað sem verður uppskorið áður en selleríið breiðir úr sér. Líttu á slíka samræktun sem tímabundna viðbót, ekki sem ástæðu til að þrengja að selleríinu þegar það stækkar. Merktu á uppdráttinn hvenær viðbótarræktunin þarf að vera farin og hvað gerist ef uppskera hennar tefst. Fyrir samanburð á húsum er gróðurhús með Accoya skráð í stærðum frá 3,77 m² upp í 28,08 m². Þegar fleiri tegundir eiga að deila rýminu er gagnlegt að teikna þær eins og þær verða um mitt sumar, ekki eins og þær líta út við gróðursetningu. Merktu hæð annarra plantna, staðsetningu stoða og leiðina að selleríbeðinu. Þá geturðu metið hvort sama skipulag henti bæði fyrstu vikurnar og þegar gróðurinn er orðinn umfangsmikill.

Atriði sem þarf að meta 5
Plöntufjöldi og áætlaður uppskerutími
Hugsaðu um hvernig þú ætlar að nota selleríið áður en þú velur fjölda plantna. Ef margar plöntur ná uppskerustærð á svipuðum tíma þarftu að geta nýtt uppskeruna þegar hún er tilbúin, ekki aðeins hafa pláss til að rækta hana. Skoðaðu upplýsingar um uppskerutíma yrkisins og berðu þær saman við tímann sem beðið má vera upptekið. Ekki gera ráð fyrir að allar plöntur verði tilbúnar sama dag; vaxtarskilyrði og munur á smáplöntunum geta breytt áætluninni. Þegar uppskerutíminn nálgast skaltu skoða stærð og þroska stönglanna fremur en að fylgja dagatalinu einu. Merktu á beðauppdráttinn hvaða plöntur hafa verið uppskornar. Þannig sérðu hvenær samfellt svæði losnar í raun fyrir næstu ræktun, í stað þess að telja hvert laust plöntustæði sem nothæft beð.
Veldu fjölda plantna út frá því hve mikla uppskeru þú notar og hversu lengi þú vilt halda þeim í beðinu. Hugsaðu einnig um hvað tekur við þegar heil planta er uppskorin. Ef þú ætlar að gróðursetja aftur þarf tímasetningin að henta næstu ræktun; laust pláss seint á tímabilinu tryggir ekki að ný uppskera náist. Bloomcabin Orangerie er skráð í stærðum frá 47 til 70 m². Við svo stórt rými er skynsamlegt að ákveða afmarkað sellerísvæði fremur en að láta heildarstærð hússins ráða sáningunni. Skráðu eftir fyrsta tímabil hve margar plöntur gáfu uppskeru sem þú nýttir og hve lengi þær voru í beðinu. Það gefur betri grunn að næsta plöntufjölda en að fylla öll laus stæði. Stærra hús réttlætir ekki eitt og sér stærri sellerírækt.
Skráning á raka, hitastigi og vexti
Skráðu sáningu, gróðursetningu, mikla hitasveiflu, vökvun og upphaf uppskeru. Slík einföld skráning hjálpar þér að sjá hvort hægur vöxtur tengist endurteknum þurrki, kulda eða of miklum hita. Ef plantan visnar skaltu fyrst kanna moldina þar sem ræturnar eru, ekki bara yfirborðið. Sé moldin þurr getur hún þurft vatn; sé hún blaut en plantan áfram slök þarf að skoða frárennsli og aðstæður nánar. Eitt einkenni segir ekki alltaf til um orsökina, svo forðastu að bæta sjálfkrafa við áburði án þess að kanna jarðveg og vaxtarskilyrði.
Hafðu skráninguna nógu einfalda til að þú notir hana: dagsetning, ástand moldar, áberandi hitasveiflur og breytingar á plöntunum geta dugað. Notaðu sömu orð um rakann í hvert sinn, til dæmis þurr, rök eða mjög blaut, og kannaðu sambærilegan stað í beðinu. Ef aðeins annar endi beðsins þornar skaltu skrá það sérstaklega í stað þess að lýsa öllu beðinu sem þurru. Berðu svo saman athuganirnar og uppskeruna í lok tímabilsins. Þú getur þá séð hvort breyta þurfi vökvun, staðsetningu eða umfangi ræktunarinnar. Breyttu helst einum þætti í einu þegar það er raunhæft, svo auðveldara sé að meta hvað hafði áhrif. Markmiðið er ekki ítarleg rannsóknarskýrsla heldur gagnleg reynsla af því hvernig selleríið vex í þínu beði.
Algengar spurningar
Er hægt að rækta sellerí í óupphituðu gróðurhúsi?
Það getur hentað yfir hluta vaxtartímabilsins, en óupphitað hús heldur ekki sjálfkrafa hlýju þegar kólnar. Forræktaðu plönturnar og bíddu með að gróðursetja þar til aðstæður henta. Langvarandi kuldi snemma getur haft áhrif á vöxtinn.
Hversu oft þarf að vökva sellerí?
Það er engin föst tíðni sem hentar öllum beðum. Kannaðu raka í jarðveginum neðan við yfirborðið og vökvaðu þegar þar fer að þorna. Sól, loftræsting, stærð plantna og jarðvegsgerð breyta því hve fljótt þarf að vökva aftur.
Hve mikið bil þarf milli selleríplantna?
RHS mælir með um 23 cm bili í báðar áttir þegar stöngulsellerí er ræktað í þyrpingu þar sem plönturnar skyggja hver á aðra. Fylgdu þó leiðbeiningum fyrir yrkið sem þú velur, því ræktunaraðferðir eru ólíkar. Gönguleiðir og aðgengi að beðinu þurfa sérstakt pláss til viðbótar við bilið milli plantna.
Má rækta sellerí í potti?
Já, en pottur hefur takmarkað jarðvegsmagn og getur þornað fyrr en rúmgott beð. Veldu rúmgott ílát með frárennsli og fylgstu reglulega með raka við ræturnar. Teldu líka laufbreidd og aðgengi með í plássþörfinni; pottar spara ekki endilega rými ef þeir þrengja að gönguleið eða öðrum plöntum.
Hvenær má uppskera stöngulsellerí?
Það fer eftir yrki, uppeldistíma og vaxtarskilyrðum, svo miðaðu við leiðbeiningar fræpakkans fremur en eina dagsetningu. Skoðaðu stærð og þroska stönglanna þegar áætlaður uppskerutími nálgast. Skráðu hvenær þínar plöntur verða tilbúnar; sú reynsla nýtist við skipulag næsta tímabils.
Sellerí í gróðurhúsi þarf beðpláss yfir langt tímabil, jafnan jarðvegsraka og gróðursetningartíma sem hentar aðstæðum hússins. Skipulagið þarf að taka mið af fullvöxnum plöntum og aðgengi að þeim, ekki aðeins smáplöntunum við gróðursetningu. Lítið, vel aðgengilegt selleríbeð getur því verið skynsamleg byrjun. Reynsla af vökvun og uppskeru fyrsta sumarið hjálpar þér síðan að ákveða hvort halda eigi sama umfangi eða breyta því.