Geta sólarrafhlöður knúið hitun gróðurhúss að vetri?

Gróðurhús og sólarorka
Það er hægt að nýta sólarrafhlöður við hitun gróðurhúss, en vetrarrekstur ræðst ekki af árlegri framleiðslu einni saman. Á Íslandi er dagsbirta stutt þegar kuldi getur aukið hitunarþörfina, og rafmagnið þarf oft að nýtast eftir að sólin sest. Með því að bera saman mánaðarlega framleiðslu, varmatap, rafgeymi og varaafl má meta hvort sól geti verið gagnleg viðbót eða hvort hún dugi ekki ein og sér.

01
Vetrarframleiðsla og hitunarþörf fara ekki saman
Já, sólarrafhlöður geta lagt sitt af mörkum til hitunar gróðurhúss að vetri, en það er annað en að þær haldi einar uppi stöðugum hita. Á Íslandi er dagurinn stuttur um hávetur og sólin lágt á lofti. Þá skilar ljósvakakerfi yfirleitt minni orku en yfir bjartari hluta ársins, á sama tíma og kuldi eykur varmatap gróðurhússins og hitari þarf að bæta það upp. Skýjahula og snjór geta jafnframt breytt framleiðslunni frá einum degi til annars. Auk þess er hitinn oft nauðsynlegur á kvöldin og nóttunni, þegar spjöldin framleiða ekki rafmagn. Ársmeðaltal segir því takmarkað um hvort kerfið dugi í köldustu vikunum.
Greindu einnig á milli kerfis sem tengist rafveitu og sjálfstæðs kerfis. Í tengdu kerfi getur rafmagn frá spjöldum nýst þegar það er framleitt, en afgangur um miðjan dag verður ekki sjálfkrafa að næturorku. Sjálfstætt kerfi þarf rafgeymi eða annan orkugjafa til að mæta bilinu. Kröfurnar eru líka ólíkar eftir því hvort markmiðið er að verja nokkrar plöntur gegn frosti eða halda öllu ræktunarrými við ákveðinn hita. Greindu á milli orkusparnaðar yfir árið og getu kerfisins til að halda hita allan veturinn. Kerfi getur minnkað raforkukaup á björtum mánuðum án þess að duga fyrir hitun í janúar. Rafmagn sem er afhent rafveitu verður heldur ekki geymt þar fyrir þig; kaup og afhending ráðast af viðkomandi samningi. Orðið sólarrafhlöður er hér notað um ljósvakaspjöld sem framleiða rafmagn. Sólarhitakerfi, sem hitar vökva eða annað efni, er önnur tækni og þarf að meta sérstaklega.
Hvaða hitastigi þarf að halda?
Áður en þú skoðar raforkukerfið skaltu skilgreina hvað á að halda heitu. Sumar plöntur þurfa aðeins vernd gegn frosti en aðrar þurfa ákveðinn lágmarkshita til vetrargeymslu eða áframhaldandi vaxtar. Kröfurnar fara eftir tegundum og vaxtarstigi; notaðu upplýsingar um plönturnar í stað þess að miða við eitt hitastig fyrir allt gróðurhúsið. Skráðu líka hvort hitinn þarf að haldast yfir nótt og í lengri kuldaköstum. Hitun á björtum degi er ekki sambærileg við að verja plöntur þegar engin sólarorka er tiltæk. Gerðu grein fyrir því hvaða mánuði þú ætlar að nota gróðurhúsið. Vor- og haustræktun með tímabundinni hitun er annað verkefni en samfelld vetrarnotkun. Skráðu einnig hvaða plöntur verða í húsinu á hverjum tíma. Þannig er hægt að meta raunverulega notkun í stað þess að gera ráð fyrir sama hita og sama ræktunarmagni allt árið. Markmið um vetrarhitun segir eitt og sér ekkert um hvort birtan dugi fyrir fyrirhugaða ræktun; ef viðbótarlýsing er fyrirhuguð þarf rafnotkun hennar að vera sérstakur liður.
Ákveddu hvort þú hyggst hita allt rýmið eða aðeins afmarkað ræktunarsvæði. Það getur hjálpað við að skilgreina verkefnið, en þarf að samræma við loftræstingu og notkun rýmisins. Nákvæm stærðarútfærsla skiptir máli: vöruskráning fyrir gróðurhús með Accoya nær frá 3,77 upp í 28,08 m². Skoðaðu þá stærð sem þú íhugar, ekki aðeins heiti líkansins, og fáðu skýrt hvort mat á varmatapi taki til alls gróðurhússins eða aðeins svæðisins sem á að hita. Þá eru forsendurnar skýrari þegar framleiðsla og hitunarþörf eru bornar saman.
02
Varmatap ræðst af meira en gólffleti
Varmatap ræðst ekki af gólffleti einum. Útsett yfirborð, gerð klæðningar, samskeyti, dyr, gluggar, loftleki og vindálag hafa öll áhrif. Tvö gróðurhús með svipaðan grunnflöt geta því þurft ólíka orku. Stærra rými þarf almennt meiri hitun við sambærilegar aðstæður, en ekki er hægt að lesa nákvæma þörf beint út úr fermetratölu. Biddu um mat fyrir þá útfærslu sem þú ert að skoða. Þar ættu að koma fram markhitastigið inni, hvaða útiskilyrði er miðað við og hvort dyr, loftræstiop og hugsanlegar einangrunarlausnir séu talin með. Greindu líka á milli mats á mestu hitaþörf á köldum tíma og áætlaðrar orkunotkunar yfir mánuð. Fyrra matið hjálpar við val á hitabúnaði, en hið síðara við samanburð við raforkuframleiðslu og kostnað. Óvissa um loftleka eða klæðningu á að koma fram í forsendunum. Fáðu frekar áætlun með skýru óvissubili en eina nákvæma tölu sem ekki er hægt að rekja til upplýsinga um húsið.
Stærðir í vöruskrá eru gagnleg byrjun en koma ekki í stað mats á varmatapi. T-laga Orangerie gróðurhús er skráð í stærðum frá 16,52 til 30 m². Þegar útfærsla er valin þarf að afla upplýsinga um lögun og umfang þess hluta byggingarinnar sem verður hitaður. Grunnflötur einn lýsir ekki yfirborði þaks og veggja eða því hvernig rýmið verður nýtt. Notaðu því mál og teikningar fyrir viðkomandi útfærslu þegar þú óskar eftir mati, fremur en almenna vörumynd. Ef upplýsingar um varmaeiginleika vantar þarf sérfræðingur að meta hvaða forsendur er eðlilegt að nota fyrir staðinn.
Framleiðsluspá eftir staðsetningu og mánuðum
Vetrarframleiðslu þarf að áætla fyrir staðsetningu spjaldanna og þá uppsetningu sem kemur til greina. Halli og stefna, skuggi frá landslagi eða trjám, skýjahula og snjór geta haft áhrif á orkuna sem nýtist. Biddu um mánaðarlega spá fyrir staðinn, með áherslu á mánuðina þegar hitunarþörfin er mest. Uppsett afl spjaldanna segir ekki eitt og sér hversu margar kílóvattstundir verða tiltækar á dimmum vetrardegi. Ársframleiðsla getur því falið mikilvægan mun á milli bjartari og dimmari árstíma. Kannaðu hvort spáin sýni framleiðslu spjaldanna eða þá raforku sem verður nýtanleg eftir töp í kerfinu. Spurðu einnig hvort tekið sé tillit til skugga og snjóþekju á fyrirhuguðum stað. Mánaðartala er meðaltal, ekki loforð um jafna framleiðslu alla daga. Fyrir hitun sem má ekki stöðvast þarf því einnig að skoða tímabil með lítilli framleiðslu og hvernig orkuskorti verður mætt þá.
Staðsetning spjaldanna þarf að samræmast notkun gróðurhússins. Pýramídulaga gróðurhúsið er skráð í stærðum frá 5,53 til 18,9 m², en sú skráning staðfestir hvorki væntanlegt varmatap né að hægt sé að festa sólarspjöld á þakið. Ekki gera ráð fyrir að garðgróðurhús sé hannað til að bera spjöld vegna útlits eða lögunar. Fáðu framleiðanda og viðeigandi fagmann til að meta fyrirhugaða uppsetningu. Ef spjöld eru staðsett nærri húsinu þarf einnig að skoða hvort þau skyggi á ræktunina þegar sólin er lágt á lofti. Sérstök staðsetning fyrir spjöldin getur komið til greina, en hana þarf að meta út frá bæði framleiðslu og aðstæðum í garðinum.

03
Taktu mið af raunverulegri rafnotkun hitara
Afl hitara og orkunotkun eru ekki það sama. Rafafl, mælt í kW, lýsir því hversu mikið rafmagn búnaðurinn notar á hverri stundu við tilteknar aðstæður; orkunotkun, mæld í kWh, safnast upp yfir notkunartímann. Skoðaðu því bæði uppgefið rafafl og gögn um raunverulega notkun. Hitari með hitastilli gengur ekki endilega stöðugt á fullu afli, en gangtíminn ræðst meðal annars af markhitastigi og varmatapi. Greindu líka á milli rafafls og varmaafls í búnaðarlýsingum, sérstaklega ef varmadæla kemur til greina. Rafnotkun hennar og varmaafköst þurfa að miðast við viðeigandi búnað og aðstæður. Við skráningu notkunar er gagnlegt að hafa með útihita, markhitastig og hvort dyr eða loftræstiop hafi verið opin. Þá sést betur hvers vegna rafnotkun breytist. Mæling frá einni mildri viku er ekki nægileg forsenda fyrir allan veturinn. Aðskildu hitun frá annarri rafnotkun, svo sem lýsingu, dælum og stjórnbúnaði, en taktu þessa liði með þegar heildarþörf raforkukerfisins er metin.
Ef þú ert þegar með hitara skaltu afla notkunargagna við vetraraðstæður, til dæmis úr viðeigandi mæli eða skráningu kerfisins. Þegar nýr búnaður er skoðaður skaltu biðja um skjalfest rafafl og skýringar á því við hvaða aðstæður uppgefin afköst gilda. Vöruskráning fyrir glergróðurhús með Accoya-viði og geymslurými sýnir stærðir frá 5,52 til 28,08 m². Spurðu hvort mat á hitunarþörf taki til gróðurhússins eins og þú hyggst nota það og hvort geymslurými sé talið með; heiti líkansins segir ekki til um hvað verður hitað.
Geymslugeta og afl rafgeymis
Rafgeymir getur geymt hluta af framleiðslu dagsins til notkunar síðar, til dæmis á kvöldin. Stærð hans ein segir þó ekki hvort hann geti séð hitara fyrir rafmagni þegar sólin skín lítið. Skoðaðu bæði nýtanlega geymslugetu og það afl sem rafgeymirinn getur skilað, auk upplýsinga um tap við hleðslu, afhleðslu og umbreytingu rafmagns. Biddu um gögn um getu við þær aðstæður sem kerfið á að starfa í. Geymslugeta í kWh og afhent afl í kW svara ólíkum spurningum: hversu mikil orka er tiltæk og hvort búnaðurinn geti knúið tækin sem eiga að ganga samtímis. Fáðu einnig skýrt hvaða hluti uppgefinnar geymslugetu sé nýtanlegur og hvort kerfið haldi eftir ákveðnum forða. Það skiptir máli hvort hitari, lýsing og aðrir notendur deila sama rafgeymi. Ef hleðsla frá rafveitu kemur til greina þarf að aðgreina þá orku frá sólarorkunni í mati á sparnaði.
Langvarandi skýjað veður getur skapað orkuskort sem rafgeymir fyrir daglega notkun leysir ekki endilega. Ekki gera ráð fyrir að rafmagn sem myndast á sumrin sé tiltækt til hitunar um hávetur; slík árstíðageymsla krefst annarrar lausnar og sérstaks mats. Vöruyfirlit Bloomcabin Orangerie sýnir stærðir frá 47 til 70 m². Fyrir fyrirhugaða vetrarnotkun í slíku rými þarf að tilgreina hvaða tæki eiga að fá orku úr rafgeyminum og hversu lengi geymslan á að endast milli hleðslna. Ekki láta stærð rafgeymis í tilboði koma í stað þessarar lýsingar á notkun. Áætlunin þarf einnig að sýna hvaðan ný orka kemur eftir að nýtanlegur forði hefur verið tæmdur.
04
Varaafl þarf að vera hluti af áætluninni
Ef plönturnar þurfa að halda tilteknu lágmarkshitastigi skaltu ákveða fyrirfram hvaða orkugjafi tekur við þegar sólarframleiðslan dugar ekki. Það getur verið tenging við rafveitu eða annar varmagjafi sem hentar rýminu. Veldu ekki búnað eingöngu eftir heiti eða aflmerkingu; staðfestu að skjalfest afköst og notkun henti hitunarþörfinni. Rafbúnað og tengingar þarf að meta með viðeigandi fagmanni. Ef gróðurhúsið er ómannað hluta úr sólarhring getur hitaviðvörun einnig hjálpað þér að átta þig á því ef kerfið nær ekki að halda hitanum.
Greindu á milli viðbótarorku þegar sólarframleiðsla er lítil og varalausnar við rafmagnsleysi. Rafveitan getur séð hitara fyrir orku í skammdeginu, en er ekki varalausn þegar rafmagn fer af. Tengdur rafgeymir tryggir heldur ekki sjálfkrafa rekstur í rafmagnsleysi; það ræðst af eiginleikum alls kerfisins. Fáðu skýrt hvort fyrirhuguð lausn geti haldið hitun og stjórnbúnaði gangandi við slíkar aðstæður. Klassíska gróðurhúsið er skráð í stærðum frá 3,77 til 28,08 m². Tilgreindu þá útfærslu sem verður notuð þegar þessi rekstrargeta er metin. Spurðu hvaða hlutar kerfisins þurfi rafmagn þótt varminn komi frá öðrum orkugjafa og hvort skipt sé sjálfvirkt milli orkugjafa eða notandi þurfi að grípa inn í. Þetta er sérstaklega mikilvægt ef þú ert ekki á staðnum til að bregðast við. Fáðu staðfest hvaða búnaður hentar rýminu; óstaðfestar lausnir geta skapað hættu fyrir fólk, plöntur eða byggingu.
Einangrun og loftræsting þurfa að fara saman
Áður en meiri framleiðsla eða stærri rafgeymir er valinn skaltu kanna hvort hægt sé að draga úr varmatapi með skjalfestum úrbótum. Fáðu upplýsingar um mögulegar einangrunarlausnir, samskeyti og lokun opa fyrir þá útfærslu sem þú ert með. Loftræsting verður samt að vera hluti af áætluninni. Að loka öllum opum til að halda hita getur aukið raka og þéttingu og hentað illa ræktuninni. Spurðu hvernig hægt sé að viðhalda nauðsynlegum loftskiptum án þess að byggja hitunarþörfina á því að gróðurhúsið sé stöðugt lokað.
Ekki álykta um einangrun eða hitatap út frá heiti og lögun einni saman. Veggróðurhús úr gleri er skráð í stærðum frá 3,69 til 9,58 m², en staðsetning við vegg staðfestir ekki sjálfkrafa varmaeiginleika. Í mati á slíkri útfærslu þarf að koma fram hvaða veggur er við húsið og hvort gert sé ráð fyrir varma frá honum. Það má ekki telja þann varma með án rökstuddrar forsendu. Kannaðu jafnframt hvaða einangrunar- og loftræstilausnir eru skjalfestar fyrir viðkomandi hús. Við val á árstíðabundinni einangrun þarf að skoða hvort hún skerði birtu, aðgengi að opum eða fyrirhugaða notkun rýmisins. Ef hún verður aðeins notuð hluta vetrar þarf sú tilhögun að koma fram í orkuáætluninni. Þannig er minni orkunotkun metin út frá raunverulegri útfærslu en ekki áætluðum ávinningi sem óvíst er að náist.

05
Berðu saman áætlanir með sömu forsendum
Þegar kostnaður er metinn skaltu nota þitt eigið raforkuverð og þá skilmála sem gilda um rafmagn sem þú kaupir eða afhendir. Ekki treysta á almenna tölu um árlegan sparnað: niðurstaðan breytist eftir því hvenær raforkan verður til og hvenær hitari notar hana. Aðgreindu verð fyrir keypta raforku frá greiðslu fyrir afhenta orku; ekki gera ráð fyrir að hvor kílóvattstund hafi sama fjárhagslega virði. Greindu líka á milli gjalda sem breytast með notkun og fastra gjalda sem kunna að haldast óbreytt þótt raforkukaup minnki. Hafðu með kostnað við þann búnað sem er til skoðunar og fáðu skýrt hvaða viðhald eða viðbótarbúnað áætlunin gerir ráð fyrir. Í tilboði þarf að sjást hvort rafgeymir, stýringar, mælingar og uppsetning séu innifalin. Berðu sólarorkulausnina saman við hitun án hennar með sömu notkunarforsendum. Þannig er aðeins sparnaður sem lausnin skapar talinn henni til tekna. Ef tilboð byggja á mismunandi markhitastigi, stærð eða veðurforsendum er ekki hægt að bera þau beint saman.
Biddu um að hitunarþörf og framleiðsla séu sýndar mánuð fyrir mánuð og að forsendur séu tilgreindar. Berðu saman að minnsta kosti kerfi með tengingu við rafveitu, kerfi með rafgeymi og sjálfstæða lausn með viðeigandi varaafli, ef þau koma til greina. Í hverju tilviki skaltu kanna hvað gerist á köldum, skýjuðum tímabilum, ekki aðeins þegar meðalframleiðsla er góð. Skýr gögn um hitara, rafgeymi og spjöld hjálpa þér að sjá hvað lausnin getur gert og hvað verður áfram háð rafveitu eða öðrum orkugjafa.
Hvenær er sólarorka raunhæfur hluti hitunar?
Sólarrafhlöður geta verið gagnleg viðbót þegar hægt er að nýta framleiðsluna og annar orkugjafi mætir þeirri hitunarþörf sem eftir stendur. Hófleg hitun eða frostvörn getur verið viðráðanlegra verkefni en stöðug hitun alls rýmisins við hærra markhitastig, en niðurstaðan þarf að byggjast á aðstæðum hvers húss. Hlutfall hitunar sem sólarorkan getur staðið undir kemur í ljós þegar framleiðsla og notkun eru borin saman yfir sama tímabil. Ekki telja alla framleiðslu sjálfkrafa til hitunar: ef hitari er ekki í gangi þegar raforkan verður til þarf að skýra hvort hún fari í aðra notkun, geymslu eða afhendingu til rafveitu. Þannig verður ljóst hvaða ávinningur tengist vetrarhitun sérstaklega.
Sjálfstæð hitun verður erfiðari þegar stórt rými þarf stöðugan hita í gegnum skammdegið og skýjaða kuldakafla, sérstaklega ef enginn annar orkugjafi er tiltækur. Þá nægir ekki að skoða ársframleiðslu eða stærð rafgeymis ein og sér. Niðurstaðan ætti að ráðast af því hvaða plöntur á að verja, hvaða markhitastigi þarf að halda og hversu mikið kerfið framleiðir í viðkomandi mánuðum. Ef engin áreiðanleg leið er til að mæta orkuskorti er skynsamlegra að skipuleggja sólarorkuna sem viðbót en að treysta henni einni fyrir hitanum.
Algengar spurningar
Geta sólarrafhlöður einar haldið gróðurhúsi frostfríu yfir veturinn?
Ekki ætti að treysta á það án útreiknings fyrir tiltekinn stað, gróðurhús og hitamarkmið. Framleiðslan getur verið lítil einmitt þegar hitunarþörfin er mest, og spjöldin framleiða ekki rafmagn í myrkri. Ef hitinn þarf að haldast stöðugur þarf að gera ráð fyrir geymslu og áreiðanlegu varaafli.
Dugar rafgeymir til að jafna framleiðsluna yfir veturinn?
Rafgeymir getur fært hluta af raforku frá bjartari tíma til kvölds eða nætur, en leysir ekki sjálfkrafa langvarandi skort á framleiðslu í dimmum eða skýjuðum kuldaköstum. Fáðu upplýsingar um nýtanlega geymslugetu og afl rafgeymisins við þær aðstæður sem kerfið á að starfa í.
Má festa sólarrafhlöður á þak gróðurhúss?
Ekki gera ráð fyrir því út frá útliti eða heiti gróðurhússins. Vörulýsing staðfestir ekki að þak eða grind sé hönnuð fyrir spjöld og festingar. Fáðu framleiðanda og viðeigandi fagmann til að meta fyrirhugaða uppsetningu; annars má kanna aðra staðsetningu fyrir spjöldin.
Er sólarvarmi það sama og sólarrafhlöður?
Nei. Sólarrafhlöður, eða ljósvakaspjöld, framleiða rafmagn. Sólarhitakerfi nýtir sólarorku til að hita vökva eða annað efni. Búnaðurinn og geymslan eru ólík, svo bera þarf saman skjalfesta framleiðslu kerfisins við hitaþörf gróðurhússins.
Hvaða upplýsingar þarf til að meta stærð kerfisins?
Þú þarft markhitastig og nákvæma gróðurhúsastærð, mat á varmatapi miðað við skýrar forsendur, gögn um raunverulega rafnotkun hitara og mánaðarlega framleiðsluspá fyrir staðsetningu spjaldanna. Hafðu einnig með upplýsingar um rafgeymi, varaafl og þitt eigið raforkuverð.
Sólarrafhlöður geta stutt við hitun gróðurhúss, en raunhæfni þeirra sést fyrst þegar framleiðslan í dimmustu mánuðunum er borin saman við metna hitunarþörf með skýrum forsendum. Notaðu gögn fyrir þá gróðurhúsastærð og þann hitara sem þú hyggst velja og aðgreindu árlegan orkusparnað frá getu kerfisins til að halda hita í skammdeginu. Rafgeymir getur fært orku milli tíma, en þegar framleiðslan dugar ekki þarf annar orkugjafi að mæta skortinum. Sólarorkan getur því verið gagnleg viðbót án þess að kerfið sé sjálfstætt yfir veturinn.