Til að bæta gæði efnisins á þessari vefsíðu og aðlaga það að þörfum notenda eru notaðar kökur – þar með talið kökur frá þriðja aðila. Með því að halda áfram að nota þessa vefsíðu samþykkir þú notkun á kökum og mögulega samskipti þegar þú fyllir út þínar upplýsingar í einhverju af formum síðunnar.
Blogg

Rótarhindranir við gróðurhús nálægt trjám og runnum

Rótarhindranir við gróðurhús nálægt trjám og runnum

Ráð um gróðurhús

Rætur trjáa og runna geta vaxið inn í gróðurhúsabeð, en gul lauf eða hægur vöxtur sanna ekki að rótarágangur sé orsökin. Áður en hindrun er valin þarf að greina hvar ræturnar liggja, hvaðan þær koma og hvort grafa megi án þess að skaða gróðurinn. Rótarhindrun getur dregið úr því að rætur komist inn, en hún stöðvar ekki endilega allar rætur og er ekki örugg lausn ef hún sker í mikilvægar trjárætur. Hér er farið yfir greiningu, valkosti, efnisval og það sem þarf að meta áður en jarðvegi er raskað.

Glergróðurhús með Accoya-viði og geymslurými.

01

Er rótarágangur raunverulegt vandamál?

Skýrasta vísbendingin er að sjá rætur í jarðvegi beðsins. Fínar eða trékenndar rætur geta legið á yfirborðinu, myndað þétt rótarlag eða komið í ljós þegar lausu jarðvegslagi er lyft varlega. Skráðu hvort þær birtist við hlið beðsins, undir því eða í gegnum op í botni; það gefur vísbendingu um hvaða leið þarf að skoða. Það er sjaldnast ástæða til að grafa stórt svæði. Taktu mynd og merktu staðinn á einfalda teikningu. Skráðu dagsetningu, hvaða plöntur vaxa í þessum hluta beðsins og hvort jarðvegurinn virðist rakur eða þurr. Mynd með mælikvarða við sýnilega rót getur hjálpað við samanburð síðar, án þess að rótin sé hreyfð. Þétt rótarlag sýnir að margar rætur séu á sama stað, en segir ekki eitt og sér hversu mikil samkeppni er um vatn og næringu. Láttu skoðunina ekki breytast í uppgröft meðfram rót, sérstaklega ekki nærri stofni.

Veikur vöxtur, visnuð blöð eða jarðvegur sem þornar hratt geta fylgt samkeppni um vatn, en einkennin eru ekki sértæk fyrir rótarágang. Ójöfn vökvun, breytingar á jarðvegi, hiti eða önnur plöntuvandamál geta litið svipað út. Athugaðu því fyrst hvort rætur sjáist og hvort vandinn sé bundinn við ákveðinn hluta beðsins. Rót getur verið frá ræktunarplöntu eða illgresi, ekki endilega nálægu tré. Rótarágangur getur verið til staðar án þess að skaða uppskeruna verulega, svo ekki þarf sjálfkrafa að setja upp hindrun. Ef þú finnur engar rætur skaltu kanna vökvun og ræktunarskilyrði áður en þú kaupir efni.

Útbreiðsla róta utan trjákrónunnar

Rótarkerfi trjáa fylgja ekki snyrtilegum hring undir jaðri trjákrónunnar. Útbreiðslan fer meðal annars eftir tegund, aldri, jarðvegi, raka og fyrri raski á svæðinu. Margar fínrætur liggja grunnt þar sem vatn og loft eru til staðar, en dýpt og ytri mörk verða ekki metin út frá útliti krónunnar einu saman. Rætur geta því verið langt frá stofni eða utan svæðis sem virðist rótarríkt. Rætur fleiri en eins trés eða runna geta líka skarast, svo stefna einnar sýnilegrar rótar sýnir ekki alltaf hvaðan allur vandinn kemur. Ekki er því rétt að miða allar hindranir við eitt fast bil.

Gróðurhús breytir því hvar úrkoma nær jarðvegi, og vökvun getur gert beðið rakara en svæðið utan þess. Þetta sannar ekki að rætur vaxi inn í húsið, en það gerir gagnlegt að skrá hvar vatn berst niður og safnast. Merktu stofna, runna, trjákrónur, gróðurhús, beð og frárennsli á einfalt yfirlit. Berðu fyrirhugað ræktunarsvæði síðan saman við stærðirnar sem eru í boði fyrir Gróðurhús með Accoya. Uppgefið flatarmál getur hjálpað við skipulag, en sýnir hvorki nákvæma legu rótanna né hvort óhætt sé að grafa. Skoðaðu því einnig lengd og breidd þeirrar stærðar sem kemur til greina. Tvö hús með svipað flatarmál þurfa ekki að falla eins að svæðinu milli trjágróðurs, gönguleiða og beða.

02

Uppruni róta í gróðurhúsabeðinu

Skráðu hvaða tré, runnar og fjölærar plöntur eru á svæðinu og hvort fyrri ræktun hafi haft rætur í beðinu. Ef þú þekkir tegundirnar skaltu skrifa þær á teikninguna; það er betra að skrá óvissu en að giska. Athugaðu líka hvort vandinn hafi byrjað eftir breytingar á beði, gróðurhúsi eða vökvun, en ályktaðu ekki um orsök út frá tímasetningu einni. Rætur geta komið frá gróðri utan þess svæðis sem sést frá beðinu. Taktu mynd þar sem rót kemur í ljós, en ekki toga hana úr jarðveginum til að rekja leiðina; hún getur slitnað og þá verða vísbendingar um uppruna enn óljósari.

Ef uppruninn er óljós skaltu fá fagmann sem þekkir rótarkerfi trjáa til að meta sýnilegar rætur áður en þú ákveður að grafa skurð eða setja hindrun. Merktu á yfirlitið hvar ræturnar sáust, í hvaða átt þær liggja að því marki sem sést og hvort þær séu nærri fyrirhuguðum beðkanti. Hafðu ljósmyndir og upplýsingar um gróðurinn tiltækar við matið. Notaðu sama yfirlit til að bera tiltækt pláss á lóðinni saman við mál þeirrar útfærslu af T-laga Orangerie gróðurhúsi sem kemur til greina. Teiknaðu útlínur hússins, ekki aðeins rétthyrning með sama flatarmáli. Lögun hússins segir þó ekki til um hvort grafa megi örugglega á tilteknum stað. Lega rótanna þarf að vera hluti af matinu.

Vernd róta sem halda trjám og runnum stöðugum

Rætur taka upp vatn og næringarefni, en stærri rætur geta einnig verið mikilvægar fyrir festu trés í jarðvegi. Skurður fyrir beðkant eða rótarhindrun getur skemmt rætur sem sjást ekki frá yfirborði; áhrifin á tréð verða ekki alltaf sýnileg strax. Ekkert eitt bil frá stofni er öruggt viðmið fyrir allar tegundir og aðstæður, því aldur, stærð, jarðvegur og staðbundin útbreiðsla skipta máli. Það að hindrunin sé mjó eða skurðurinn stuttur gerir hann ekki sjálfkrafa skaðlausan. Nokkrar minni rætur á sama stað geta líka skipt máli, þótt engin ein þeirra virðist stór.

Stöðvaðu ef þú rekst á þykka rót, margar rætur í fyrirhugaðri línu eða rætur nærri stofni. Ekki skera þær af til að koma hindrun fyrir og ekki grafa skurð í kringum tréð án faglegs mats. Hafðu samband við sérfræðing sem kann að meta tré og rótarkerfi, til dæmis arborista; hann getur skoðað hvort breyta þurfi legunni eða hvort önnur ræktunarleið sé skynsamlegri. Þetta á sérstaklega við um stór, gömul eða mikilvæg tré. Einnig getur uppgröftur við runna raskað verulegum hluta rótarkerfisins. Ekki gera ráð fyrir að áhrifin séu lítil bara af því að runninn er lægri en tréð.

Ytra útlit Bloomcabin Orangerie gróðurhúss.

03

Færsla beða, ílát eða rótarhindrun

Berðu fyrst saman úrræði sem raska jarðveginum lítið. Ef hægt er að færa beð eða gróðurhús þannig að ekki þurfi að grafa á mikilvægu rótarsvæði getur það minnkað inngrip. Færra eða mjórra beð gæti dugað, eða ræktun í pottum og sjálfstæðum kerum með viðeigandi frárennsli. Ílát leysa þó ekki sjálfkrafa allan vandann: þau þurfa pláss, vatn og ræktunarskilyrði sem henta plöntunum. Ekki er heldur alltaf nauðsynlegt að setja hindrun utan um allt gróðurhúsið. Ef rætur finnast aðeins við einn jaðar má skoða hvort breytt staðsetning ræktunarsvæðisins dugi, að því gefnu að uppgröftur sé öruggur.

Upphækkað beð án botns afmarkar jarðveg að ofan en hindrar ekki rætur sem vaxa úr jarðveginum undir því. Botnklæðning gæti takmarkað þá leið, en aðeins ef hún er ætluð sem rótarhindrun og frárennsli helst viðunandi. Hún getur jafnframt aðskilið ræktunarjarðveg frá jarðveginum undir, svo skoða þarf áhrifin á vatnsflæði og rótarrými nytjaplantnanna. Sjálfstætt ker með botni er önnur lausn en beð með dúk undir: þar þarf að skoða frárennslisop og hvort þau séu í snertingu við jarðveg sem rætur geta vaxið úr. Einnig þarf að vera hægt að komast að kerinu til að skoða botn og op án þess að tæma það. Ef þú kannar hvort önnur stærð eða lögun geri færslu mögulega skaltu skoða stærðarval fyrir pýramídalaga gróðurhús og teikna beðin inn á grunnflötinn. Ný lögun leysir þó ekki rótarvandann ein og sér; staðsetning húss og beða gagnvart trjágróðri skiptir enn máli.

Efni sem henta sem rótarhindrun

Beðkantur heldur jarðvegi innan marka en er ekki sjálfkrafa rótarvörn. Veldu efni sem er sérstaklega ætlað til að takmarka rætur við niðurgröft og lestu hvaða notkun það hentar. Athugaðu hvort lýsingin fjalli um þá gerð rótarágangs sem þú vilt takmarka, hvort efnið sé ætlað til langvarandi jarðvegssnertingar og hvernig samskeytum skuli ganga frá. Ekki gera ráð fyrir að hver einasta rót stöðvist við efnið; hún getur farið undir það, fram hjá enda eða í gegnum efni sem hentar ekki. Merking vörunnar ein og sér segir því ekki hvort hún henti aðstæðum við gróðurhúsið.

Í matjurtabeði þarf sérstaklega að sannreyna að efnið henti í snertingu við ræktunarjarðveg. Litur, þykkt eða almenn merking um notkun í garði staðfesta það ekki. Skoðaðu upplýsingar um notkun og viðhald, þar á meðal hvort efnið þoli að vera niðurgrafið og hvort þurfi að verja það meðan unnið er. Biddu um upplýsingar fyrir nákvæmlega þá vöru sem þú hyggst kaupa, ekki aðeins almenna lýsingu á efnistegundinni. Geymdu vörulýsingu og leiðbeiningar svo hægt sé að fletta upp ætlaðri notkun, samskeytum og viðhaldi síðar. Fylgdu leiðbeiningum framleiðanda um samskeyti og meðhöndlun. Ef upplýsingar um ætlaða notkun vantar skaltu leita skýringa hjá birgi eða ráðfæra þig við sérfræðing sem þekkir efnin og ræktun matjurta. Óþekkt afgangsefni er ekki góður staðgengill fyrir vöru með skýrum notkunarupplýsingum. Dúkur gegn illgresi og venjulegur plastkantur eru ekki rótarhindrun nema það sé sérstaklega staðfest.

04

Lega og dýpt rótarhindrunar

Engin ein dýpt hentar öllum rótarhindrunum. Hún ræðst af efninu, tegund róta sem á að takmarka, jarðvegi og því hvort rætur séu þegar komnar inn á svæðið. Stutt hindrun getur skilið eftir leið undir henni eða fram hjá endum, en dýpri gröftur eykur um leið inngrip í jarðveg og mögulega rótarkerfi. Hindrun getur líka beint vexti róta annað án þess að stöðva hann; því þarf að meta hvert þær geta vaxið í staðinn. Veldu ekki dýpt út frá almennri tölu án þess að skoða leiðbeiningar um efnið og aðstæður á staðnum.

Teiknaðu fyrirhugaða legu hindrunarinnar ásamt beðköntum, gönguleiðum og útveggjum gróðurhússins. Samskeyti, op og endar skipta máli, því rætur geta farið fram hjá ófullkominni afmörkun. Lausnin á hins vegar ekki að vera að setja hindrun í kringum allan stofn trésins. Ef þú skoðar glergróðurhús með Accoya-viði og geymslurými skaltu teikna allt húsið og geymslurýmið inn, ekki aðeins þann hluta sem á að nota undir beð. Aðgreindu á teikningunni grunn hússins, beðkantinn og rótarhindrunina; þessir þrír hlutar gegna ekki sama hlutverki. Ekki gera ráð fyrir að grunnur gróðurhúss loki sjálfkrafa leiðum róta að beðunum. Með heildaryfirliti sést betur hvort fyrirhuguð lega hindrunarinnar krefst uppgraftar á óheppilegum stað, en teikning kemur ekki í stað mats á rótum.

Vatnsrennsli og frárennsli við rótarhindrun

Inni í gróðurhúsi fellur úrkoma ekki jafnt á beðin og jarðveg utan þess; þak og leiðir vatnsins geta skapað ólíkar aðstæður. Vökvun bætir síðan við sínu eigin rakamynstri. Ógegndræp hindrun getur breytt eða stöðvað hliðarflæði vatns, en gegndræpi efna er mismunandi. Rótarhindrun er því ekki sjálfkrafa frárennslislag eða vatnsþétting. Ef beð verður of blautt, þornar ójafnt eða vatn situr í því getur hindrun aukið vandann ef ekki hefur verið hugað að vatnsflæðinu. Taktu eftir því hvort sömu svæði eru reglulega rök eða þurr áður en þú velur lausn.

Athugaðu hvar regnvatn kemur niður við ytri jaðra hússins, hvernig beðin eru vökvuð og hvort vatn stendur eftir í jarðveginum. Ef frárennsli er þegar ófullnægjandi þarf að leysa það sérstaklega; hindrun lagar hvorki þéttan jarðveg né óheppilega legu vatnsrennslis. Skráðu aðstæður eftir úrkomu og eftir venjulega vökvun, því þessar tvær vatnsuppsprettur geta haft áhrif á ólíka hluta svæðisins. Athugaðu bæði ræktunarhlið hindrunarinnar og hliðina sem snýr að trjám eða runnum. Stærð gróðurhússins segir líka til um hve stórt svæði þarf að skoða. Stærðarval fyrir Bloomcabin Orangerie nær frá 47 til 70 m², en fermetrafjöldi einn segir ekki hvar vatn rennur á lóðinni. Berðu mál þeirrar útfærslu sem kemur til greina saman við aðstæður á þínum stað og skráðu vatnsrennslið áður en þú tekur ákvörðun.

Bloomcabin Orangerie gróðurhús í garðsumhverfi.

05

Skipulag gróðurhúss og ræktunarsvæðis

Teikningin þarf að sýna allan grunnflöt gróðurhússins en ekki aðeins beðin. Merktu dyr, vinnugöng, beðkanta, geymslurými ef það á við og staðsetningu trjáa og runna. Sýndu líka hvar þú þarft að komast að til að vökva, sinna plöntum og uppskera; leið sem virðist laus á teikningu getur orðið óaðgengileg þegar beð og ker eru komin fyrir. Merktu þau svæði þar sem ekki má raska jarðveginum og láttu þau standa óbreytt þegar þú berð saman mismunandi skipulag. Þá sést hvort fyrirhuguð lega rótarhindrunar krefst uppgraftar við vegg eða nálægt rótum. Haltu aðkomu að sýnilegum beðköntum og endum hindrunarinnar opinni þar sem hægt er, svo eftirlit verði ekki háð því að færa full ker. Kortlagningin hjálpar þér að bera saman valkosti áður en efni er keypt eða jarðvegi raskað.

Berðu teikninguna saman við mál þeirrar útfærslu sem þú skoðar, ekki aðeins fermetrafjölda úr yfirliti. Fyrir klassískt gróðurhús er skráð stærðarbil; skoðaðu síðan upplýsingar um þá stærð sem kemur til greina og athugaðu hvort beð, gangar og hindrun rúmist saman. Skráðu einnig innanmál og fyrirhugaða jarðvegsdýpt hvers beðs. Í afmörkuðu beði þarf nægilegt ræktunarrými fyrir valdar plöntur, en heildarflatarmál hússins segir ekki til um hversu mikið jarðvegsrúmmál þær fá. Berðu því stærð beðanna saman við ræktunarleiðbeiningar fyrir þær nytjaplöntur sem þú ætlar að rækta. Ekki telja göng eða vinnurými sem laust pláss ef þú þarft á þeim að halda. Skipulagið þarf að rúma ræktunina án þess að gengið sé á svæði sem ekki má grafa í. Betra er að laga beðin að þeim mörkum áður en húsið er valið en að þurfa að endurskoða allt skipulagið síðar.

Eftirlit með rótum og raka í beðinu

Eftir að rótarhindrun hefur verið sett upp skaltu skrá hvar nýjar rætur sjást. Athugaðu hvort þær komi við enda, samskeyti eða frá botni og hvort mynstrið endurtaki sig á sama stað. Rætur geta líka verið frá plöntu sem var þegar í beðinu, svo ekki álykta strax að hindrunin hafi brugðist. Rætur sem voru innan afmarkaða svæðisins fyrir uppsetningu hverfa ekki við það eitt að hindrun sé sett niður. Notaðu upphaflegu myndirnar og teikninguna til samanburðar og taktu nýjar myndir frá svipuðu sjónarhorni. Skráðu breytingar á vökvun og raka samhliða staðsetningu rótanna; það hjálpar til við að greina hvað hefur breyst. Athugaðu sýnilega kanta við venjulega umhirðu beðsins fremur en að grafa reglulega til að leita að rótum. Ekki rífa hindrun upp eða skera nýjar rætur án þess að vita hvaða planta á þær og hvaða áhrif inngripið getur haft.

Ef rætur birtast aftur skaltu endurmeta staðsetningu og ræktunaraðferð áður en þú ákveður að grafa dýpra. Ílát, breytt lega beðs eða annar grunnflötur getur minnkað þörf á uppgreftri, en enginn þessara valkosta hentar sjálfkrafa öllum lóðum. Ef veggur hentar staðnum má bera saman flatarmálsval fyrir veggróðurhús úr gleri, en slík útfærsla kemur ekki í stað mats á rótum í jarðveginum. Forðastu að grafa ítrekað til að kanna hvort rætur hafi komið aftur; skráðu það sem sést og fáðu faglegt mat áður en þú breytir hindruninni.

Algengar spurningar

Hvernig sé ég hvort rætur úr tré séu í gróðurhúsabeðinu?

Leitaðu að sýnilegum rótum í jarðveginum og skráðu hvort þær komi inn frá hlið, undir beðinu eða í gegnum op í botni. Veikur vöxtur einn og sér sannar ekki rótarágang. Ekki grafa að stofni til að rekja rót; ef uppruninn er óljós skaltu fá fagmann til að meta aðstæður.

Hversu langt frá tré á rótarhindrun að liggja?

Ekki er til eitt öruggt bil sem hentar öllum trjám. Tegund, aldur, jarðvegur og rótardreifing skipta máli. Láttu fagmann meta fyrirhugaða legu ef hindrunin krefst uppgraftar nærri tré eða inn á svæði þar sem rætur geta verið.

Get ég skorið rót sem vex inn í gróðurhúsabeðið?

Ekki skera hana án þess að vita hvaða planta á hana og hvaða áhrif það getur haft. Sýnileg rót getur verið hluti af rótarkerfi sem styður tré eða runna, og skemmdir sjást ekki alltaf strax. Fáðu sérfræðing í trjám til að meta hana áður en þú grefur.

Dugar upphækkað beð til að stöðva rætur?

Beð með opnum botni afmarkar jarðveginn að ofan en kemur ekki í veg fyrir að rætur vaxi upp í hann. Botnklæðning getur breytt því, en þarf að vera ætluð sem rótarhindrun og samræmast frárennsli og ræktuninni.

Hvað á að kanna áður en rótarhindrun er keypt?

Athugaðu hvort efnið sé ætlað til niðurgröfts og til að takmarka þá gerð rótarágangs sem þú hefur greint. Skoðaðu einnig leiðbeiningar um dýpt, samskeyti og langvarandi jarðvegssnertingu. Fyrir matjurtabeð þarftu að staðfesta að efnið henti í snertingu við ræktunarjarðveg. Veldu ekki efni áður en fyrirhuguð lega hindrunarinnar og áhrif hennar á rætur og frárennsli hafa verið metin.

Áður en þú setur niður rótarhindrun skaltu geta svarað þremur spurningum: hvaðan koma ræturnar, hvaða leið er raunhæft að takmarka og er hægt að grafa þar án þess að skaða tré eða runna? Ef svörin eru óljós skaltu fresta uppgreftri og fá fagmann til að meta rótarkerfið. Með upplýsingum um efnið, heildarteikningu af húsi og beðum og athugun á vatnsrennsli verður auðveldara að velja milli hindrunar, breyttrar legu og ræktunar í ílátum. Lausnin þarf að passa við aðstæður á staðnum.

45% hagstæðara þegar þú verslar á netinu
Þægileg og hagstæð innkaup á netinu
Spyrðu okkur
Hafðu samband
Netfang:
This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it.
Kennitala:
38944924
Heimilisfang:
Thriges Plads 6, 5000 Odense C, Denmark
Samfélagsmiðlar
Fylgstu með okkur á Instagram, Facebook og Twitter til að fá fréttir og tilboð frá Bloomcabin:
X
Ertu með spurningar og vilt að við hringjum til þín?
+354
−
✖