Rafmagn eða eldsneyti: hvað ber að skoða við hitun gróðurhúss?

Hitun gróðurhúsa
Val á hitara fyrir gróðurhús snýst ekki aðeins um það hvort rafmagn eða eldsneyti sé aðgengilegra. Tækið getur haft áhrif á raka og loftgæði, krafist loftræstingar eða útblásturs og sett ólíkar kröfur á rafkerfi, eldsneytisgeymslu og uppsetningu. Jafnframt ræður gerð gróðurhússins miklu um varmatap og hitadreifingu. Hér er farið yfir það sem þarf að bera saman áður en ákveðið er hvaða hitari og uppsetning henta aðstæðunum. Sami orkugjafi hentar ekki endilega öllum gróðurhúsum.

Atriði til samanburðar 1
Hvernig rafmagns- og eldsneytishitarar flytja hita
Rafmagnshitari myndar varma úr raforku án bruna inni í gróðurhúsinu. Hann getur dreift hitanum með blásara eða geislun: blásari hreyfir upphitað loft, en geislahitari hitar fyrst og fremst þá fleti sem geislunin nær til. Þetta er munur á hitadreifingu, þótt báðar gerðir noti sama orkugjafa. Eldsneytishitari brennir tilteknu eldsneyti, til dæmis gasi eða paraffíni. Í sumum tækjum fara brunaafurðir út í rýmið; í öðrum eru þær leiddar út um útblástursrör. Heiti orkugjafans segir því ekki eitt og sér hvort tækið sé ætlað til notkunar í gróðurhúsi eða hvaða loftun það krefst.
Skoðaðu nákvæma gerð hitara, ekki aðeins almenna vörulýsingu eins og gas- eða rafmagnshitari. Leitaðu að upplýsingum um afl og orkunotkun, eldsneytistegund, hvort bruni fer fram í sjálfu rýminu og hvernig útblæstri er hagað. Athugaðu líka hvort tækið þarf rafmagn fyrir kveikju, blásara eða stýringu, og hvort framleiðandi tilgreinir að það henti röku umhverfi með breytilegu hitastigi. Tveir hitarar með sama orkugjafa geta haft ólíkar kröfur. Berðu saman stýringu og varmaafköst til viðbótar við orkugjafann. Greindu á milli orkuinntaks tækisins og þess varma sem það skilar til ræktunarrýmisins; þessar stærðir þurfa að vera skýrt merktar í samanburðinum. Athugaðu hvort uppgefin gildi miðast við hámarksafl eða tiltekna stillingu og hvort sama viðmið er notað fyrir bæði tækin. Ef notkunarsvið eða loftunarþörf er óljós í tæknigögnum er ekki öruggt að álykta út frá mynd, vöruheiti eða afli einu saman.
Raki og loftgæði við upphitun
Venjulegur rafmagnshitari án rakatækis bætir ekki vatnsgufu frá bruna inn í gróðurhúsið og fjarlægir heldur ekki raka sem þegar er þar. Við upphitun getur hlutfallsraki lækkað þótt vatnsmagnið í loftinu hafi ekki minnkað. Raki frá vökvun, mold og plöntum er enn til staðar og getur þést þegar rakt loft snertir kalda rúðu eða annan kaldan flöt. Því er villandi að líta á lægra rakagildi eftir upphitun sem sönnun þess að rýmið hafi verið þurrkað. Skoðaðu hvar mælitækið stendur og túlkaðu rakamælingu með hitastigi og sýnilegri þéttingu.
Í leiðbeiningum breska garðyrkjufélagsins RHS um hitun gróðurhúsa kemur fram að gas- og paraffínhitarar geti losað vatnsgufu og kolsýring og að loftræsta þurfi til að brunaafurðir safnist ekki upp. Ef brunaafurðir berast inn í gróðurhúsið geta þær því bæði aukið rakaálag og skert loftgæði. Fyrir hitara með útblásturskerfi þarf að staðfesta í tæknigögnum hvernig brunaafurðir eru leiddar út og hvaða kröfur fylgja notkuninni. Rafmagnshitari losar ekki brunaafurðir inn í rýmið við notkun, en það þýðir hvorki að loftið sé sjálfkrafa þurrt né að loftræstingarþörf plantnanna hverfi. Berðu því saman raka og loftgæði sem sjálfstæð atriði, ekki aðeins hitann.
Atriði til samanburðar 2
Loftræsting og brunaloft gegna ólíku hlutverki
Loftræsting gróðurhússins og brunaloft hitara eru tvö aðskilin atriði. Loftskipti geta hjálpað til við að losa raka og endurnýja loft, en þau flytja jafnframt hlýtt loft út og kaldara loft inn. Við það eykst varmatapið sem hitarinn þarf að mæta. Hve mikið og hvenær þarf að lofta ræðst meðal annars af húsinu, plöntunum, raka og notkun. Því er hvorki hægt að gera ráð fyrir að öll loftop séu lokuð allan tímann né að stöðug loftun sé kostnaðarlaus. Stýring hitara getur líka brugðist við köldu lofti við hurð eða loftglugga og kveikt oftar en ella.
Við val á eldsneytishitara þarf að skoða kröfur framleiðanda um brunaloft og útblástur. Almenn loftræsting um glugga eða op kemur ekki sjálfkrafa í stað þess búnaðar sem framleiðandi tilgreinir. Ekki gera ráð fyrir að opinn gluggi bæti upp fyrir hitara sem er ekki ætlaður rýminu. Útblástur út fyrir húsið leysir heldur ekki úr raka frá vökvun eða þörf plantna fyrir loftskipti. Þegar þú skoðar loftræstinguna skaltu því skrá bæði venjuleg loftop gróðurhússins og sérstakar kröfur hitara. Ræddu samspilið við uppsetningaraðila fremur en að breyta einni loftleið til að bæta upp fyrir óljósa kröfu um aðra.
Rafmagn og eldsneyti kalla á ólíka uppsetningu
Rafmagnshitari krefst þess að rafkerfið ráði við afl tækisins og að búnaðurinn henti aðstæðum þar sem raki, vökvun og hitasveiflur geta verið til staðar. RHS ráðleggur að velja rafmagnshitara sem er sérstaklega ætlaður gróðurhúsum og fela fagmanni rafmagnstengingu hússins. Lestu merkiplötu og tæknigögn um afl, tengingu, stýringu og varnir; ekki álykta að venjuleg innstunga eða framlengingarsnúra sé rétt lausn. Láttu rafvirkja meta rafrásina og nauðsynlegan tengibúnað. Staðsetning hitara og raflagna þarf einnig að samræmast leiðbeiningum framleiðanda um öryggisbil og varnir gegn vatnsskvettum. Þannig byggist valið á skráðu notkunarsviði og faglegu mati, ekki á því að tæki sem ætlað er öðru rými virðist geta hitað húsið.
Eldsneytiskerfi krefst annarrar skipulagningar: eldsneytisframboðs og öruggrar meðhöndlunar þess, aðgangs fyrir áfyllingu eða þjónustu, brunalofts, útblástursleiðar og fjarlægðar frá efnum sem geta kviknað. Kröfurnar eru mismunandi eftir tæki, svo ekki ákveða legu rörs eða útblásturs eingöngu út frá því hvar hitari kemst fyrir. Þegar nákvæm bygging, til dæmis T-laga Orangerie-gróðurhús, er metin þarf að nota uppsetningargögn þeirrar gerðar og láta hæfan aðila meta hvort fyrirhuguð lega og aðgengi samræmist hitara. Hönnunarlagið eitt staðfestir hvorki öryggisfjarlægðir né heimilaða uppsetningu. Gerðu einnig ráð fyrir að þurfa að komast að tækinu án þess að færa plöntur eða geymdan búnað í hvert sinn.

Atriði til samanburðar 3
Stærð og gerð gróðurhússins skipta máli
Varmaþörfin ræðst ekki aðeins af gólffleti. Hún tengist stærð og lögun hússins, flatarmáli útveggja og þaks, gerð glers, mögulegum loftleka, lokun hurða og loftopa, útihita og því hversu hlýtt rýmið á að vera. Tvö gróðurhús með svipaðan gólfflöt geta því misst varma með ólíkum hætti. Til dæmis er pýramídulaga gróðurhús Bloomcabin Oasis skráð í stærðarbilinu 5,53–18,9 m². Það bil hjálpar til við að bera saman stærðir, en segir hvorki til um einangrun þeirra né hvaða afl þarf. Til þess þarf upplýsingar um nákvæma byggingu og raunhæfar forsendur um aðstæður.
Spyrðu hvað sé vitað um gler, þéttingar, samskeyti, hurðir og opnanleg fög í því húsi sem á að hita. Heitið gróðurhús úr gleri eða tiltekin umgjörð segir ekki eitt og sér hversu lítið varmatap verður. Ef upplýsingar um einangrun eða varmatap eru ekki tiltækar þarf að taka það skýrt fram í samanburði og fá ráðgjöf út frá staðsetningu, stærð og notkun. Athugaðu líka hvort hillur, beð eða geymslusvæði hafi áhrif á loftflæði og aðgengi að mælum. Ekki loka loftopum eða hylja hluta hússins til að halda hita nema það samrýmist loftræstingu og leiðbeiningum hitara. Varmatap gróðurhússins og tegund hitara þarf að skoða saman, ekki hvort í sínu lagi.
Hitadreifing og stjórnun hitara
Orkugjafinn segir ekki alla söguna um dreifingu varmans. Blásari, hvort sem hann er í rafmagns- eða eldsneytistæki, hreyfir loft og getur minnkað mun á hlýjum og köldum svæðum. Loftflæðið segir þó ekki eitt og sér til um varmaafköst tækisins. Geislun beinist meira að flötum og hlutum sem hún nær til, svo staðsetning getur skipt máli fyrir beð, potta og gönguleiðir. Hlýtt loft leitar upp og getur safnast undir þaki, en jaðarsvæði og staðir nær hurðum geta verið kaldari. Hillur eða þétt skipulag geta líka breytt því hvernig loftið fer um húsið. Berðu því saman hvernig hitinn berst frá tækinu og dreifist um rýmið, en ályktaðu ekki að allir rafmagns- eða eldsneytishitarar hegði sér eins.
Hitastillir bregst við hitastiginu þar sem neminn er, svo staðsetning hans hefur áhrif á það hvenær tækið kveikir og slekkur. Fylgdu leiðbeiningum um staðsetningu nemans gagnvart hitara, beinu sólarljósi og loftstraumum. Ef þú skoðar glergróðurhús með Accoya-viði og geymslurými skaltu taka geymsluna og aðgengi með í skipulag mæla og loftflæðis. Vöruheitið staðfestir þó ekki að geymslan henti fyrir hitara eða eldsneyti. Athugaðu næmni hitastillis, hvort hægt sé að fylgjast með lágmarks- og hámarksgildum og hvernig tækið bregst við rafmagnsleysi. Sjálfstæður mælibúnaður getur sýnt hvort hitinn við plönturnar er sá sami og við stýrinema hitarans. Skráðu mælistað með hverri niðurstöðu; gildi við þak og gildi við potta lýsa ekki endilega sömu aðstæðum. Ef fleiri mælar eru notaðir þarf að bera þá saman á sama tíma, því sól, loftun og gangur hitara geta breytt hitastiginu á milli mælinga. Munur milli staða getur bent til þess að skoða þurfi hitadreifingu fremur en að hækka stillinguna á hitara. Rakagildi þarf einnig að lesa með hitastigi á sama mælistað. Með slíkri skráningu fæst skýrari mynd af því hvaða svæði stýringin nær að halda jöfnum hita á.
Atriði til samanburðar 4
Orkuframboð og eftirlit með hitun
Rafmagnshitari stöðvast ef rafmagnsframboð rofnar; slíkt getur skipt máli ef gróðurhúsið er ómannað um lengri tíma. Eldsneytistæki er heldur ekki sjálfkrafa óháð rafmagni: sumar gerðir þurfa það fyrir kveikju, blásara eða stýringu, en aðrar kunna að vera ólíkar. Tæknigögnin þurfa að svara þessu fyrir nákvæma gerð. Skoðaðu líka hvort hægt sé að fá og geyma eldsneyti með þeim hætti sem framleiðandi mælir fyrir um og hvort regluleg áfylling falli að notkun þinni. Taktu þjónustu og aðgengi að varahlutum með í matið. Ekki byggja ákvörðun á almennri hugmynd um að eldsneytishitari haldi áfram í rafmagnsleysi.
Settu eftirlit og viðbrögð við bilun inn í samanburðinn: hvernig færðu upplýsingar um að hitinn hafi fallið, hvort stýring endurræsir sig og hver getur þjónustað tækið? Fjartenging og viðvörun hafa aðeins gildi ef nauðsynlegt rafmagn og fjarskipti eru tiltæk þegar á reynir. Stærð hússins skiptir einnig máli fyrir umfang rekstraráætlunarinnar; Bloomcabin Orangerie er til dæmis skráð í stærðarbilinu 47–70 m², en gólfflöturinn einn segir ekki hve lengi hitari þarf að vera í gangi. Greindu á milli viðvörunar um lágan hita, skilaboða um bilun í hitara og tilkynningar um að samband við mælibúnað hafi rofnað. Þessar upplýsingar kalla á ólík viðbrögð og engin þeirra staðfestir ein og sér að hitun virki. Athugaðu í tæknigögnum hvort kerfið geymi mælingar þegar tenging rofnar og hvort hægt sé að sjá hvenær síðasta gildi barst. Gamalt hitagildi getur annars litið út eins og ný mæling. Hugsaðu um eftirlit og þjónustu út frá raunverulegu rými, tímabilum þar sem húsið er ómannað og því hversu háðar plönturnar eru samfelldri hitun. Ákveddu hver tekur við viðvörun og hver getur kannað aðstæður á staðnum; fjareftirlit kemur ekki í stað þess að einhver geti brugðist við.
Orkunotkun, kostnaður og losun
Ekki er hægt að útnefna annan orkugjafann ódýrari án þess að þekkja forsendurnar. Berðu saman skráð orkuinntak og varmaafköst, áætlaðan notkunartíma, raforkuverð eða verð á viðkomandi eldsneyti, auk afhendingar, geymslu og þjónustu. Hámarksafl á merkiplötu segir ekki eitt og sér hvað kerfið notar yfir lengra tímabil, því það fer eftir því hve oft tækið gengur og hvernig húsið heldur hita. Notaðu nákvæma gerð gróðurhússins í samanburðinum; klassískt gróðurhús er skráð í stærðarbilinu 3,77–28,08 m², en stærðarbilið er ekki mat á rekstrarkostnaði. Haltu stofnkostnaði aðskildum frá rekstrarkostnaði: kaup á hitara og nauðsynleg aðlögun vegna uppsetningar eru annað en orkukaup og regluleg þjónusta. Tilboð í tæki eitt og sér er því ekki heildartilboð í hitun. Notaðu dagsett orkuverð og skráðu hvað er innifalið í því. Eldsneytisverð á lítra eða kílógramm verður ekki borið beint saman við raforkuverð á kílóvattstund án upplýsinga um orkuinnihald og varmaafköst viðkomandi búnaðar. Fáðu slíkar upplýsingar úr skjölum birgis eða framleiðanda í stað þess að nota óútskýrða umbreytingu. Athugaðu einnig hvort eldsneytishitarinn noti rafmagn samhliða brennslunni. Ef notkunartíminn er óþekktur er gagnlegra að sýna fleiri en eina skýrt merkta forsendu en að gefa eina nákvæma kostnaðartölu. Berðu saman sömu notkun og tímabil fyrir báða kosti og láttu óvissar forsendur ekki líta út fyrir að vera staðfestar.
Losun þarf einnig að skilgreina. Rafmagnshitari losar ekki brunaafurðir inn í gróðurhúsið við notkun, en heildarumhverfisáhrif raforku ráðast meðal annars af því hvernig hún er framleidd. Við notkun eldsneytishitara myndast brunaafurðir. Að leiða þær út í stað þess að losa þær inn í gróðurhúsið hefur áhrif á loftgæði í ræktunarrýminu, en eyðir ekki losuninni. Skoðaðu staðfestar upplýsingar um orkunotkun og útblástur tækisins fremur en almenn orð eins og hreinn eða sparneytinn. Ef brunaafurðir fara inn í rýmið þarf líka að taka raka og loftgæði með í reikninginn. Fjárhagslegur samanburður og samanburður á loftgæðum tengjast því, en mæla ekki það sama.

Atriði til samanburðar 5
Öryggi, tæknigögn og viðhald
Tæknigögn þurfa að lýsa þeim atriðum sem eiga við um hitarann: eldsneyti eða rafmagnstengingu, afli, ætluðu notkunarumhverfi, brunalofti, útblæstri, rakavörnum, stýringu og þjónustu. Ef mikilvægar upplýsingar vantar skaltu fá skriflegt svar frá framleiðanda eða seljanda áður en uppsetning er ákveðin, og láta hæfan fagaðila meta búnaðinn miðað við aðstæður. Einnig þarf upplýsingar um bygginguna sjálfa. Vöruheitið vegggróðurhús úr gleri segir til dæmis ekkert um nauðsynlegar öryggisfjarlægðir fyrir hitara eða mögulega útblástursleið. Skoða þarf uppsetningargögn nákvæmrar gerðar í samhengi við vegg, op, raflagnir og aðgengi. Ekki ganga út frá því að nálægð við vegg leysi einhverja kröfu um loftun eða fríbil.
Viðhald er mismunandi eftir tækjum. Fylgdu áætlun framleiðanda um skoðun og þjónustu; brennari og útblástursleið geta kallað á faglega yfirferð, en rafmagnstæki þarf að skoða með tilliti til skemmda, óhreininda og raka samkvæmt leiðbeiningum. Gakktu úr skugga um að aðgengi að þjónustustöðum og nægt rými í kring sé til staðar áður en staðsetning er ákveðin. Ekki taka hlíf af eða gera við brennara, raflagnir eða útblásturskerfi á eigin spýtur. Ef tæki sýnir villu, óeðlilegan reyk, óvenjulega lykt eða skemmdir skaltu fara eftir öryggisleiðbeiningum framleiðanda og kalla til þjónustu í stað þess að reyna að bæta úr vandanum með meiri loftun.
Samanburður áður en hitari er valinn
Gagnlegur samanburður er skriflegur og notar sömu forsendur fyrir báða kosti. Skráðu nákvæmt gróðurhús, stærð og upplýsingar um gler, áætlaðan notkunartíma, raka- og loftunarþörf, tegund hitara, skráð orkuinntak og varmaafköst, rafmagns- eða eldsneytisþörf, útblástur, viðhald og viðbrögð við bilun. Ef þú ert enn að velja hús skaltu nota tiltekna útfærslu; gróðurhús með Accoya er til dæmis skráð frá 3,77 upp í 28,08 m². Það stærðarbil undirstrikar mikilvægi þess að nota rétta stærð í forsendunum, en segir ekki til um einangrun eða hitaraafl. Skráðu líka hvaða upplýsingar vantar, svo samanburðurinn byggist ekki á ágiskunum.
Rafmagn getur verið raunhæfur kostur þegar áherslan er á að forðast brunaafurðir og raka frá bruna inni í húsinu, að því gefnu að rafbúnaður og rafkerfi séu viðeigandi. Það fjarlægir hvorki raka frá ræktun né varmatap. Eldsneyti getur komið til greina þegar nákvæmur búnaður, örugg eldsneytislausn og útblástur henta aðstæðum. Hitari sem losar brunaafurðir inn í rýmið er ekki sjálfkrafa viðunandi bara vegna þess að hægt sé að opna glugga; notkunarsvið og kröfur þurfa að vera skýr. Ef framleiðandi staðfestir þau ekki er ekki kominn grundvöllur fyrir vali. Niðurstaðan ræðst af því hvort hitari, gróðurhús og uppsetning passa saman, ekki af heiti orkugjafans einu saman.
Algengar spurningar
Þurrkar rafmagnshitari loftið í gróðurhúsinu?
Venjulegur rafmagnshitari fjarlægir ekki raka úr loftinu. Upphitun getur lækkað hlutfallsraka án þess að vatnsmagnið minnki, svo hitari kemur ekki í stað loftræstingar eða annarra ráðstafana gegn raka.
Bætir eldsneytishitari raka við gróðurhúsið?
Ef brunaafurðir frá gas- eða paraffínhitara fara inn í gróðurhúsið fylgir þeim meðal annars vatnsgufa. Í tæki sem leiðir útblástur út á réttan hátt eiga brunaafurðirnar að fara út samkvæmt hönnun þess; skoðaðu leiðbeiningar um nákvæma gerð.
Þarf að loftræsta gróðurhús þótt brunaafurðir hitara séu leiddar út?
Já, útblásturskerfi hitara og loftræsting gróðurhússins gegna ólíku hlutverki. Enn þarf að meta loftskipti vegna raka og ræktunar, auk þess að uppfylla sérstakar kröfur hitara um brunaloft og útblástur.
Er ódýrara að hita með rafmagni eða eldsneyti?
Það er ekki hægt að svara því án upplýsinga um hitara, notkunartíma, orkuverð, eldsneytiskostnað og þjónustu. Berðu saman sömu aðstæður og notaðu staðfestar upplýsingar um orkunotkun fremur en hámarksafl eitt og sér.
Má nota hvaða rafmagnshitara sem er í gróðurhúsi?
Nei. Veldu tæki sem framleiðandi tilgreinir að henti gróðurhúsum og þeim raka sem þar getur verið. Láttu rafvirkja meta rafrás og tengibúnað og sjá um nauðsynlega rafmagnsuppsetningu; afl hitarans eitt staðfestir ekki að fyrirliggjandi tenging henti.
Munurinn á rafmagns- og eldsneytishitun kemur einkum fram í því hvernig varminn er framleiddur og hvaða kröfur fylgja notkuninni. Rafmagnshitari myndar ekki brunaafurðir í ræktunarrýminu, en fjarlægir heldur ekki raka frá ræktuninni. Við eldsneytishitun skiptir máli hvert brunaafurðirnar fara og hvernig kröfum um brunaloft er fullnægt. Hvor kosturinn sem verður fyrir valinu þarf hitadreifing, stýring og eftirlit að henta húsinu. Besti grundvöllurinn fyrir vali er því samanburður á tilteknum tækjum við sömu aðstæður, með skýrum upplýsingum um það sem er staðfest og það sem enn þarf að kanna.