Til að bæta gæði efnisins á þessari vefsíðu og aðlaga það að þörfum notenda eru notaðar kökur – þar með talið kökur frá þriðja aðila. Með því að halda áfram að nota þessa vefsíðu samþykkir þú notkun á kökum og mögulega samskipti þegar þú fyllir út þínar upplýsingar í einhverju af formum síðunnar.
Blogg

Músamelóna í litlu gróðurhúsi: frá sáningu til uppskeru

Músamelóna í litlu gróðurhúsi: frá sáningu til uppskeru

Ræktun í gróðurhúsi

Músamelóna (Melothria scabra) er hitakær klifurplanta sem nýtir loftrýmið vel, en langt og hlýtt vaxtarskeið ræður því hvort hún skilar ávöxtum í íslensku gróðurhúsi. Hér færðu áætlun um sáningu, plássnýtingu, stuðning og uppskeru, með raunhæfum fyrirvara um óupphitað hús.

Yfirlitsmynd af Orangerie-gróðurhúsi.

Hentar músamelóna í íslensku gróðurhúsi?

Músamelóna (Melothria scabra) er hitakær klifurplanta og þolir ekki frost. Hún þarf hlýtt, bjart vaxtarumhverfi; gróðurhús veitir skjól og getur lengt vaxtartímann, en óupphitað glerhús heldur ekki sjálfkrafa nægum hita á köldum nóttum. Við kulda getur hægt á vexti og plantan því náð að mynda lauf án þess að skila uppskeru fyrir haust. Í stuttu íslensku sumri er rétt að líta á ræktunina sem tilraun fremur en tryggða uppskeru, sérstaklega ef húsið kólnar mikið á nóttunni. Veldu bjartan stað og fylgstu með hitanum bæði á daginn og nóttunni. Settu hitamælinn nálægt fyrirhuguðum ræktunarstað, en ekki í beina sól sem getur skekkt mælinguna. Mæling við dyr segir ekki endilega til um aðstæður innar í húsinu. Athugaðu líka hvort sólin nær að plöntunni eftir að nærliggjandi tré hafa laufgast. Ef ræktunin krefst upphitunar skaltu meta rekstrarkostnaðinn áður en þú ákveður hversu margar plöntur þú ætlar að rækta.

Stórt hús er ekki sjálfkrafa hlýrra. Sem stærðarviðmið er Bloomcabin Orangerie skráð frá 47 til 70 m², en flatarmálið segir ekki eitt og sér til um næturhita, skjól eða lengd vaxtartímans. Músamelóna þarf ekki slíkt umfang; fyrir eina plöntu skiptir meira máli að finna henni bjartan stað og geta sinnt henni. Ef gróðurhúsið er óupphitað skaltu mæla hitann í nokkra daga áður en þú ákveður hvenær hún fer inn. Hár hiti í hádegissól bætir ekki sjálfkrafa upp fyrir kaldar nætur, svo skoðaðu einnig lægsta hitann.

Sáningartími og flutningur í gróðurhúsið

Byrjaðu á að áætla hvenær ungplantan geti farið á sinn endanlega ræktunarstað og skipuleggðu forræktunina út frá því. Ekki er hægt að gefa eina sáningardagsetningu sem hentar öllum íslenskum gróðurhúsum. RHS mælir með sáningu að vori og flutningi á sólríkan, skjólgóðan stað þegar frosthætta er liðin hjá. Hér þarf einnig að taka mið af raunverulegum hita í húsinu: bjartur dagur segir lítið um kaldasta hluta næturinnar. Upphitað gróðurhús getur gefið annað svigrúm en óupphitað. Notaðu því sáðleiðbeiningar fræpakkans og eigin hitamælingar til að velja sáningartíma og gerðu ráð fyrir að þurfa að halda ungplöntunni inni ef hlýindin láta bíða eftir sér.

Sáðu ekki svo snemma að plantan verði löng og ræturnar fylli pottinn áður en aðstæður eru tilbúnar. Hún getur þá þurft meira pláss og verið viðkvæmari við flutning, en snemmbær sáning bætir ekki upp langvarandi kulda. Mjög sein sáning getur á hinn bóginn skilið eftir of stuttan hlýjan tíma fyrir blómgun og ávexti. Hafðu líka í huga hvar ungplönturnar eiga að standa meðan beðið er eftir hlýju. Endurmettu áætlunina ef vorið dregst og haltu plöntunni inni þar til gróðurhúsið býður upp á betri skilyrði. Við val á sáningardegi þarftu því að gera ráð fyrir bæði birtu og plássi innandyra. Bjartur gluggi sem rúmar sáðbakka rúmar ekki endilega stærri potta með klifurplöntum. Ákveddu fyrirfram hvar þær geta staðið ef flutningurinn tefst. Ef þú ræktar aðeins eina plöntu geturðu sáð aukafræi til vara, en þú þarft ekki að gróðursetja allar plönturnar þótt öll fræin spíri.

Spírun og uppeldi ungplantna

Sáðu einu fræi í hvert hólf í sáðbakka eða í lítinn pott; þá þarf síður að raska rótunum við umpottun. Notaðu létta sáðmold og sáðu á þá dýpt sem fræpakkinn mælir með. RHS gefur upp 22–24 °C við spírun og 18–21 °C við áframhaldandi uppeldi. Þetta eru ræktunarviðmið, ekki loforð um að fræ spíri á ákveðnum tíma. Haltu moldinni jafn rakri án þess að hún verði vatnsmettuð. Spírun getur verið misjöfn, svo fylgstu bæði með hita og raka áður en þú afskrifar fræin. Þegar spírurnar koma upp þurfa þær góða birtu svo stönglarnir teygist ekki um of. Merktu pottana með tegund og sáningardegi; þá ruglarðu músamelónunni síður saman við aðrar plöntur af graskersætt sem þú ert að forrækta. Ef þú notar lok yfir sáðbakka skaltu fylgjast með raka og lofta eftir þörfum. Lokið kemur ekki í stað reglulegrar athugunar. Staðsettu bakkann þannig að þú getir skoðað öll hólfin og vökvað þau án þess að færa viðkvæmar spírur til.

Þegar fyrstu eiginlegu blöðin birtast skaltu halda áfram að vökva varlega og setja plöntuna í stærri pott þegar ræturnar hafa fyllt sáðpottinn. Venja þarf hana smám saman við gróðurhúsið og nýjar birtu- og hitasveiflur, í stað þess að færa hana skyndilega úr stöðugu innilofti. Ef gróðurhúsið er einnig notað við uppeldi er gagnlegt að bera saman raunverulegt rými; skráðar stærðir fyrir Veggróðurhús úr gleri eru 3,69–9,58 m². Sú tala segir ekki til um borð eða hillur, svo teiknaðu inn sáðbakka og framtíðarplöntu áður en þú gerir ráð fyrir að allt komist fyrir.

Pláss fyrir plöntuna og gönguleiðir

Teiknaðu gólfplan áður en þú plantar. Músamelónan tekur ekki aðeins plássið sem potturinn eða beðið stendur á; langir sprotar og lauf geta skyggt á plöntur við hliðina og lokað gönguleið ef þeim er ekki stýrt upp á við. Merktu inn dyr, opnanlega glugga, ræktunarrými, stuðning og leiðina að plöntunni svo þú komist að henni til að vökva og tína. Í mjög litlu húsi getur verið skynsamlegt að byrja á einni plöntu. Þá sérðu hve mikið lóðrétt rými hún notar áður en þú fjölgar plöntunum síðar. Skoðaðu líka rýmið frá hlið: stuðningur sem passar á gólfplan getur lent undir hallandi þaki eða fyrir opnanlegum glugga. Laufþétt grind nálægt öðrum matjurtum getur tekið frá þeim birtu, svo hugsaðu um sólarstefnuna þegar þú velur stað. Prófaðu að ganga að fyrirhuguðum potti með vatnskönnu í hendi. Það sýnir betur en fermetratalan hvort aðgengið verður þægilegt þegar plantan er fullvaxin.

Berðu saman nothæft ræktunarrými, ekki aðeins heildartöluna í fermetrum. Klassískt Gróðurhús er skráð í mörgum stærðum, frá 3,77 upp í 28,08 m²; skoðaðu því tiltekna stærð og uppdrátt í stað þess að gera ráð fyrir einu föstu sniði. Dragðu pláss fyrir gönguleiðir og búnað frá heildarflatarmálinu þegar þú metur hvað er eftir fyrir beð og potta. Ef músamelónan á að vaxa í potti skaltu staðsetja hann þannig að þú getir vökvað og uppskorið án þess að stíga inn í beð eða færa aðrar plöntur. Athugaðu einnig hvort hægt sé að opna dyr og glugga eftir að stuðningurinn hefur verið settur upp. Laust pláss til að komast að plöntunni er hluti af ræktunaráætluninni.

T-laga gróðurhús séð utan frá.

Klifurstuðningur í litlu gróðurhúsi

Músamelóna klifrar með fíngerðum klifurþráðum. Lóðrétt net, grind eða strengir geta leitt sprotana upp í stað þess að leyfa þeim að liggja yfir beðið. Settu stuðninginn upp áður en þú gróðursetur svo þú þurfir ekki að smeygja honum milli viðkvæmra stilka síðar. Veldu traustan stuðning sem stendur sjálfur eða festist aðeins á þeim stöðum sem framleiðandi gróðurhússins heimilar. Ekki festa hann við glerið. Ef lofthæðin er lítil skaltu hugsa fyrirfram um hvernig sprotunum verður beint til hliðar án þess að þeir loki aðgangi að öðrum plöntum. Hafðu netið þannig að þú sjáir báðar hliðar þess eða náir að minnsta kosti að skoða lauf og ávexti frá gönguleiðinni. Þéttur laufveggur alveg upp við gler getur verið erfiður í umhirðu. Athugaðu hvort sjálfstæð grind sé stöðug áður en plantan vex upp eftir henni; ekki treysta á að plantan sjálf haldi henni á sínum stað. Gerðu einnig ráð fyrir að þurfa að losa gamla sprota af stuðningnum í lok tímabilsins.

Þegar sproti nær að netinu skaltu leiða hann varlega að næsta stuðningspunkti; klifurþræðirnir grípa yfirleitt utan um efnið sjálfir. Notaðu mjúkt garðband ef þarf, en bindu það laust svo stöngullinn geti þykknað. Hafðu blöð og sprota þannig að loft komist á milli þeirra og að þú getir sinnt plöntunni frá gönguleiðinni. T-laga form segir ekki eitt og sér til um hvar stuðningur komist fyrir. T-laga Orangerie-gróðurhúsið er skráð í stærðum frá 16,52 til 30 m²; berðu valda stærð og uppdrátt saman við fyrirhugaða gönguleið og staðsetningu stuðnings.

Ræktun í beði eða potti

Músamelóna getur vaxið í beði eða rúmgóðum potti ef jarðvegurinn er næringarríkur og vel framræstur. Bættu þroskuðu lífrænu efni í snauðan jarðveg, en forðastu þéttan jarðveg sem heldur vatni. Í potti skaltu velja ílát með frárennslisgati og nota pottamold sem hentar matjurtum. Lítill pottur þornar fljótt og takmarkar rótarrýmið, svo skoðaðu rakann oftar en í beði. Settu plöntuna á svipað dýpi og hún óx í ungplöntupottinum og reyndu að halda rótarklumpinum heilum þegar hún er flutt. Athugaðu frárennslið áður en ílátið er fyllt: gat sem liggur þétt upp að gólfi eða er stíflað nýtist illa. Ef undirskál er notuð þarf að vera hægt að tæma hana án þess að færa stuðninginn. Veldu staðsetningu pottarins endanlega áður en plantan festir sig í netinu. Það verður erfitt að færa þungan pott síðar án þess að toga í sprotana. Í beði skaltu ganga úr skugga um að þú getir náð að rótarsvæðinu með vatnskönnu þótt laufin hafi vaxið.

Þegar þú ákveður hvar pottur eða beð á að vera skaltu aðeins telja með þann hluta gólfsins sem er í raun ætlaður undir ræktun. Glergróðurhús með geymslurými er skráð í stærðum frá 5,52 til 28,08 m², en stærðartalan sýnir ekki ein og sér hvernig geymslu- og ræktunarrými skiptast. Skoðaðu uppdráttinn og reiknaðu einnig með plássi fyrir dyr, gönguleið og stuðning. Í lítilli byggingu getur ræktunarrýmið verið mun minna en heildarflatarmálið. Hafðu ílátið þar sem þú nærð að vökva það án þess að hindra leið eða loftun.

Vökvun, áburður og loftun

Markmiðið er jafn raki, ekki stöðugt blaut mold. Vökvaðu rótarsvæðið þegar yfirborðið fer að þorna og gættu þess að umframvatn renni burt. Pottaplöntur þurfa oftar athugun en plöntur í beði, því moldarrýmið er minna og þornar fyrr. Forðastu að láta pott standa í vatni eða að láta moldina þorna alveg milli vökvana. Við áburðargjöf skaltu fylgja leiðbeiningum áburðar fyrir matjurtir og taka mið af því hvort moldin innihaldi þegar áburð. Meiri áburður er ekki sjálfkrafa svarið við hægum vexti; athugaðu einnig birtu, hita og raka. Ekki ákveða vatnsmagnið eingöngu út frá vikudegi. Þörfin breytist með sól, stærð plöntunnar og því hversu hratt moldin þornar. Athugaðu rakann rétt undir yfirborðinu áður en þú vökvar aftur. Ef vatn rennur strax meðfram hliðum pottsins skaltu kanna hvort moldin hafi þornað mikið eða dregist frá pottveggnum. Gefðu vatninu tíma til að síga inn í moldina og tæmdu umframvatn úr undirskál.

Í gróðurhúsi getur hitinn hækkað hratt í sól þótt veðrið sé svalt. Fylgstu með hámarks- og lágmarkshita og loftaðu þegar inniloftið verður of heitt eða raki safnast upp, en forðastu að skilja plöntuna eftir í köldum næturdrætti. Vökvaðu við moldina svo laufin haldist ekki sífellt rök. Stærð húss segir ekki til um hversu auðvelt er að lofta því; skráðar stærðir fyrir gróðurhús með Accoya eru 3,77–28,08 m², en skoðaðu teikningar og upplýsingar um opnanlega glugga sérstaklega. Athugaðu hvort fyrirhuguð staðsetning klifurplöntunnar hindri loftflæði eða aðgang að gluggunum. Stuðningur og sprotar þurfa að vera utan þess rýmis sem gluggarnir taka þegar þeir opnast.

Blómgun og myndun ávaxta

Músamelóna myndar lítil gul blóm og síðar græna ávexti með ljósum rákum. RHS lýsir blómgun að sumri og ávöxtum síðsumars og að hausti við þær aðstæður sem heimildin fjallar um. Það er ekki íslenskt uppskerudagatal: tímasetningin hjá þér fer eftir því hvenær plantan fór af stað og hvaða aðstæður hún hefur haft. Fyrstu blómin eru gagnlegur áfangi til að fylgjast með, en þau segja ekki ein og sér hvenær uppskera verður. Skoðaðu nokkra sprota og athugaðu hvort ávextir fari að sjást og stækka. Ekki draga ályktun um alla plöntuna út frá einu blómi sem visnar. Hafðu blómin sýnileg frá gönguleiðinni og leiðbeindu nýjum sprotum að stuðningnum án þess að toga í þá. Þannig geturðu skoðað framvinduna án þess að þurfa að færa allan laufvegginn til. Ef laufin fela blómin skaltu fyrst leita varlega á milli sprotanna fremur en að klippa heilbrigð lauf burt aðeins til að sjá betur.

Ef plantan blómstrar en engir ávextir sjást skaltu byrja á að bera stöðuna saman við hitamælingar og vaxtarskilyrði. Hefur húsið kólnað mikið á nóttunni, er staðurinn orðinn skuggsæll eða hefur moldin verið ýmist mjög þurr og mjög blaut? Frævun getur líka þurft athugun, en skortur á ávöxtum staðfestir ekki einn og sér frævunarvanda. Athugaðu hvort skordýr komist inn þegar húsið er loftað og hvort þau heimsæki blómin; ekki halda þó dyrum opnum á kostnað hlýjunnar. Áður en þú reynir handfrævun skaltu afla tegundarsértækra leiðbeininga frá fræsala eða traustri ræktunarheimild. Þar þarf að koma skýrt fram hvernig viðeigandi blóm eru þekkt og hvernig frjókorn eru flutt. Á meðan er gagnlegra að fylgjast með nýjum blómum og ávöxtum en að fikta við hvert blóm.

T-laga gróðurhús í umhverfi garðs.

Hvenær og hvernig á að tína ávextina?

Ávextir músamelónu eru ólífulaga, grænir með ljósum rákum og hafa stökka áferð. RHS lýsir þeim yfirleitt um 2,5 cm löngum, þótt þeir geti orðið stærri. Notaðu þetta til að þekkja dæmigerða ávexti, ekki sem nákvæmt stærðarmark sem hver ávöxtur verður að ná. Þegar þeir nálgast ólífustærð skaltu skoða þá reglulega og bera saman við tínsluleiðbeiningar fræpakkans. Veldu stinna, heila ávexti til notkunar og hafðu mjúka eða skemmda ávexti aðskilda. Laufin geta falið uppskeruna, svo líttu bæði utan á laufvegginn og inn á milli sprotanna. Regluleg skoðun gerir þér kleift að finna ávextina án þess að færa marga sprota í einu. Skráðu hvenær þú tínir fyrst svo þú sjáir hvenær uppskera hefst við þínar aðstæður. Ef þú ræktar fleiri en eina plöntu geturðu líka athugað hvort þær skili ávöxtum samtímis. Settu uppskeruna í hreint ílát við tínslu; þá þarftu ekki að halda á henni meðan þú leitar að fleiri ávöxtum.

Notaðu fingurna eða litlar klippur til að losa ávöxtinn án þess að toga í stöngulinn eða rífa klifurþræðina. Fylgstu jafnframt með því hvort plantan sé enn að mynda nýja ávexti eða hvort vaxtartíminn sé að fjara út. Aðgengi að uppskerunni er gott að hafa í huga þegar hús er valið. Pýramídulaga gróðurhús er skráð í stærðum frá 5,53 til 18,9 m²; skoðaðu valda stærð og uppdrátt og staðsettu plöntuna þannig að þú náir að tína án þess að stíga yfir beð. Flatarmálið eitt segir ekki hvar plantan á að standa.

Hægur vöxtur og lítil uppskera

Ef blöðin vaxa en ávextir vantar skaltu fyrst athuga birtu, hlýju og hvort plantan sé farin að blómstra. Skoðaðu einnig vökvunina og áburðargjöfina, en bættu ekki sjálfkrafa við áburði til að flýta fyrir uppskeru. Slöpp eða þurr blöð geta tengst ójafnri vökvun, en gulnun getur átt sér fleiri en eina skýringu. Kannaðu raka, rótarrými og næringu áður en þú breytir umhirðunni. Skoðaðu neðra borð laufanna fyrir skordýrum eða fíngerðum vefjum, sérstaklega þar sem laufin vaxa þétt. Breyttu einu atriði í einu svo þú getir séð hvað hefur áhrif. Ekki álykta út frá einu gömlu blaði að öll plantan sé í vandræðum; berðu það saman við nýjan vöxt og önnur lauf. Ef þú sérð skordýr eða vefi skaltu reyna að greina orsökina áður en þú velur úrræði. Við val á plöntuverndarvöru þarf að staðfesta að hún sé ætluð viðkomandi skaðvaldi og heimil á matjurtina. Fylgdu merkingum vörunnar, þar á meðal fyrirmælum um biðtíma fyrir uppskeru.

Ef uppskeran kemur seint eða verður lítil skaltu skrá sáningardag, flutning í gróðurhús, næturlágmark og hvenær fyrstu blómin og ávextirnir sáust. Þá verður auðveldara að átta sig á hvort flöskuhálsinn hafi verið seint upphaf, kaldar nætur, þröng staðsetning eða lítil frævun. Næsta sumar geturðu breytt einum þætti, til dæmis sáð fyrr miðað við hitamælingar eða haldið þig við eina plöntu. Í köldu sumri getur uppskeran orðið hófleg þótt umhirðan sé góð; það er ekki sjálfkrafa merki um að þú hafir gert eitthvað rangt.

Algengar spurningar

Er hægt að rækta músamelónu í óupphituðu gróðurhúsi?

Það getur gengið, en uppskeran er ekki tryggð. Músamelóna þarf hlýjar aðstæður og vaxtartímabilið getur orðið of stutt ef húsið kólnar mikið á nóttunni. Fylgstu með næturhitanum áður en þú flytur plöntuna inn.

Hvenær á að sá músamelónu?

Forræktaðu hana innandyra að vori samkvæmt leiðbeiningum fræpakkans. Skipuleggðu sáninguna út frá því hvenær gróðurhúsið verður nógu hlýtt og frosthætta er liðin hjá. Ein föst dagsetning hentar ekki öllum húsum.

Hversu margar plöntur ætti að rækta í litlu gróðurhúsi?

Byrjaðu gjarnan á einni plöntu. Hún klifrar upp og getur nýtt mikið lóðrétt rými, svo þú sérð betur hversu mikið hún tekur áður en þú fjölgar plöntunum.

Hvað ef músamelónan blómstrar en myndar ekki ávexti?

Athugaðu fyrst hita, birtu og raka og fylgstu með hvort nýir ávextir fari að stækka. Frævun getur þurft athugun, en engir ávextir eru ekki ein og sér sönnun um frævunarvanda. Aflaðu tegundarsértækra leiðbeininga áður en þú reynir handfrævun.

Hvenær eru ávextir músamelónu tilbúnir til tínslu?

Fylgstu vel með þeim þegar þeir nálgast ólífustærð. Dæmigerðir ávextir eru grænir með ljósum rákum og hafa stökka áferð. Berðu þá saman við tínsluleiðbeiningar fræpakkans og veldu stinna, heila ávexti fremur en mjúka eða skemmda.

Í litlu gróðurhúsi skiptir máli að ákveða plássið áður en sprotarnir lengjast, koma stuðningi fyrir í tæka tíð og fylgjast sérstaklega með næturhitanum. Byrjaðu á fáum plöntum og hafðu lauf, blóm og ávexti aðgengileg til umhirðu og tínslu. Þá nýtist lóðrétta rýmið án þess að gönguleiðir lokist, og þú færð raunhæfa mynd af því hvort aðstæður hjá þér duga til uppskeru.

45% hagstæðara þegar þú verslar á netinu
Þægileg og hagstæð innkaup á netinu
Spyrðu okkur
Hafðu samband
Netfang:
This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it.
Kennitala:
38944924
Heimilisfang:
Thriges Plads 6, 5000 Odense C, Denmark
Samfélagsmiðlar
Fylgstu með okkur á Instagram, Facebook og Twitter til að fá fréttir og tilboð frá Bloomcabin:
X
Ertu með spurningar og vilt að við hringjum til þín?
+354
−
✖