Tómatplöntur í gróðurhúsi blómstra en mynda ekki aldin

RÆKTUN Í GRÓÐURHÚSI
Þegar tómatplöntur blómstra en mynda ekki aldin er freistandi að vökva meira eða bæta við áburði. Betra er að kanna fyrst hvað gerist við blómin og hvaða aðstæður ríktu þegar þau opnuðust. Hiti og aðstæður til frævunar skipta oft máli, en vökvun, rótarástand, birta og næring geta líka haft áhrif. Skoðaðu einkennin í réttri röð og breyttu einu atriði í einu; sama blómfall getur átt sér fleiri en eina skýringu.

Hvernig sést hvort aldinmyndun sé hafin?
Fylgstu með nokkrum nýopnuðum blómum á einum eða tveimur blómklösum. Þegar aldin byrjar að myndast bólgnar græni hlutinn við blómgrunninn smám saman; krónublöðin visna og falla yfirleitt síðar. Ef blómið þornar og fellur án þess að þessi græni hluti stækki hefur aldinmyndun líklega ekki hafist. Ekki dæma af blómi sem opnaðist í gær, því munurinn sést ekki alltaf strax. Blóm á sama klasa opnast á mismunandi tímum, svo fylgstu með þróun nokkurra blóma yfir daga. Veldu blóm sem þú getur þekkt aftur, til dæmis eftir staðsetningu þeirra á klasanum. Þá berðu ekki óvart saman nýopnað blóm við eldra blóm og túlkar aldursmuninn sem vandamál. Krónublöðin geta hangið um stund þótt græni hlutinn sé farinn að stækka. Því er breyting á blómgrunninum gagnlegri vísbending en það eitt hvort krónublöðin séu enn til staðar.
Berðu saman hvar og hvenær blómin falla. Gerist það á öllum plöntunum í gróðurhúsinu, aðeins á ákveðnu svæði eða bara á einni plöntu? Ef ein planta sker sig úr geta rótarrými, vökvun eða almennt ástand hennar skipt máli. Þegar margar plöntur sýna sama mynstur á sama tíma er sameiginlegur þáttur, svo sem hiti eða loftskilyrði, einnig til skoðunar, en það sannar ekki orsökina. Skráðu hvaða klasi á í hlut og hvenær blómin opnuðust. Ljósmyndaðu blómið, blómlegginn og alla plöntuna, helst með dagsetningu. Myndir auðvelda samanburð síðar, en ein ljósmynd nægir ekki til að staðfesta hvers vegna aldin myndast ekki.
Hiti við blómgun
Hitinn þegar blómin eru opin getur haft áhrif á frjókorn og frævun, þótt plantan líti hraustlega út. Viðvarandi daghiti nálægt eða yfir 30 °C og næturhiti í kringum eða yfir 21 °C geta dregið úr aldinmyndun hjá mörgum tómatayrkjum. Langvarandi kuldi, einkum næturhiti við 13 °C eða neðar, getur einnig hamlað henni. Þetta eru gróf viðmið, ekki skýr mörk sem gilda jafnt fyrir öll yrki; lengd hita- eða kuldatímabilsins, rakastig og ástand plantnanna skipta máli. Ein stutt hitahækkun þarf því ekki að skýra vandann. Endurteknar hlýjar nætur eða köld tímabil á meðan mörg blóm opnast eru hins vegar ástæða til að kanna hitann nánar.
Mældu hitann í skugga við blómhæð, ekki í beinu sólarljósi eða alveg upp við glerið. Notaðu mæli sem sýnir bæði hæsta og lægsta gildi og skráðu þau í nokkra daga meðan blóm eru opin. Utanhitinn segir ekki einn og sér til um aðstæður inni: bjart veður getur hitað gróðurhús hratt, en kald nótt getur lækkað hitann eftir að sólin sest. Berðu saman mælingar þar sem plönturnar standa og tengdu þær við opnun blómanna. Hitinn þann dag sem blóm fellur lýsir ekki endilega aðstæðunum þegar það opnaðist. Skráðu einnig hvenær þú lest af mælinum svo ljóst sé hvaða tímabil hæsta og lægsta gildið nær yfir. Loftaðu út þegar hitinn hækkar og fylgstu með honum áfram þegar líður á kvöldið. Ef þú ert að bera saman ræktunarrými sýnir vörusíða Classic-gróðurhússins flatarmál frá 3,77 til 28,08 m². Við stærðarsamanburð er gagnlegt að teikna inn fyrirhuguð beð og ákveða hvar þú myndir mæla hitann við plönturnar.
Rakastig og loftskipti geta haft áhrif á frjókorn
Tómatblóm eru yfirleitt sjálffrævandi: frjókorn úr sama blómi geta borist á frænið og leitt til frjóvgunar. Frjókornin þurfa samt að losna úr fræflunum og hreyfing blómsins hjálpar þeim að berast þangað. Í mjög kyrru lofti getur losunin verið ófullnægjandi. Mjög hátt rakastig, einkum þegar þétting situr á blómum, getur gert frjókorn klístruð og torlosanleg. Mikill þurrkur ásamt hita getur sömuleiðis aukið álag á blómin. Þetta eru mögulegir áhrifavaldar, ekki sjálfstæð greining: rakinn einn skýrir ekki alltaf af hverju aldin myndast ekki.
Fylgstu með því hvort blómin séu rök þegar þau opnast og hvort þéttivatn sitji á plöntunum. Ef þú átt rakamæli skaltu skrá gildin og bera þau saman við þróun blómanna. Ekki álykta um raka í lofti út frá því einu að moldin sé blaut; raki í mold og rakastig loftsins eru ólík atriði. Stilltu loftun eftir aðstæðum og fylgstu með næstu blómum fremur en að breyta öllu í einu. Ef þú ert að velja nýtt ræktunarrými er aðgengi að loftunaropum eitt af því sem þarf að skoða samhliða stærðinni. Á vörusíðu veggróðurhúss úr gleri eru gefnar upp stærðir frá 3,69 til 9,58 m². Athugaðu fyrirhugaða staðsetningu plantna gagnvart opum og hvort þú getir sinnt loftun án þess að plönturnar hindri aðgang.
Varlegur titringur við frævun
Gerðu litla prófun áður en þú ákveður að frævun sé vandinn. Veldu nokkra klasa með opnum, þurrum blómum og hristu stilkinn varlega eða bankaðu létt á stoðina svo plantan titri. Ekki beygja blómlegginn, nudda blómin eða hrista plöntuna fast. Ef hægt er skaltu láta sambærilegan klasa vera ósnertan til samanburðar. Veldu klasa með blómum á svipuðu þroskastigi og skráðu hvaða blóm voru opin þegar þú gerðir prófið. Annars getur verið erfitt að sjá hvort munurinn tengist titringnum eða því að blómin opnuðust á ólíkum dögum. Fylgstu næstu daga með því hvort græni hlutinn undir blómunum stækkar. Titringur getur hjálpað frjókornum að losna, en prófið sannar ekki eitt og sér að skortur á hreyfingu hafi valdið vandanum. Hiti, raki og ástand plöntunnar geta haft áhrif samtímis.
Það þarf yfirleitt ekki að handfræva hvert blóm ef aðstæður eru heppilegar; markmiðið með prófinu er að sjá hvort lítil hreyfing breyti niðurstöðunni. Ef klasar sem þú hristir mynda aldin en aðrir ekki skaltu samt skoða niðurstöðuna í samhengi við hita og rakastig. Ef hvorugur hópur myndar aldin er skynsamlegra að kanna önnur skilyrði en að hrista sífellt fastar. Gættu þess að komast að blómklösunum án þess að brjóta stöngla eða þrengja að plöntunum. Þetta aðgengi þarf einnig að hugsa um þegar nýtt ræktunarrými er skipulagt. Á vörusíðu gróðurhúss með Accoya eru sýndar stærðir frá 3,77 til 28,08 m². Notaðu stærðarsamanburðinn til að skoða beð og gönguleiðir á uppdrætti, með það í huga að þú þurfir að ná til blómklasanna þegar plönturnar hafa vaxið.

Vökvun og ástand rótarsvæðisins
Ójafnt vatnsframboð getur valdið álagi á rætur og verið ein skýring á blómfalli, einkum þegar mold þornar mikið og fær svo skyndilega mikla vökvun. Jafn raki í rótarsvæðinu er betri en sveiflur milli þurrks og bleytu, en tómatplöntur þurfa jafnframt frárennsli og súrefni í mold. Sífellt blaut mold getur skaðað rætur, svo ekki bæta við vatni eingöngu vegna þess að blómin bera ekki aldin. Yfirborðið getur litið þurrt út þótt moldin sé enn rök neðar, og raki getur líka verið ójafn í litlum pottum. Skoðaðu því rakann neðarlega í moldinni áður en þú ályktar að plantan sé þyrst.
Athugaðu plöntur hverja fyrir sig. Er moldin þurr eða vatnsósa undir yfirborðinu, og eru blöðin slöpp einnig að morgni? Slöpp blöð um hádegi geta stafað af hita fremur en vatnsskorti, svo berðu saman hitann, rakann í moldinni og vökvunartímann. Beindu vatninu að jarðveginum við ræturnar og reyndu að halda vökvuninni jafnri í stað þess að breyta vökvun í öllu húsinu út frá einni plöntu. Við skipulagningu nýrra beða skiptir máli að geta athugað moldina og vökvað hverja plöntu. Ef þú ert að skoða T-laga Orangerie-gróðurhús eru uppgefnar stærðir 16,52–30 m². Berðu þær saman við fyrirhugaða beðaskipan og aðgengi að rótarsvæðinu; heildarflatarmálið eitt sýnir ekki hversu auðvelt verður að sinna hverju beði.
Áburðargjöf og vöxtur plöntunnar
Áburður er ekki sjálfgefin skýring þegar blóm falla. Mikill köfnunarefnisstyrkur getur ýtt undir mikinn lauf- og stöngulvöxt á kostnað blómgunar, en stór planta með græn lauf sannar ekki að áburðurinn sé orsökin. Skuggi, yrki og vaxtarskeið hafa líka áhrif á útlitið. Veikburða vöxtur eða gulnun getur bent til næringar- eða rótavanda, en sömu einkenni geta stafað af vatni, kulda eða skemmdum rótum. Taktu líka eftir því hvort blóm eru fá, hvort þau falla eða hvort blómgun virðist eðlileg en ekkert aldin stækkar. Þessi munur hjálpar við að ákveða hvað á að kanna næst.
Farðu yfir hvaða áburður hefur verið notaður, í hvaða magni og hvenær, og hvort mold eða ræktunarmiðill hafi verið prófaður. Ekki bæta sjálfkrafa við fosfór eða svokölluðum blómaáburði; slíkur viðbótaráburður lagar hvorki mikinn hita né frjókorn sem losna ekki og getur raskað jafnvægi í mold. Ef grunur er um skort er greining á jarðvegi eða miðli betri grundvöllur en litur eins blaðs. Þegar áburðarmagn er áætlað þarf að miða við fjölda plantna og ræktunarmiðil, ekki aðeins gólfflöt. Þetta er einnig gagnlegt að hafa í huga við stærðarsamanburð gróðurhúsa. Á vörusíðu pýramídulaga gróðurhúss er flatarmálið gefið upp frá 5,53 til 18,9 m². Ákveddu hversu stór hluti rýmisins á að fara undir ræktun og hversu margar plöntur þú ætlar að hafa áður en þú áætlar áburðarþörf.
Birta, þéttleiki og þroski plöntunnar skipta máli
Of lítil birta getur dregið úr blómgun og veikt aldinmyndun, jafnvel þótt gróðurhúsið sé hlýtt. Athugaðu hvenær beðið fær beint sólarljós, hvort tré eða bygging skyggi á blómklasana og hvort laufið sé orðið svo þétt að það skyggi á klasana og hindri loftflæði. Skoðaðu fleiri en einn hluta hússins; þótt bjart sé við innganginn fá ekki öll beð endilega sömu birtu. Hafðu einnig í huga að laufið er nauðsynlegt fyrir vöxt plöntunnar. Ekki bregðast við með því að fjarlægja mörg blöð í einu, því harkaleg klipping bætir ekki upp fyrir skugga eða önnur óheppileg ræktunarskilyrði.
Þroski plöntunnar skiptir líka máli. Tómatplanta sem var nýlega gróðursett, hefur verið flutt eða lent í kulda getur blómstrað en samt þurft tíma til að jafna sig. Yrki eru ólík að stærð og þroska, svo berðu plöntuna saman við upplýsingar um yrkið og athugaðu hvort nýir klasar myndi aldin í stað þess að dæma alla ræktunina út frá fyrstu blómunum. Skráðu hvaða yrki stendur hvar ef þú ræktar fleiri en eitt; þannig ruglarðu ekki saman yrkjamun og áhrifum staðsetningar. Þegar þú teiknar upp beð fyrir næsta tímabil skaltu merkja inn bæði skugga og fyrirhugaða notkun rýmisins. Glergróðurhús með Accoya viði og geymslurými er skráð í stærðum frá 5,52 til 28,08 m². Við samanburð skaltu skoða hversu mikið rými þú ætlar undir beð, aðstöðu og geymslu. Mat á birtu við beðin þarf síðan að byggjast á staðsetningunni, ekki heildarflatarmálinu.
Útlit blómanna og merki um skemmdir
Leitaðu ekki aðeins að breytingum á vexti plöntunnar heldur einnig að því hvernig blómin líta út. Athugaðu hvort krónublöð séu rifin eða mislit, hvort blóm séu vansköpuð og hvort smá skordýr leynist inni í þeim. Skoðaðu jafnframt neðri hlið laufblaða, nýjan vöxt og stilka. Smáir skaðvaldar geta skaðað blóm, en tilvist þeirra ein og sér sannar ekki að þeir valdi aldinleysinu. Taktu eftir hvort merkin sjáist á mörgum blómum eða bara einu. Ef blómin virðast heil en falla samt skaltu halda áfram að kanna hita, raka og frævun í stað þess að einblína aðeins á skordýr.
Athugaðu hvort einkennin séu bundin við ákveðna röð eða horn í gróðurhúsinu. Merktu plöntur og klasa, því mynstrið getur hjálpað til við að greina hvort skoða eigi birtu, vökvun eða mögulega skaðvalda nánar. Ekki meðhöndla plönturnar út frá ágiskun; fyrst þarf að finna út hvað er til staðar, og röng meðferð getur einnig skaðað nytsamleg skordýr. Við skipulagningu stærra ræktunarrýmis er gagnlegt að gera ráð fyrir aðgengi til að skoða bæði blóm og neðri hlið laufblaða. Ef þú ert að bera saman stór gróðurhús er Bloomcabin Orangerie skráð með flatarmál frá 47 til 70 m². Skoðaðu fyrirhugaða röðun beða samhliða stærðinni og hvort þú getir komist að plöntum í öllum hlutum hússins við reglulegar athuganir.

Skráning og mat á breytingum
Einföld skráning getur gert mynstrið skýrara en minnið eitt. Skráðu dagsetningu þegar ný blóm opnast, hvaða klasi er um að ræða og hvort græni hlutinn undir blómunum stækkar. Bættu við hæsta og lægsta hita, rakastigi loftsins ef þú mælir það, vökvun og því hvort loftað hafi verið út. Taktu myndir af sama svæði með nokkurra daga millibili, svo sjáist hvort blóm falla, visna eða halda áfram að þroskast. Notaðu sömu auðkenni fyrir plöntur og klasa í skráningunni og á myndunum. Ein lína fyrir hverja athugun nægir; hún þarf ekki að vera ítarleg ræktunardagbók. Aðskildu það sem þú sérð frá hugsanlegri skýringu. Skráðu til dæmis að blóm hafi fallið eftir hlýja nótt, en ekki að hitinn hafi örugglega valdið fallinu. Þannig varðveitirðu upplýsingarnar án þess að festa þig of snemma við eina orsök.
Þegar þú hefur upplýsingar frá nokkrum dögum skaltu velja eina breytingu sem passar best við það sem þú hefur séð. Ef hitinn fer reglulega hátt skaltu fylgjast sérstaklega með honum eftir að loftað er út. Ef moldin þornar ójafnt skaltu bæta úr vökvuninni áður en þú breytir áburði. Ef blómin eru þurr og loftið kyrrt geturðu prófað varlegan titring á nokkrum klösum. Breyttu ekki vökvun, áburði, klippingu og loftun allt í einu, því þá verður óljóst hvað hafði áhrif. Skráðu dagsetningu breytingarinnar og hvaða plöntur hún náði til. Berðu árangurinn saman á blómum sem opnuðust við sambærilegar aðstæður, ekki aðeins á elstu og yngstu klösunum. Athugaðu sérstaklega hvort ný aldin byrji að stækka; það eitt að færri krónublöð falli er ekki sama niðurstaða. Fallið blóm tekur ekki aftur við sér, svo matið þarf að beinast að nýjum blómum.
Þegar aldinmyndun lætur enn á sér standa
Ef nokkrir blómklasar í röð mynda ekki aldin þrátt fyrir að þú hafir kannað hita, raka, frævun og rótarsvæði skaltu skoða hvort önnur einkenni fylgi. Breytingar á laufum, veikari vöxtur eða skemmdir á blómum geta gefið tilefni til að kanna fleiri þætti en frævun eina. Greindu á milli þess að aðeins fyrsti klasinn hafi brugðist og þess að engir nýir klasar myndi aldin. Það hjálpar til við að lýsa hvort vandinn sé liðinn hjá eða enn viðvarandi. Ef hann er aðeins á einum stað skaltu bera aðstæður þar saman við svæði þar sem aldin myndast. Notaðu plöntur af sama yrki og á svipuðu þroskastigi til samanburðar ef þær eru til staðar. Ef vandinn nær til margra plantna samtímis skaltu fara aftur yfir sameiginlegar aðstæður á því tímabili. Ekki greina sjúkdóm eða næringarskort út frá blómfalli einu saman.
Ef þú leitar að aðstoð skaltu hafa með upplýsingar um yrki, hvenær plönturnar voru gróðursettar, hitamælingar, vökvun og áburð sem hefur verið notaður. Mynd af blómi einu og sér gefur takmarkaðar upplýsingar; bættu við mynd af blómklasa, laufum og allri plöntunni og útskýrðu hvort vandinn sé á einni plöntu eða mörgum. Veldu myndir sem sýna þróunina, ekki aðeins það blóm sem lítur verst út. Segðu einnig hvaða breytingu þú prófaðir, hvenær hún var gerð og hvort ný blóm hafi myndað aldin eftir hana. Ræktunarráðgjafi eða garðyrkjufræðingur getur þá metið einkennin í samhengi. Gagnleg spurning er hvaða þáttur sé líklegastur til að skýra mynstrið og hvernig megi kanna hann nánar. Jafnvel góðar myndir og skráningar staðfesta ekki alltaf eina orsök, en þær geta hjálpað til við að velja markvissa athugun fremur en enn eina breytingu byggða á ágiskun.
Algengar spurningar
Af hverju blómstrar tómatplanta en myndar ekki aldin?
Blómin geta fallið ef frævun eða frjóvgun tekst ekki, meðal annars vegna óheppilegs hita, raka eða lítillar hreyfingar. Ójafnt vatnsframboð, ástand róta, birta og næring geta líka haft áhrif. Skoðaðu mynstrið á fleiri en einum blómklasa áður en þú velur skýringu.
Þarf að handfræva tómata í gróðurhúsi?
Yfirleitt ekki. Tómatblóm eru sjálffrævandi, en titringur hjálpar frjókornum að losna. Ef þú vilt kanna hvort lítil hreyfing hjálpi skaltu hrista stilkinn varlega við nokkra klasa með opnum, þurrum blómum og fylgjast með þeim næstu daga.
Hvernig sé ég hvort aldinmyndun sé hafin?
Fylgstu með græna hlutanum neðst í blóminu. Ef hann fer að bólgna hefur aldinmyndun líklega hafist, jafnvel þótt krónublöðin séu enn föst. Gefðu blóminu nokkra daga áður en þú metur stöðuna.
Hvaða hiti getur truflað aldinmyndun?
Viðvarandi daghiti í kringum eða yfir 30 °C og næturhiti í kringum eða yfir 21 °C geta haft áhrif; kuldi við 13 °C eða neðar getur líka truflað. Þetta eru gróf viðmið, ekki algild mörk. Mældu við plönturnar þegar blómin eru opin.
Ætti ég að bæta við áburði?
Ekki sem fyrsta viðbragð. Mikill köfnunarefnisáburður getur ýtt undir laufvöxt, en blómfall eitt og sér sýnir ekki hvort plöntuna vanti næringu. Farðu yfir áburðarsögu og aðstæður rótanna og láttu greiningu á mold eða ræktunarmiðli ráða næstu breytingu.
Þegar blómin mynda ekki aldin skaltu fyrst kanna aðstæður við blómgunina. Fylgstu með blómgrunninum, skráðu hitann við plönturnar og athugaðu hvort frjókorn geti losnað. Skoðaðu síðan rakann í rótarsvæðinu, birtu og vöxt áður en þú breytir áburðargjöfinni. Mynstur á nokkrum klösum segir meira en eitt fallið blóm. Með litlum, skráðum breytingum verður auðveldara að sjá hvort aðstæður batni og ný blóm myndi aldin.