Undirstaða fyrir gróðurhús: steypa, hellur, málmgrunnur eða jarðskrúfur?

Á Íslandi þarf undirstaða gróðurhúss að takast á við meira en eigin þyngd byggingarinnar. Vindur, frost, snjór, leysingarvatn og mjög mismunandi jarðvegur geta ráðið úrslitum. Góð undirstaða heldur grindinni láréttri og hornréttri, leiðir vatn frá og tengir gróðurhúsið örugglega við landið.

Sterkasta lausnin er ekki alltaf sú þyngsta – heldur sú sem helst nákvæm í íslenskum aðstæðum.

Álgrind gróðurhúss þarf mjög nákvæman upphafsflöt. Neðri ramminn á að vera láréttur, hornin rétt og skálínurnar jafnar. Ef einn hluti lyftist í frosti eða sígur eftir leysingar getur það komið fram í rennihurðum, samskeytum glers og þaklínu. Þess vegna er mæling og undirbúningur jafn mikilvægur og styrkur efnisins.

Undirstaðan þarf jafnframt að flytja þyngd, vind og aðrar álagsbreytingar niður í hæfan jarðveg eða berg. Hún þarf einnig að tryggja jákvæða festingu gegn lyftikrafti. Á Íslandi er þetta sérstaklega mikilvægt á opnum lóðum þar sem vindur getur verið ráðandi hönnunarþáttur.

Vatn er þriðja meginverkefnið. Rigning, snjóbráð og vatn sem rennur af hrauni, klöpp eða hallandi landi má ekki safnast við neðri grindina. Heil steypt plata getur verið frábær, en jaðarundirstaða, sérhannaður málmgrunnur eða jarðskrúfur geta hentað betur eftir notkun og stað.

Nákvæm undirstaða hjálpar hurðum, gleri og þaki að haldast í réttri stöðu.

Grind, gler, vindur og snjór þurfa skýra leið niður í hæfan grunn.

Gróðurhús á ekki að treysta eingöngu á eigin þyngd gegn íslenskum vindi.

Rigning og leysingarvatn þarf að leiða frá undirstöðunni.

Hvert lag á sitt hlutverk: bera, drena, jafna eða festa.

Undir sýnilegum álramma geta verið steypa, þjappaður burðarpúði, gróft drenefni, frostvarnarlag eða punktfestingar. Þar undir þarf síðan að vera jarðvegur eða berg sem getur borið álagið. Vönduð lausn byggir á því að hvert lag sé valið með skýran tilgang.

Þetta kemur í veg fyrir að falleg yfirborðsefni þurfi að vinna burðarvinnu sem þau voru ekki ætluð til. Hellur geta verið frábært gólf en ekki sjálfkrafa góð festing gegn vindi. Sterkur málmgrunnur getur heldur ekki stöðvað mjúka fyllingu frá því að síga.

Varanleg + nákvæm

Stíf og vel festanleg lausn fyrir gróðurhús sem á að standa lengi.

Hreint gólf

Vandað yfirborð fyrir daglega notkun þegar burðarfesting er leyst sérstaklega.

Kerfisnákvæmni

Grunnur sem er gerður fyrir ákveðið módel hjálpar við mál og horn.

Minni steypa

Punktundirstaða með minni gröftum ef jarðvegur og tengingar henta.

Steypt undirstaða: örugg þegar frost, vatn og raunmál eru leyst áður en steypt er

Nákvæm steypulína á réttum stað er verðmætari en óþarflega stór plata á óvissum jarðvegi.

Steyptur jaðar er traust lausn fyrir varanlegt glergróðurhús. Grindin fær samfellda línu til festingar en miðjan getur haldist opin fyrir mold og beð. Það hentar vel þegar tómatar, gúrkur, vínviður eða aðrar plöntur eiga að vaxa beint í djúpan jarðveg.

Heil steypt plata hentar öðruvísi notkun. Ef gróðurhúsið verður einnig seturými eða orangería með stórum pottum, borði og húsgögnum er hart gólf þægilegt. Þá þarf þó að huga að vatni frá vökvun og þéttingu. Flöt plata án afrennslis getur auðveldlega safnað vatni á röngum stað.

Frost og jarðvegshreyfingar skipta miklu máli á Íslandi. Ekki er skynsamlegt að nota eitt almennt dýptarmál fyrir allar lóðir. Frostnæmur jarðvegur, gróf möl, fylling og klöpp hegða sér mjög ólíkt. Rakinn í jarðveginum og hvernig vatn kemst burt getur haft jafn mikil áhrif og sjálf frosthörkan.

Á nýjum lóðum geta verið fyllingar, lagnaskurðir og misþjappað efni. Ef einn hluti undirstöðunnar stendur á bergi en annar á lausri fyllingu getur mismunandi sig orðið vandamál. Meiri steypa leysir ekki endilega ójafnan grunn undir henni.

Á hallandi landi þarf gróðurhúsagrunnurinn samt að vera láréttur. Vatn ofan úr brekkunni þarf að fara framhjá, og neðri hliðin má ekki treysta á óstaðfesta nýja fyllingu. Ef veggur þarf að halda aftur verulegu magni jarðvegs er hann orðinn stoðveggur og þarf sérstaka lausn.

Veldu nákvæmt Bloomcabin-módel áður en mót eru gerð. Nafnstærð er ekki vinnuteikning. Raunmál, hurðastaða, múrbrún og festipunktar eiga að stýra verkinu. Mældu báðar skálínur áður en steypa er gerð varanleg.

Hellulagt gólf getur gert gróðurhúsið að mjög snyrtilegu garðrými. Pottar, hillur og stólar standa stöðugt og auðveldara er að halda svæðinu hreinu í votviðri. Sama steinefni inni og á verönd getur einnig tengt mannvirkið fallega við húsið.

Burðarlega þarf þó að spyrja hvar festingarnar enda. Hella sem liggur á sandi eða fínni möl getur færst og er ekki endilega hönnuð fyrir tog frá vindálagi. Festingar gætu þurft að ná niður í steyptan jaðar, sérstaka punkta eða annað burðarhæft kerfi.

Frost gerir undirlagið undir hellunum mikilvægt. Vatn sem lokast inni getur frosið og lyft einstökum hellum. Við rennihurð getur lítil hæðarbreyting orðið mjög áberandi. Þjappað, gróft og vel drenerað undirlag er því lykilatriði.

Góð blönduð lausn er hellulögð miðganga, opin beð til hliðanna og sérstök burðarundirstaða allan jaðarinn. Þá er bæði auðvelt að ganga um og rækta í djúpum jarðvegi.

Hugsaðu líka um rennuvatnið. Vatnstankur getur verið mjög nytsamlegur en yfirfall hans má ekki tæmast við horn undirstöðunnar. Á Íslandi getur skyndileg hláka aukið vatnsmagnið á stuttum tíma.

Málmgrunnur: nákvæmur og léttur þegar jörðin undir honum er þegar stöðug

Jarðskrúfur: lítil ummerki á yfirborði en mikil krafa um að þekkja það sem er undir

Vindur, frost og vatn geta verið ráðandi þættir – jafnvel þegar jarðvegurinn sjálfur er mjög sterkur.

Fyrir ræktun beint í mold er opið gólf mjög verðmætt. Jaðarundirstaðan ber grindina en djúp beð halda áfram niður í náttúrulegan jarðveg. Einföld hellu- eða malarganga getur dugað fyrir umferð.

Í orangeríu breytast þarfirnar. Stórir pottar, borð og stólar nýtast betur á hörðu gólfi. Hellur eða steypa gera rýmið að björtu garðherbergi og auðvelda þrif.

Blönduð lausn gefur mesta sveigjanleika. Breið ganga frá hurð, opin beð til hliðanna og föst vinnuaðstaða geta öll verið í sama rými.

Möl er vel drenandi og náttúruleg en þarf stöðugt undirlag og brún við hurðir. Laus möl ætti ekki að komast inn í rennibúnað.

Ef gróðurhús stendur á lágum múr þarf að ákveða endanlega gólfhæð áður en múrað er. Seinna þykkt gólf getur breytt hæð hurðar og þröskulds.

Gamall steyptur pallur getur verið góður upphafspunktur en skoðið sprungur, jaðra og halla áður en fest er í hann. Óþekkt þunn plata er ekki sjálfkrafa burðargrunnur.

Leiðslur fyrir rafmagn, ljós og vökvun eru best undirbúnar áður en lokayfirborð er lagt. Hlífðarrör má færa framhjá mikilvægu festisvæði.

Rennur geta safnað verðmætu áveituvatni. Fullur tankur þarf sjálfur stöðugt undirlag og yfirfall sem rennur frá undirstöðunni.

Skiljið eftir vinnurými utan við glerið. Þrif, rennur og festingar þurfa að vera aðgengileg, og að vetri þarf að komast að hurðinni.

Eftir fyrsta veturinn er skynsamlegt að skoða hvort hellur hafi hreyfst, jarðvegur skolast burt eða hurðir breytt hegðun. Það sýnir hvernig lóðin svarar frostinu.

Á mjög vindasömum stað má ekki reikna girðingu eða runna sem burðarlega vörn. Vindhviður og hvirflar geta myndast við hindranir.

Ef lóðin er á klöpp er markmiðið samt ein lárétt lína. Nota þarf viðeigandi festingar og upphækkunarpunkta frekar en að láta grindina fylgja berginu.

Hæð við inngang þarf að vera þægileg fyrir hjólbörur og stóra potta. Of lágur þröskuldur getur hins vegar orðið í vatnsleiðinni.

Áður en allt er lokað er gagnlegt að mynda festingar, lagnir og dren. Síðar er auðveldara að breyta garðinum þegar falin uppbygging er þekkt.

Rætur og jarðvegshæð breytast með árunum. Haldið álgrunninum sýnilegum og ekki láta raka mold eða mulning safnast upp að honum.

Á hallandi lóð þarf að greina á milli gróðurhúsagrunns og stoðveggs. Ef veggur heldur uppi landi er það sérstakt burðarverkefni.

Stórt gróðurhús þarf laust svæði við uppsetningu. Langir prófílar og gler þurfa örugga meðhöndlun áður en lokað landslag er gert við jaðarinn.

Ef notkun breytist með árunum er gott að jaðargrunnurinn leyfi nýtt gólf. Beð geta síðar orðið að hellusvæði án þess að færa alla grindina.

Fylgist með vatninu í rigningu eða hláku. Þá sést betur en í þurru veðri hvort vatn kemur frá húsi, brekku eða vegi að undirstöðunni.

Á láglendi með blautum jarðvegi getur gróf malarræma við jaðarinn auðveldað yfirborðsþurrkun og eftirlit, þó hún komi ekki í stað alvöru drens.

Staðsetning og hæð inngangsins skiptir miklu í íslenskum garði. Ef þröskuldurinn er of lágur getur leysingarvatn eða slagregn runnið að hurðinni; ef hann er of hár verður erfiðara að fara inn með hjólbörur, stóra potta eða ræktunarbakka. Best er að ákveða sameiginlega hæð fyrir grunn, innra gólf, þröskuld, stíg og nærliggjandi land svo að aðgengi og vatnsrennsli séu leyst í sömu teikningu.

Við sjávarsíðuna eða á mjög opnum stað er gott að hugsa líka um viðhald festinga og neðri prófíla. Salt, sandur og vatnsúði breyta ekki sjálfkrafa gerð undirstöðunnar, en aðgengileg og vel dreneruð brún auðveldar skolun, skoðun og hreinsun. Ekki láta mold, mulch eða þéttan gróður hækka smám saman upp að álgrunninum; sýnileg og þurr neðri brún er auðveldari í langtímaeftirliti.

Ef rafmagn, lýsing, hitun eða sjálfvirk vökvun er hugsanleg síðar er hagkvæmt að leggja tómar hlífðarrör áður en lokagólf er gert. Þau má staðsetja utan helstu festisvæða og skrá á einfalt plan. Seinna er mun erfiðara að saga í nýjar hellur eða bora í fullbúinn steypujaðar. Undirbúningur núna þýðir ekki að allur búnaður þurfi að vera keyptur strax.

Rennuvatn úr gróðurhúsi getur verið verðmæt uppspretta vökvunarvatns, en vatnstankur þarf sinn eigin stöðuga stað. Fullur tankur vegur mikið og yfirfallið verður að hafa örugga leið þegar rignir mikið eða snjór bráðnar hratt. Ekki láta yfirfall tæmast beint við festipunkt, undir hellur eða að múrgrunni þar sem síendurtekin bleyta getur skolast undan efni.

Stærri Bloomcabin-gróðurhús þurfa einnig vinnurými meðan á uppsetningu stendur. Langir álprófílar og glerhlutar þurfa örugga leið að grunninum og pláss til að snúa og leggja niður. Því er oft skynsamlegt að ljúka fyrst undirstöðu og nauðsynlegri aðkomu, setja síðan upp gróðurhúsið og gera lokafrágang gróðurs, kantsteina og skrauts eftir að grind og gler eru komin á sinn stað.

Eftir fyrsta veturinn er einföld skoðun mjög gagnleg. Athugið hvort hurðir hreyfast eins, hvort hellur eða möl hafa breytt hæð, hvort vatn hefur skolað efni frá jaðri og hvort festingar eru enn aðgengilegar. Fyrsta frost- og leysingarlotan sýnir oft hvernig raunveruleg lóð hegðar sér. Litlar leiðréttingar á yfirborðsvatni eða fyllingu eru mun auðveldari áður en hreyfing nær inn í grindina.

Áður en burðarlög og festingar hverfa undir gólf eða frágang er skynsamlegt að taka ljósmyndir og skrá helstu mál. Þá er síðar vitað hvar jarðskrúfur, steyptir punktar, dren og hlífðarrör liggja. Slík skjöl gera breytingar á garði, viðhald og viðbætur mun öruggari og draga úr líkum á að borað eða grafið sé óvart í mikilvægan hluta undirstöðunnar.

Sjö ákvarðanir áður en fyrsta skóflustungan er tekin

Þarf alltaf steypta plötu?

Nei. Gróðurhús þarf stöðugan, láréttan og vel festan grunn, en platan er aðeins ein leið.

Má setja gróðurhús á hellur?

Hellur geta verið frábært gólf. Burðarfestingu þarf hins vegar að meta sérstaklega.

Hvernig er frost tekið með?

Með staðbundnu mati á jarðvegi, raka og lausn, ekki einni algildri dýpt.

Jaðargrunnur eða heil plata?

Jaðargrunnur skilur mold eftir fyrir beð, plata gefur hart gólf. Notkun ræður vali.

Henta jarðskrúfur glergróðurhúsi?

Þær geta hentað ef jarðvegur, skrúfur, tengigrind og gróðurhús mynda eitt hannað kerfi.

Hvenær á að byggja múrgrunn?

Eftir að nákvæmt módel, mál og hurðir eru ákveðin.

Hversu mikilvægt er dren?

Mjög mikilvægt þar sem frost og leysingarvatn geta aukið ójafna hreyfingu.

Má blanda hellum og mold?

Já. Hellulögð ganga og opin beð er mjög hagnýt lausn.