Þurfa nýir þéttir gluggar loftunarloka eða aðra loftræstingu?
Leiðarvísir fyrir gluggakaup
Þegar gamlir gluggar eru endurnýjaðir verður heimilið oft kyrrara, hlýrra við innra byrði og laust við þann tilviljanakennda trekk sem áður bar loft inn um samskeyti. Það er yfirleitt æskileg breyting, en hún breytir líka því hvernig raki, lykt og loft frá daglegu lífi fara út. Nýr þéttur gluggi er því ekki sjálfkrafa rök fyrir loftunarloka í hverju fagi, né heldur sönnun þess að vélræn loftræsting sé nauðsynleg í öllu húsinu. Rétta ákvörðunin hefst með heildarmynd: hvaða loftskipti eru þegar til staðar, hvernig eru baðherbergi og eldhús loftræst, hversu mörg herbergi eru notuð og geta íbúar loftað reglulega á öruggan og raunhæfan hátt? Gluggavalið á síðan að styðja þá áætlun, ekki koma í hennar stað.
Þéttleiki leysir trekk en ekki loftskiptin
Gamall gluggi getur hleypt lofti inn án þess að nokkur ætli sér það. Þegar honum er skipt út minnkar sá óstýrði loftstraumur gjarnan og inniloftið verður stöðugra. Loftið sem berst inn um leka er þó hvorki fyrirsjáanlegt né vel dreift: það getur verið mest á vindasömum degi og lítið þegar þörfin er mest. Þess vegna er gagnlegt að aðgreina tvo hluti í kaupákvörðuninni. Þéttleiki snýr að því að loka óæskilegum leiðum um glugga og tengingar. Loftræsting snýr að því að færa ferskt loft inn og flytja rakt eða mengað loft út með stjórnanlegum hætti. Að velja þéttan glugga er skynsamlegt, en það afnemur ekki þörfina fyrir síðarnefnda hlutann.
Byrjið á einfaldri athugun á heimilinu áður en pöntun er gerð. Hvar myndast gufa eftir sturtu, hvar situr matarlykt lengi og í hvaða svefnherbergjum finnst loftið þungt á morgnana? Skoðið hvort útsog í baðherbergi, þvottaherbergi eða eldhúsi sé þegar til staðar og hvort það sé notað. Raki á gleri getur bent til þess að rýmið þurfi betri rakastýringu, en segir ekki eitt og sér hvaða lausn á við. Orsökin getur tengst hegðun, hita, einangrun, rakaálagi eða loftflæði. Með þessari kortlagningu verður auðveldara að ræða við hönnuð, uppsetningaraðila eða loftræstisérfræðing um samhangandi lausn í stað þess að velja loka af vana.
Hvenær loftunarloki getur átt vel við
Loftunarloki er stýrð opnun sem getur hleypt inn útilofti án þess að glugginn sé opnaður að fullu. Hann getur verið gagnlegur þegar herbergi þarf reglulega viðbótarloft, en ekki hentar að hafa glugga opinn vegna veðurs, hávaða, öryggis eða daglegra venja. Hann er einkum valkostur fyrir rými þar sem fólk dvelur lengi, svo sem svefnherbergi eða vinnuherbergi. Lokinn er þó ekki sjálfstætt loftræstikerfi. Til að loftið færist markvisst þarf einnig leið fyrir loftið áfram um heimilið og út, oft í átt að rýmum þar sem raki og lykt verða til. Án slíkrar heildar getur innstreymið orðið takmarkað eða ójafnt.
Spyrjið ekki eingöngu hvort setja eigi loftunarloka, heldur hvernig hann verður notaður. Verður hann aðgengilegur eftir að gardínur eða blindur eru komnar upp? Getur notandinn stillt hann á einfaldan hátt? Mun staðsetning rúms, skrifborðs eða setusvæðis gera loftstrauminn óþægilegan? Einnig þarf að ræða hvernig lokað er fyrir loft þegar aðstæður krefjast þess og hvernig viðhaldi er sinnt. Í litlu herbergi með daglegri notkun getur auðvelt aðgengi skipt meira máli en flókin lausn sem enginn man eftir. Sé heimilið með virkt vélrænt inn- og útsog gæti loftunarloki í glugga verið óþarfur eða þurft að samræmast kerfinu. Látið því hönnun loftræstingar ráða, fremur en að bæta lokum við hvert gluggafag af varúð.
Opnanlegir gluggar eru virkt verkfæri
Gluggi sem hægt er að opna gefur íbúum beina stjórn á loftun á meðan þeir eru heima. Stutt og markviss loftun getur hentað eftir matreiðslu, þurrkun á þvotti eða þegar margir eru saman í rými. Hún er einnig gagnleg þegar gera þarf loftið ferskara hratt. Tvöfaldur innopnanlegur gluggi getur verið hentugur þar sem óskað er eftir sveigjanleika í daglegri notkun, svo sem gluggi með tveimur fögum sem opnast inn. Athugið þó að opnanleiki einn segir ekki hvernig loftið fer um heimilið. Ef glugginn er sjaldan opnaður eða rýmið er tómt stóran hluta dagsins þarf önnur leið að styðja loftskiptin.
Við val á opnun er rétt að teikna upp raunverulega notkun. Er hægt að ná í handfangið þegar glugginn er kominn fyrir ofan sófa, borð eða innréttingu? Rekst opið fag í hillur, ljós eða gluggatjöld? Í barnaherbergi þarf að ræða örugga notkun og hvaða opnun hentar fjölskyldunni. Í rými sem snýr að veðráttu getur full opnun verið óþægileg á ákveðnum dögum, en samt gagnleg við aðrar aðstæður. Setjið loftunarvenjur í samhengi við húsrýmið: til dæmis getur opnun á tveimur stöðum í stuttan tíma skapað aðra loftleið en að skilja einn glugga örlítið opinn lengi. Markmiðið er ekki að hafa glugga opinn sem lengst, heldur að geta loftað þegar það skiptir máli og lokað síðan aftur með góðri stjórn.
Fastir gluggar kalla á skýra loftleið
Fastur gluggi gefur birtu og útsýni en er ekki loftunarop. Það er hvorki kostur né galli í sjálfu sér; það verður einfaldlega að koma fram í rýmisáætluninni. Í stofu með hurð út á svalir eða nálægum opnanlegum gluggum getur fastur hluti verið eðlilegur. Í lokuðu herbergi með fáum öðrum leiðum þarf hins vegar að ákveða fyrirfram hvernig ferskt loft berst inn og loft með raka eða lykt kemst út. Fastur, óopnanlegur gluggi á því vel heima þar sem hlutverk hans er fyrst og fremst dagsbirta, sjónlína eða byggingarform, en ekki þar sem hann á óljóst að leysa fleiri verkefni.
Samsetning fastra og opnanlegra faga getur verið skynsamlegri en að gera alla glugga eins. Stórt fast fag getur varðveitt óslitið útsýni, en minna opnanlegt fag við hliðina veitir möguleika á handvirkri loftun. Meta þarf aðgengi að því opnanlega fagi, hreinsun, húsgagnaskipan og hvaðan vindur getur komið. Fyrir herbergi sem notað er sem svefnrými eða heimaskrifstofa er sérstaklega gagnlegt að skilgreina loftunina áður en gluggaskiptingin er ákveðin. Ekki ganga út frá því að hurð að gangi leysi málið, því loftstreymið ræðst af því hvort ferskt loft hefur upphafspunkt og hvort það á greiða leið til útsogs. Fáið fagmann til að meta heildina þegar rými, notkun eða breytingar á húsinu eru flóknar.
Raki byrjar í daglegu lífi heimilisins
Sturtur, eldamennska, uppþvottur, þurrkun fata og fólk í rými auka raka og önnur efni í inniloftinu. Sama íbúð getur því haft mjög ólíka loftræstiþörf eftir því hvort þar býr einn einstaklingur sem er mikið að heiman eða fjölskylda sem eldar daglega og nýtir öll svefnherbergi. Raki á köldum fleti getur verið áminning um að skoða loftskipti, en hann er ekki greining einn og sér. Skráið í nokkra daga hvenær gufa myndast, hversu lengi speglar eru móðukenndir og hvort lykt situr eftir. Sú skrá getur hjálpað til við að greina hvort vandinn sé bundinn við tiltekið rými eða sé almennur.
Eldhúshetta og útsog frá votrýmum eiga sitt sérstaka hlutverk: þau eiga að fjarlægja loft þar sem rakaálagið verður til. Gluggi í öðru herbergi er ekki sjálfkrafa fullgild lausn í stað þess útsogs. Á hinn bóginn getur opnanlegur gluggi með einu fagi sem opnast inn verið þægilegur viðbótarkostur í eldhúsi eða aðliggjandi rými, ef opnunarsvæðið hentar skipulagi. Ræðið við ráðgjafa hvort núverandi útsog virki sem hluti af loftleiðinni sem fyrirhuguð gluggalausn byggir á. Ef framkvæmdir fela í sér breytingu á herbergjaskipan, eldhúsi eða votrými er rétt að fá viðeigandi fagaðila til að leggja mat á verkefnið. Þá er hægt að forðast að leysa einkenni í einu herbergi með breytingu sem raskar jafnvægi annars staðar.
Vélræn loftræsting og gluggar þurfa samráð
Vélræn loftræsting getur flutt loft á reglulegan hátt óháð því hvort gluggar eru opnaðir. Það getur hentað heimili þar sem notkun er stöðug, rými eru mörg eða íbúar vilja sem minnst treysta á daglega handvirka loftun. Kerfið þarf samt hönnun, uppsetningu, stillingu og viðhald sem hæfir húsinu. Gluggar eiga í því samhengi að styðja notkun, útsýni, dagsbirtu og möguleika á skjótum loftskiptum þegar þess er þörf. Þeir eiga ekki endilega að vera sífellt opnir til að bæta upp fyrir kerfi sem er illa skipulagt. Ef kerfi er þegar til staðar skuluð þið fá upplýsingar um loftinntök, útsogspunkta og stillingar áður en þið ákveðið loftunarloka í nýjum gluggum.
Spurningarnar til loftræstisérfræðings geta verið einfaldar en mikilvægar: Hvaðan kemur ferska loftið í hverju helsta rými? Hvert fer loftið eftir að það hefur farið um svefnherbergi og stofu? Hvað gerist þegar eldhúshetta eða útsog er í notkun? Er hægt að stilla loftflæði eftir árstíð eða notkun? Þá má ákveða hvort gluggalausn eigi að hafa sérstök loftinntök eða einfaldlega auðvelda opnun. Topphengdur gluggi sem opnast út getur til dæmis boðið upp á opnanleika án þess að taka sama rými inni og innopnanlegt fag, en hæfni hans til að henta verkefninu ræðst af staðsetningu, aðgengi og þeirri loftleið sem ráð er fyrir gert. Ekki velja lausnina út frá einu herbergi einu saman.
Hurðir, svalir og loftun yfir daginn
Svalahurð eða rennihurð getur gefið sterka loftunarleið þegar hún er opnuð, en hún er fyrst og fremst leið milli rýma og ekki grundvöllur fyrir stöðug loftskipti. Hún getur hentað vel við stutta loftun í stofu, sérstaklega þegar hún leiðir að öruggu útirými og auðvelt er að loka aftur. Patio Life rennihurð getur verið hluti af þessari daglegu notkun þar sem rennihreyfing hentar skipulagi rýmisins. Meta þarf þó hvernig loftið kemst áfram í gegnum heimilið, hvort hurðin verður raunverulega notuð á öllum árstímum og hvort opnun hennar samræmist öryggi og aðstæðum á staðnum.
Stór opnun getur skapað hraða breytingu á loftinu, en hún getur líka verið óþægileg ef setusvæði er næst henni eða ef veður gerir opnun óraunhæfa. Þess vegna er skynsamlegt að hafa fleiri en eina nothæfa leið: opnanlegan glugga fyrir venjulega loftun, útsog þar sem rakaálag er og hurð sem viðbót þegar aðstæður leyfa. Hugsið um þann sem er síðastur að fara að sofa eða fyrstur að vakna. Getur hann loftað án þess að opna stórt svæði eða raska öðrum? Ef svarið er nei geta minni, aðgengileg opnanleg fög eða vel skipulögð vélræn loftun verið praktískari en að treysta á stóra hurð. Notagildi í venjulegri viku vegur þyngra en loftunarmöguleiki sem aðeins nýtist á bestu dögunum.
Staðsetning, vindur og innréttingar móta notkunina
Loftræsting sem er góð á teikningu getur brugðist í framkvæmd ef glugginn er óþægilega staðsettur. Húsgögn geta lokað aðgangi að handfangi, þung gardína getur hamlað loftstreymi og rúm beint við opnun getur gert notandann tregan til að lofta. Utanaðkomandi aðstæður skipta líka máli. Útsetning fyrir vindum, regni, hávaða eða nábýli getur ráðið því hvenær gluggi er opnaður. Slíkt þarf að meta fyrir hverja hlið hússins, en ekki með almennri forsendu um ákveðna staði á Íslandi. Takið myndir, mælið gluggaop og merkið helstu húsgögn áður en endanlegt opnunarsnið er valið. Berið einnig saman inn- og útopnun á hverjum stað. Hliðarhengdur gluggi með einu fagi sem opnast út tekur ekki opnunarsvæði inni, en skoða þarf hvort nægt rými sé utan við gluggann og hvort notandinn nái þægilega að stjórna honum. Sama gluggagerð getur því hentað vel á einni húshlið en verið ópraktísk á annarri.
Gluggi sem opnast út getur verið hentugur þar sem ekki má skerða rýmið inni, en þá þarf að skoða rýmið utan við húsið og hvernig opnun virkar í daglegu lífi. Veltigluggi sem opnast út er dæmi um gluggagerð sem kallar á slíkt staðbundið mat. Setjið upp raunhæfa atburðarás: einhver opnar gluggann snemma morguns, barn er að leika nærri honum, gardínur eru dregnar fyrir eða vindur eykst. Hvernig er glugganum lokað og hver sér um það? Þetta eru ekki aukaatriði, því lausn sem fólk notar ekki verður ekki að virkri loftun. Uppsetningaraðili getur einnig rætt frágang við vegg, staðsetningu og aðgengi út frá aðstæðum verkefnisins.
Veljið glugga eftir hlutverki hvers rýmis
Ekki er nauðsynlegt að velja sama glugga fyrir hvert herbergi. Stofan kann að kalla á stórt sjónsvið og möguleika á stuttri loftun. Svefnherbergi þarf oft einfalt aðgengi að opnun eða skilgreinda aðra loftleið. Baðherbergi snýst frekar um samspil glugga og útsogs en um gluggann einn. Í rými með sérstaka lögun eða þar sem dagsbirta er meginmarkmið getur samsettur gluggi sameinað fasta og opnanlega hluta, ef skiptingin styður fyrirfram ákveðna loftunarleið. Látið ekki útlit eitt ákveða hvar opnanlegu fögin verða. Besti staðurinn fyrir útsýni er ekki alltaf besti staðurinn fyrir þann glugga sem verður opnaður daglega.
Skrifið stutta hlutverksetningu fyrir hvert rými: dagsbirta, útsýni, möguleiki á hraðri loftun, reglulegt ferskt loft, næði, aðgengi til hreinsunar og tengsl við útsog. Berið síðan valkostina saman við listann. Þetta afhjúpar oft að fastur gluggi er eðlilegur í einu rými en óheppilegur í öðru, eða að loftunarloki er gagnlegur í einu svefnherbergi en ekki þörf í stofu með annarri loftleið. Ef gluggi á að þjóna mörgum hlutverkum skuluð þið biðja um skýra lýsingu á opnun og öllum valkostum áður en pantað er. Vöruheiti eitt staðfestir aðeins þá uppsetningu sem það nefnir; ekki gera ráð fyrir aukahlutum eða eiginleikum sem ekki hafa verið staðfestir í tilboði.
Pöntunarlisti sem kemur í veg fyrir óljósar forsendur
Áður en pöntun er staðfest skuluð þið leggja fram eina samræmda yfirlitsmynd fyrir gluggasala, uppsetningaraðila og þann sem sér um loftræstingu. Þar ættu að koma fram herbergjanöfn, hvaða gluggar opnast, hvort óskað sé eftir loftunarlokum, hvar útsog er, hvernig hurðir og gluggar verða notuð og hvaða innréttingar geta haft áhrif á aðgengi. Spyrjið sérstaklega hvort fyrirhuguð lausn byggi á handvirkri opnun, vélrænu kerfi eða hvoru tveggja. Skráið jafnframt hver ber ábyrgð á hverri ákvörðun: hver staðfestir mál, hver metur loftleiðina og hver yfirfer staðsetningu loka, handfanga og útsogs. Biðjið um að ósamræmi milli gluggateikninga og loftræstiáætlunar sé leyst áður en framleiðsla hefst. Þegar svör, teikningar og breytingar eru skrifleg er minni hætta á að aðilar geri ólíkar ráð fyrir því hvernig heimilið á að lofta eftir framkvæmdir.
Athugið einnig mælingar, opnunarátt, staðsetningu handfanga, samskeyti við vegg og röð uppsetningar með öðrum verkþáttum. Ef afhendingartími skiptir máli er uppgefinn afhendingartími Bloomcabin 4–6 vikur, með fyrirvara um staðfestingu pöntunar; því er skynsamlegt að ljúka ákvörðunum um loftun og opnun áður en pöntunin fer í vinnslu. Gluggar og hurðir frá Bloomcabin hafa 5 ára ábyrgð. Ábyrgð eða afhendingartími kemur þó ekki í stað verkefnishönnunar: sannreynið nákvæma uppsetningu, mögulega valkosti og ábyrgðarskilmála í pöntunargögnum. Þannig verður þéttari gluggi hluti af skýrri, nothæfri áætlun um inniloft fremur en ófyrirséð breyting á heimilinu.
Algengar spurningar
Þarf loftunarloka í alla nýja glugga?
Nei. Þörfin ræðst af því hvernig ferskt loft kemur inn, hvernig rakt loft fer út, notkun herbergisins og hvort vélræn loftræsting er til staðar. Loftunarloki getur hentað í ákveðnu rými, en er ekki sjálfvirk lausn fyrir allt heimilið. Metið loftleiðirnar saman áður en hver gluggi er pantaður.
Get ég treyst á að opna glugga í stað loftræstikerfis?
Í sumum heimilum er regluleg handvirk loftun mikilvægur hluti lausnarinnar. Hún verður þó að vera raunhæf fyrir notendur, árstíðir og rými. Opnun glugga kemur ekki sjálfkrafa í stað útsogs þar sem gufa og lykt myndast. Skoðið hvort loftið hafi bæði innleið, leið um rýmið og útleið.
Þýðir raki á nýju gleri að glugginn sé gallaður?
Ekki endilega. Raki á gleri getur tengst raka í innilofti, hita, loftskiptum eða fleiri þáttum í byggingunni. Skoðið hvenær hann myndast, í hvaða herbergjum og hvort hann hverfur eftir loftun eða útsog. Fagmaður getur metið heildarástæðuna ef einkennið er viðvarandi eða umfangsmikið.
Eru fastir gluggar slæm hugmynd í íbúð?
Nei, fastir gluggar geta hentað mjög vel fyrir birtu, útsýni og form. Þeir opnast hins vegar ekki og verða því að eiga sér skýra viðbót í loftunaráætluninni. Gangið úr skugga um að rýmið hafi aðra nothæfa leið fyrir ferskt loft eða að það sé hluti af hannaðri loftræstingu.
Hvaða upplýsingar á ég að senda þegar ég bið um tilboð?
Sendið mál, fjölda og staðsetningu glugga, ósk um opnunarátt, herbergjanotkun, hugsanlega loftunarloka og myndir eða teikningu af aðstæðum. Tilgreinið einnig hvort útsog eða vélræn loftræsting sé til staðar. Þá er auðveldara að fá tilboð sem samræmist ekki aðeins útliti heldur einnig þeirri loftun sem heimilið þarf.
Næstu skref
Nýir þéttir gluggar eru tækifæri til að gera loftun heimilisins skýrari og stjórnanlegri. Ekki velja á milli þéttra glugga og fersks lofts eins og þetta tvennt útiloki hvort annað. Ákveðið fyrst hvernig loft á að berast inn, fara um rýmin og hverfa út við venjulega notkun. Síðan má velja hvar loftunarlokar, opnanleg fög, fastir gluggar, hurðir og möguleg vélræn loftræsting eiga best saman. Með herbergjalista, raunhæfum notkunarsviðsmyndum og samráði við viðeigandi fagaðila verður auðveldara að panta glugga sem styðja bæði þéttleika og heilnæmt, nothæft inniloft.
