Ræktun krýsantema í gróðurhúsi

Blómræktun í gróðurhúsi
Krýsantemur geta blómstrað vel í gróðurhúsi, en tímasetningin ræðst af yrki, dagslengd og hitastigi fremur en gróðursetningardegi einum saman. Mörg yrki bregðast við skammdegi: nóttin þarf að vera nægilega löng og myrkrið órofið áður en blómknappar myndast. Myrkvun eða viðbótarlýsing getur breytt áætluninni, en sama ljósastýring hentar ekki öllum. Stuðningur við stilka, loftun og pláss fyrir umhirðu skipta einnig máli þegar markmiðið er stöðug blómgun.

Afskorin blóm eða pottablóm
Áður en þú velur fræ eða rótfestar ungplöntur skaltu ákveða hvort ræktunin eigi að skila afskornum blómum, pottablómum eða hvoru tveggja. Yrki til afskurðar eru meðal annars valin eftir stilkalengd, styrk, blómformi og blómgunartíma, en pottayrki þurfa gjarnan að haldast þétt og sýna mörg blóm samtímis. Þessi markmið kalla ekki endilega á sömu klippingu, stuðning eða bekkjaskipan. Yrkislýsing á að gefa upplýsingar um áætlaða hæð, greinmyndun og viðbragð við dagslengd. Mynd af fullþroskuðu blómi segir hins vegar lítið um hversu langan stilk plantan myndar eða hvenær hún blómstrar. Hugsaðu líka um hvernig þú ætlar að nýta afraksturinn: þarftu ákveðinn fjölda stilka fyrir einn viðburð eða nokkra blómstrandi potta yfir lengra tímabil? Ef þú ræktar hvort tveggja skaltu halda utan um markmiðin sitt í hvoru lagi. Annars getur sama blómgunardagsetning á áætlun falið í sér ólíka vinnu við umhirðu og uppskeru. Markmiðið hefur því áhrif á allt skipulagið, ekki bara val á blómi.
Þegar ræktunarmarkmiðið liggur fyrir skaltu áætla fjölda plantna, pláss fyrir bekki eða beð og gönguleiðir. Bættu við vinnurými fyrir vökvun, uppbindingu og uppskeru; heildarflatarmál gróðurhússins er ekki allt nýtanlegt undir plöntur. Vörusíðan fyrir Klassískt Gróðurhús tilgreinir stærðir frá 3,77 til 28,08 m². Notaðu það sem samanburð á skráðum grunnfleti, ekki sem upplýsingar um lofthæð, raunverulegt bekkjarpláss eða loftun. Mældu rýmið sem þú ætlar að nýta og teiknaðu inn beð, potta og gönguleið áður en þú ákveður hversu margar plöntur komast fyrir.
Yrki og áætlaður blómgunartími
Krýsantemuyrki eru mismunandi hvað varðar vaxtarlag, stærð blóma og tímann frá blómgunarörvun þar til blómin opnast. Í yrkislýsingu fyrir afskorin blóm getur staðið „8 vikur“; það merkir yfirleitt áætlaðan tíma frá því að stýrt skammdegi hefst þar til blóm opnast við tilteknar ræktunaraðstæður. Það er ekki loforð um að plantan verði tilbúin átta vikum eftir kaup eða gróðursetningu. Hitastig, vaxtarstig við upphaf skammdegis og ljósleki geta breytt niðurstöðunni. Notaðu vikufjöldann því sem skipulagsviðmið og skoðaðu hvort merkingin eigi við yrkið og ræktunaraðferðina sem þú ætlar að nota. Haltu gróðursetningardegi, upphafi ljósastýringar og áætluðum blómgunardegi aðskildum í skránni. Þannig sérðu hvaða tímabil vikufjöldinn lýsir og ruglar honum ekki saman við allan ræktunartímann. Við samanburð á yrkjum er gagnlegra að bera saman þessar forsendur en að velja eingöngu lægstu töluna á merkimiðanum.
Vinndu aftur á bak frá þeim degi sem þú vilt hafa blómin opin. Reiknaðu fyrst með tíma fyrir ungplöntur til að festa rætur og byggja upp stilka, áður en dagslengd er breytt til að örva blómgun. Klipping getur haft áhrif á greinóttun og lögun plöntunnar, en hún hentar ekki öllum yrkjum eða ræktunarmarkmiðum; fylgdu því leiðbeiningum fyrir plöntuna. Ef þú vilt hafa afskorin blóm tiltæk yfir lengra tímabil geturðu sett plöntur í skammdegismeðferð í aðskildum lotum, að því gefnu að plássið og yrkið henti. Skráðu hvenær hver lota hófst og hvenær fyrstu blómin opnuðust, svo þú getir lagað næstu áætlun að eigin aðstæðum.
Órofin nótt stýrir blómknappamyndun
Mörg krýsantemuyrki bregðast við skammdegi. Þá hefst myndun blómknappa þegar órofin nótt er orðin nægilega löng fyrir viðkomandi yrki. Það skiptir því máli hversu lengi plantan fær samfelldan myrkurtíma, ekki aðeins hversu margar birtustundir safnast yfir daginn. Mörkin eru ekki þau sömu hjá öllum yrkjum, svo leitaðu að upplýsingum um ljósviðbragð í yrkislýsingu eða leiðbeiningum frá framleiðanda ungplantna. Ljós frá vinnulampa eða um opnar dyr getur raskað stýringu á myrkrinu. Skoðaðu því aðstæður á þeim tíma sem myrkurtíminn á að standa yfir, ekki eingöngu í dagsbirtu. Taktu með í athugunina ljós sem þú kveikir við umhirðu og ljós sem berst inn utan frá. Ef blómgun hefst fyrr eða síðar en áætlað var skaltu líka kanna hvort ljósi hafi verið hleypt inn á nóttunni.
Á Íslandi breytist náttúruleg dagslengd mikið eftir árstímum. Langur birtutími á sumrin getur gert skammdegisræktun erfiðari, en stuttir vetrardagar tryggja ekki að plöntur fái næga birtu fyrir hraðan vöxt. Dagslengd lýsir lengd birtutímans, en bæði lengd hans og birtustyrkur hafa áhrif á hversu mikla ljósorku plantan fær. Nægilega löng nótt og næg dagsbirta fyrir vöxt eru því tvö aðskilin atriði í áætluninni. Þegar þú berð saman gróðurhús fyrir lítið rými sýnir vörusíðan fyrir Veggróðurhús úr gleri stærðir frá 3,69 til 9,58 m². Flatarmálið eitt segir ekki til um birtu á ræktunarstaðnum; skoðaðu því hvernig dagsljós fellur á svæðið og hvort hægt sé að koma myrkvunarbúnaði fyrir.
Hvenær nýtast myrkvun og viðbótarlýsing?
Ef yrkið þarf skammdegi en náttúrulegi birtutíminn er of langur getur myrkvunardúkur hjálpað til við að búa til lengri nótt. Myrkvun á að útiloka ljós á þeim tíma sem plantan þarf myrkur; venjuleg skuggun á heitum degi gerir það ekki. Haltu dagskránni eins reglulegri og þú getur og takmarkaðu ljósleka frá hurðum eða vinnuljósum. Fylgstu jafnframt með hitanum undir dúknum. Myrkvunarbúnaður getur haft áhrif á loftflæði og hita í gróðurhúsinu, þannig að ekki er skynsamlegt að gera ráð fyrir að hægt sé að loka honum án þess að fylgjast með aðstæðum. Farðu eftir leiðbeiningum um notkun þess búnaðar sem þú velur.
Viðbótarlýsing getur haft ólík hlutverk og því er mikilvægt að greina á milli þeirra. Hún getur lengt birtutímann til að halda plöntum í vaxtarfasa eða aukið birtustyrk þegar dagsbirtan dugar ekki til að styðja við þann vöxt sem þú sækist eftir. Ljós sem truflar nóttina getur hins vegar raskað þeirri skammdegisörvun sem annað yrki þarf til að blómstra. Veldu því ljósatíma eftir yrki og vaxtarstigi, ekki aðeins eftir árstíð. Ef fleiri en ein ræktunarlota er í húsinu skaltu merkja á uppdráttinn hvaða plöntur eiga að fá lengri birtutíma og hverjar þurfa órofið myrkur. Þá verður auðveldara að sjá hvort fyrirhugað skipulag rekst á ljósatíma annarrar lotu. Skrifaðu einnig tilgang lýsingarinnar inn í áætlunina, svo breyting á tímastillingu verði ekki gerð án þess að taka mið af blómgunarmarkmiðinu. Ef raflýsing á að vera hluti af gróðurhúsinu skaltu láta fagfólk meta búnað og uppsetningu út frá aðstæðum á staðnum.

Hitastig og loftun breyta ræktunarhraðanum
Hitastig hefur áhrif á bæði vaxtarhraða og tímann frá skammdegisörvun til blómgunar. Sem gróft viðmið fyrir mörg yrki til afskurðar má miða við daghita í kringum 18–21 °C og næturhita um 15–18 °C, en þetta eru ekki algild stilligildi. Yrki og vaxtarstig geta kallað á aðrar aðstæður, og langvarandi hiti getur seinkað blómgun hjá hitanæmum plöntum. Mældu því hitann þar sem blöðin og blómstilkarnir vaxa, helst yfir daginn og nóttina, fremur en að treysta á tilfinningu fyrir loftinu við hurðina. Skráðu hitann samhliða blómgunardagsetningum; þá sérðu hvort frávik frá áætlun tengjast hita eða öðrum þáttum.
Sól getur hitað gróðurhús hratt, jafnvel þegar útiloftið er svalt, svo loftun þarf að vera hluti af daglegri umhirðu. Gættu þess að loft geti hreyfst um plönturnar og fylgstu með raka og rakaþéttingu, sérstaklega þegar myrkvun er notuð. Rakt, staðnað loft og þétt plöntustæði geta aukið vanda við ræktun og gert blöð lengur blaut. Opnanir og loftunarleiðir þurfa að henta stærð og uppsetningu gróðurhússins, en ekki er hægt að álykta um þær út frá grunnfleti einum. Skoðaðu því raunverulegar upplýsingar um loftun áður en þú velur hús og fylgstu með hitasveiflum inni eftir að ræktunin hefst.
Stuðningur við langa stilka
Krýsantemur með langa stilka geta þurft stuðning svo þær leggist ekki undan eigin þunga eða skemmist við umhirðu. Stuðningsnet er yfirleitt auðveldara að koma fyrir áður en stilkarnir hafa lengst mikið; þá er hægt að leiða vöxtinn í gegnum netið án þess að beygja þroskaða plöntu. Í litlu magni geta stakar stoðir hentað betur, en bönd mega ekki þrengja að stilknum þegar hann þykknar. Skoðaðu yrkislýsingu til að meta vænta hæð og vaxtarlag áður en þú ákveður hvernig styðja eigi við plönturnar. Athugaðu jafnframt hvort þú komist að öllum stilkum til að laga bönd eða leiða nýjan vöxt í gegnum netið. Stuðningur sem lokar aðgengi að miðju beðsins getur gert þessa umhirðu óþarflega erfiða. Hafðu skoðun á stuðningnum með í reglulegri umhirðu, fremur en að bíða þar til stilkur hallar eða leggst út í gönguleið. Pottayrki sem eiga að vera þéttvaxin þurfa ekki endilega sama stuðning og yrki ræktuð fyrir langa stilka.
Skipuleggðu plöntubil með hliðsjón af bæði fullvöxnum blöðum og stuðningsneti, ekki aðeins stærð ungplantna. Þétt staðsetning getur gert uppbindingu, uppskeru og loftun erfiðari þegar plönturnar stækka. Við samanburð á stærðum gróðurhúsa sýnir vörusíðan fyrir Gróðurhús með Accoya bil frá 3,77 til 28,08 m². Teiknaðu fyrirhugaða ræktun innan þess grunnflatar sem þú skoðar og sýndu hvar stuðningsnet eða stoðir eiga að vera. Berðu síðan skipulagið saman við innanmál og upplýsingar um festingar fyrir viðkomandi hús. Þannig meturðu plássið út frá fullvaxinni ræktun og aðgengi að henni, ekki eingöngu fjölda potta sem hægt er að raða á gólfið.
Bekkir, gönguleiðir og lofthæð
Mældu lausa hæð frá yfirborði ræktunarbeðs eða bekkjar og berðu hana saman við vænta hæð fullvaxinna plantna. Blómstilkarnir þurfa ekki aðeins pláss til að vaxa heldur einnig svigrúm fyrir stuðningsnet, vökvun og uppskeru. Vænt hæð fer eftir yrki og því hvernig plantan er ræktuð, svo nota ætti upplýsingar um tiltekna plöntu í stað almennrar ágiskunar. Settu hæð bekkjar, potts og plöntu inn á sömu teikningu þegar þú metur plássið. Skoðaðu líka lausu hæðina á þeim stað sem bekkurinn á að standa; ein hæðarmæling fyrir húsið dugar ekki til að lýsa hverjum ræktunarstað. Vörusíðan fyrir T-laga Orangerie gróðurhús gefur upp stærðir frá 16,52 til 30 m², sem má bera saman við fyrirhugaðan grunnflöt. Flatarmál sýnir þó ekki hvort bekkir eða háar plöntur komast fyrir; skoðaðu málteikningu og innanmál áður en þú ákveður uppsetningu.
Gakktu úr skugga um að hægt sé að komast að plöntunum frá gönguleið, án þess að þurfa að teygja sig yfir beð eða færa aðra potta við hverja vökvun. Ef bekkir standa þétt getur verið erfitt að klippa, binda stilka og fjarlægja plöntuleifar. Ekki gera ráð fyrir að gler, bekkir eða grind gróðurhúss beri stuðningsnet eða annan búnað nema það komi skýrt fram í leiðbeiningum framleiðanda. Skoðaðu festipunkta og notkunarleiðbeiningar áður en þú byggir skipulagið utan um þá. Ef álag eða festing er óljós skaltu leita ráða hjá framleiðanda eða fagmanni í stað þess að reyna að meta burðargetu sjálfur.
Vökvun og hreinlæti í ræktuninni
Krýsantemur þurfa stöðugan aðgang að vatni, en hversu oft þarf að vökva ræðst af pottastærð, ræktunarefni, plöntustærð og hita. Pottar geta þornað fyrr en beð, svo skoðaðu rakann í ræktunarefninu í stað þess að fylgja einni vökvunaráætlun fyrir allt gróðurhúsið. Kannaðu fleiri en einn pott í hverri lotu og taktu sérstaklega eftir því hvort plöntur í sömu umhirðu eru á ólíku vaxtarstigi. Skráning á vökvun verður gagnlegri ef hún segir bæði hvað var gert og hvernig rakinn var metinn. Vökvaðu við jarðveginn þegar því verður við komið og gættu þess að vatn standi ekki í pottum eða bökkum. Ráð um áburð eiga líka að taka mið af ræktunarefni og leiðbeiningum fyrir þá vöru sem notuð er; of mikil gjöf er ekki leið til að flýta sjálfkrafa fyrir blómgun. Jöfn vökvun er betri en miklar sveiflur milli þurrks og bleytu.
Fylgstu reglulega með neðri blöðum, stilkum og blómknöppum svo þú takir snemma eftir skemmdum eða meindýrum. Fjarlægðu visin blöð og blóm og hreinsaðu verkfæri milli lota, sérstaklega ef plöntur hafa sýnt merki um vanda. Gott loftflæði og nægt bil milli plantna hjálpa til við að halda ræktunarrýminu þurrara og auðvelda skoðun. Ef þú ert að bera saman gróðurhús með sérstöku geymslurými sýnir vörusíðan fyrir gróðurhús með Accoya-viði og geymslurými stærðir frá 5,52 til 28,08 m². Kannaðu hvernig geymslurýmið er talið með í uppgefnum stærðum áður en þú áætlar hvað verður eftir af plássi fyrir bekki og plöntur.

Ræktun í lotum og skráning uppskeru
Ef allar plöntur hefja skammdegismeðferð á sama tíma er líklegt að þær blómstri á svipuðum tíma, þó að yrki og hitastig hafi áhrif á endanlega dagsetningu. Með aðskildum lotum geturðu dreift vinnu og uppskeru yfir lengra tímabil. Áður en þú byrjar lotu skaltu skrá hvenær ungplönturnar voru gróðursettar, hvenær ljósastýring hófst og hvaða hitastig mældist. Ef mismunandi yrki eru ræktuð saman skaltu merkja þau skýrt svo þú ruglir ekki saman blómgunaráætlunum. Vörulýsing fyrir Pýramídulaga gróðurhús sýnir stærðir frá 5,53 til 18,9 m². Við samanburð á grunnfleti skaltu miða við þær lotur sem þurfa að vera í húsinu samtímis. Teiknaðu hverja lotu inn á skipulagið og merktu áætlaðan uppskerutíma, svo nýjar plöntur séu ekki áætlaðar í rými sem fyrri lota þarf enn að nýta.
Þegar blóm eru skorin skaltu fjarlægja visnar plöntuleifar og skoða beð eða potta áður en næsta lota fer þar inn. Skráðu hvenær fyrstu blóm opnuðust og hvenær flest voru tilbúin, ekki aðeins áætlaðan fjölda vikna á merkimiða. Berðu niðurstöðuna saman við hitaskráningu, dagsetningar myrkvunar og frávik frá fyrirhuguðum ljósatíma. Það getur hjálpað þér að finna mögulegar skýringar á frávikum og laga næstu lotu að aðstæðum. Haltu sömu skráningaraðferð milli lota svo samanburðurinn verði skýr. Ef þú breytir bæði yrki og ljósastýringu skaltu taka það sérstaklega fram; þá er erfiðara að greina hvaða breyting tengist niðurstöðunni. Skráðu líka hvort uppskeran hentaði markmiðinu, til dæmis hvort nægilega margir stilkar voru tilbúnir á þeim degi sem þú þurftir þá. Eitt ræktunartímabil gefur ekki fullkomna uppskrift fyrir öll yrki, en nákvæmar athugasemdir gera áætlunina mun gagnlegri en að treysta á almenna blómgunardagsetningu.
Val á gróðurhúsi fyrir krýsantemur
Veldu gróðurhús út frá plássinu sem plönturnar þurfa, en skoðaðu líka lofthæð, opnanir, aðgengi og hvort hægt sé að stýra birtu. Flatarmál eitt segir hvorki til um hæð né hvernig loftun er útfærð. Til samanburðar gefur vörusíðan fyrir Bloomcabin Orangerie upp stærðir frá 47 til 70 m². Berðu þann grunnflöt saman við umfang fyrirhugaðrar ræktunar og þær lotur sem eiga að vera í húsinu samtímis. Stærðarupplýsingarnar einar segja ekki hvort húsið hentar áætluninni. Berðu því mál og búnað saman við fjölda plantna, gönguleiðir og fyrirhugaða staðsetningu bekkja. Athugaðu einnig hvaða upplýsingar liggja fyrir um loftun og möguleika á myrkvun eða viðbótarlýsingu.
Við samanburð á gróðurhúsum er gagnlegt að skilja á milli þess sem ræktunin þarf frá upphafi og þess sem þú hyggst bæta við síðar. Ef blómgunaráætlunin byggist á stýrðu skammdegi þarf að vera hægt að koma við myrkvun fyrir fyrstu lotuna. Ef þú ætlar fyrst að rækta á náttúrulegum birtutíma skaltu láta þá áætlun ráða upphaflegu skipulagi. Skráðu hvaða eiginleikar fylgja húsinu og hvaða búnaður þarf að rúmast til viðbótar, án þess að gera ráð fyrir að hann sé innifalinn. Taktu einnig mið af umhirðunni sem þú getur sinnt: aðgengi að plöntum, framkvæmd myrkvunar og eftirlit með hitanum þurfa að falla að daglegri notkun. Þá byggist valið á raunverulegu ræktunarverkefni fremur en eingöngu stærð eða útliti gróðurhússins.
Algengar spurningar
Þarf að myrkva krýsantemur á sumrin?
Ekki allar. Ef yrkið þarf skammdegi til að mynda blómknappa og náttúrulegi birtutíminn er of langur getur myrkvun skapað nægilega langa, órofna nótt. Skuggun á daginn kemur ekki í stað myrkvunar á nóttunni.
Eru allar krýsantemur skammdegisplöntur?
Mörg yrki sem ræktuð eru til afskurðar eða í pottum bregðast við dagslengd, en mörkin og blómgunarhraðinn eru ekki eins hjá öllum. Skoðaðu upplýsingar um tiltekið yrki áður en þú ákveður ljósastýringu.
Þarf vaxtarljós yfir veturinn?
Ekki sjálfkrafa. Stuttur birtutími getur hentað blómgun sumra yrkja, en lítil birtuorka getur hægt á vexti. Viðbótarlýsing nýtist þegar hún samræmist vaxtarstigi og ljósaþörf yrkisins.
Hvenær á að setja stuðningsnet fyrir krýsantemur?
Settu netið upp áður en stilkarnir lengjast mikið og verða viðkvæmir. Þá geturðu stýrt vextinum í gegnum netið án þess að þurfa að beygja eða binda blómstilkana fast þegar blómknappar eru komnir.
Hvað merkir að krýsantemuyrki sé merkt „8 vikur“?
Merkingin vísar yfirleitt til áætlaðs tíma frá upphafi stýrðs skammdegis þar til blóm opnast við tilteknar ræktunaraðstæður. Hún segir ekki að plantan verði tilbúin átta vikum eftir sáningu eða kaup.
Ræktun krýsantema í gróðurhúsi verður fyrirsjáanlegri þegar yrki og blómgunardagur stýra ákvörðunum um dagslengd, hitastig og stuðning. Fylgstu með órofinni nótt, mældu hitann þar sem plönturnar vaxa og skráðu niðurstöður úr hverri lotu. Þá sérðu hvort myrkvun eða viðbótarlýsing er raunverulega nauðsynleg fyrir yrkið sem þú valdir og getur lagað næstu ræktun að eigin aðstæðum.