Viftur í gróðurhúsi: lofthringrás eða útsog?

Viftur og loftskipti í gróðurhúsi
Þegar hiti safnast undir þaki eða loftið virðist rakt er freistandi að kaupa viftu strax. En hringrásarvifta og útsogsvifta gegna ólíkum hlutverkum: önnur hreyfir loftið innan gróðurhússins, hin flytur loft út og þarf loftinntak í staðinn. Með því að teikna loftleiðirnar, skrá hitastig og hlutfallsraka á föstum stöðum og skoða loftopin má greina hvort vandinn snýst um loftblöndun, loftskipti eða eitthvað annað.

01
Lofthringrás og útsog eru ólík hlutverk
Þegar hringrásarvifta er í gangi er markmiðið að færa loftið innan gróðurhússins. Hún blandar saman lofti sem getur verið misheitt á mismunandi stöðum og getur minnkað kyrrstöðu í afmörkuðum hornum eða bak við innréttingar. Loftið fer þó áfram um sama rými: viftan býr ekki til nýja leið fyrir loft að koma inn og flytur hvorki hita né vatnsgufu út. Þetta skiptir máli þegar hitinn er ójafn milli efri hluta hússins og svæðisins þar sem plönturnar eru. Hreyfing lofts sýnir því ekki ein og sér að nægileg loftskipti eigi sér stað.
Útsogsvifta hefur annað hlutverk. Hún dregur loft úr gróðurhúsinu og út; loft þarf þá að berast inn um op, til dæmis glugga, hurð eða ætlað loftinntak. Útsog fjarlægir hluta loftsins sem er inni, en áhrif á hita og raka ráðast af því hvaða loft kemur í staðinn og hvernig það flæðir um rýmið. Ef loftið fer stystu leið frá inntaki að útsogi getur fjærsvæði áfram verið illa loftræst. Skilgreindu því vandann áður en búnaður er valinn: vantar innri blöndun, loftskipti út úr húsinu eða hvort tveggja? Svarið mótar bæði viftuval og staðsetningu loftopa.
Hvað hringrásarvifta gerir og gerir ekki
Ef hitinn safnast efst eða mælingar sýna mun milli gangs og beða getur hringrásarvifta blandað loftinu þannig að staðbundinn munur minnki. Hún getur líka komið hreyfingu á loft á bak við hillur eða þéttan plöntuvöxt, að því gefnu að loftið komist þangað. Það er þó ekki sama og að kæla allt gróðurhúsið: hitinn er enn inni nema hluti hans sé fluttur út með loftskiptum. Ef heitara loft ofarlega blandast niður getur hitinn við plöntuhæð hækkað á meðan hitinn undir þaki lækkar. Sú niðurstaða er jöfnun hitans, ekki endilega lækkun á meðalhita rýmisins. Mældu því á fleiri en einum stað þegar markmiðið er að jafna hitadreifingu.
Loft á hreyfingu getur minnkað kyrrstæða loftvasa, en hringrásarvifta fjarlægir ekki vatnsgufu úr lokuðu gróðurhúsi. Hlutfallsraki breytist líka þegar hitastig breytist; mæld prósenta getur því færst til við blöndun þótt enginn raki hafi farið út. Berðu saman hita og raka á sömu stöðum í stað þess að treysta á tilfinningu, dropa á einu yfirborði eða hreyfingu laufblaða. Athugaðu líka hvort vandinn sé bundinn við eitt horn eða komi fram um allt rýmið. Viftan getur bætt dreifingu, en hún kemur ekki í stað loftskipta ef markmiðið er að losa raka úr húsinu.
02
Hlutverk útsogsviftu og loftinntaks
Útsogsvifta flytur loft út um útsogsop, en tryggir ekki ein og sér hvaðan næsta loft kemur. Teiknaðu ætlaða leið fyrir loft sem kemur inn og merktu hvaða gluggar, hurðir eða loftræstiop eru opin við venjulegan rekstur. Ef op sem á að hleypa lofti inn er lokað eða stíflað getur raunverulegt flæði verið annað en gert var ráð fyrir. Þar sem heitt loft getur safnast ofar er oft ástæða til að skoða útsog í efri hluta hússins, en endanleg staðsetning þarf að miðast við bygginguna og leiðbeiningar búnaðarins. Ekki velja hana aðeins út frá því hvar auðveldast er að festa viftu.
Skoðirðu vegggróðurhús úr gleri, skaltu skrá á hvaða hliðum eru tiltæk loftop í þeirri uppsetningu. Veggurinn sem gróðurhúsið stendur við getur takmarkað hvar loft getur streymt inn eða út, svo ekki gera ráð fyrir sömu möguleikum og í frístandandi húsi. Athugaðu hurðir og loftræstiop í útfærslunni sem þú velur og hvernig þau verða notuð þegar útsogsviftan gengur. Ef innstreymið er rétt við útsogið getur loft farið út aftur án þess að ná til fjarlægari svæða. Handbók byggingarinnar og leiðbeiningar viftunnar eru betri grundvöllur en almenn teikning af annarri gerð.
Grunnmynd og þversnið sýna loftleiðirnar
Á grunnmynd séð ofan frá má merkja hurðir, opnanlega glugga, loftræstiop, skilrúm, beð, hillur og aðra fasta hluti sem geta breytt leið loftsins. Sýndu hringrás með örvum sem mynda hring innan hússins og loftskipti með örvum sem liggja inn og út. Þannig sjást tvö ólík hlutverk sem annars er auðvelt að rugla saman. Merktu líka hvort op eru opin eða lokuð við venjulegan rekstur; op sem aðeins eru tiltæk við sérstakar aðstæður teljast ekki sjálfkrafa hluti af loftflæðinu. Teikningin getur sýnt hvort inntak og útsog séu svo nálægt hvort öðru að loftið fari fram hjá hluta gróðurhússins.
Bættu við einföldu þversniði og merktu hvar heitasta loftið safnast, hvar fólk vinnur og hvar plönturnar eru. Sýndu innri hringrás með örvum sem fara um rýmið og útsog með einni ör inn og annarri út; það gerir loftleiðina læsilega án útreikninga á afköstum. Þegar þú skoðar klassískt glergróðurhús eða aðra gerð skaltu vinna út frá raunverulegum opum þeirrar útfærslu sem þú velur, því heiti byggingar segir ekki til um staðsetningu þeirra. Teikningin er tæki til að kanna hindranir, leið fyrir loft sem kemur inn og möguleg svæði þar sem loft stendur kyrrt.

03
Staðsetning hringrásarviftu miðast við loftleiðina
Hringrásarvifta þarf að færa loft um það svæði sem þú vilt blanda, ekki aðeins mynda straum rétt hjá sjálfri sér. Skoðaðu alla hringrásina: hvert loftið fer frá viftunni, hvaða svæðum það nær til og hvernig það getur streymt aftur að viftunni. Að beina loftinu meðfram opnu svæði getur hjálpað til við dreifingu, en beðaskipan, innréttingar og leiðbeiningar viðkomandi viftu ráða því hvort sú leið virkar. Markmiðið er að minnka svæði þar sem loft stendur kyrrt, ekki að láta öll lauf blakta eða beina öflugum straumi að einum beðhluta. Hæð og stefna þarf að meta út frá rýminu og leiðbeiningum búnaðarins, fremur en að líta á eina staðsetningu sem algilda.
Hillur, vinnuborð, háar plöntur og skilrúm geta rofið loftleiðina; vifta á bak við hindrun dreifir ekki endilega lofti inn á svæðið sem þarf. Þegar þú skoðar gróðurhús með Accoya skaltu jafnframt teikna inn beð og hillur sem verða notuð í raun. Byggingarheiti eitt og sér segir ekki hvernig innra skipulag verður. Fylgdu leiðbeiningum framleiðanda um stefnu og staðsetningu viftunnar og hugsaðu um aðgengi að henni til skoðunar og viðhalds. Ef sterkur loftstraumur er á einum stað en viðvarandi hitamunur mælist milli svæða þarf að endurmeta loftleiðina, ekki aðeins hraða viftunnar. Hitamælingar sýna þó ekki einar og sér hvar loftið stendur kyrrt.
Útsog og loftinntak þurfa samfellda leið
Við útsog þarf að skoða leiðina frá inntaki að útsogi í heild. Loftinntak getur verið fyrirhugað op í byggingunni, en það verður að vera opið þegar viftan á að flytja loft út. Ef inntakið er lokað eða hindrað getur raunverulegt flæði verið minna eða öðruvísi en gert var ráð fyrir. Ef inntak og útsog eru nærri hvort öðru kann hluti loftsins að fara stystu leiðina á milli þeirra, en fjarlægari svæði fá minni endurnýjun. Teiknaðu örvar fyrir innkomu og útstreymi og athugaðu hvort plöntur, hillur eða lokanir setji hindrun á leiðina. Útsog ofarlega getur verið vert að skoða þegar heitara loft situr efst, en það tryggir ekki eitt og sér að loftið fari um allt rýmið.
Í byggingu með greinóttri grunnmynd, til dæmis T-laga Orangerie-gróðurhúsi, er gagnlegt að teikna örvar að hverjum hluta og skoða hvort loft komist bæði til hans og þaðan út. Ekki gera ráð fyrir að ein vifta þjóni hverju horni jafnt; raunverulegt loftflæði ræðst af opunum, hindrunum og afkastaupplýsingum viftunnar. Dyr eða opnanlegur gluggi geta líka breytt leiðinni þegar þau eru opnuð, og vindur utandyra getur haft áhrif á náttúrulegt innstreymi. Berðu því teikninguna saman við notkunina eins og hún er í raun, ekki aðeins við lokað gróðurhús á kyrrstæðri mynd.
04
Mælingar á fleiri en einum stað sýna hitamun
Hitamælir og rakamælir eiga að sýna aðstæður sem skipta máli fyrir ræktunina, ekki áhrif beins sólskins á sjálfan mælinn. Veldu fasta mælistaði í hæð við plönturnar og, ef þú grunar lagskiptingu, annan stað ofar. Settu tækin ekki alveg upp við heitt gler, op eða útsog nema þú sért sérstaklega að mæla þann punkt. Haltu mælum á sömu stöðum milli athugana og fylgdu leiðbeiningum þeirra; annars getur munur á staðsetningu verið ranglega túlkaður sem breyting á aðstæðum í gróðurhúsinu. Ef þú notar fleiri en einn mæli er gagnlegt að hafa þá fyrst hlið við hlið við stöðugar aðstæður. Þannig sérðu hvort þeir sýna svipuð gildi áður en þú berð saman ólíka staði. Skráðu muninn ef hann er til staðar og athugaðu uppgefna mælinákvæmni. Lítill munur á lestri þarf ekki að sýna raunverulegan hitamun milli svæða.
Skráðu hita og hlutfallsraka ásamt tíma, veðri úti, stöðu glugga og hurða og því hvaða vifta var í gangi. Mældu við sambærilegar aðstæður og breyttu helst einu í einu svo sjáist hvað hafði áhrif. Ljósmynd af mæli, loftopum og innréttingum hjálpar þér að bera saman aðstæður síðar, sérstaklega ef plöntur eða búnaður hefur breytt rýminu. Í pýramídulaga gróðurhúsi eða öðru óvenjulegu formi skiptir máli að skrá mælistaðinn nákvæmlega; eitt hitagildi segir ekki til um hvernig allt rýmið hagar sér. Við prófun á hringrás er gagnlegt að bera saman hitamun milli staða, ekki aðeins hæsta gildið. Við prófun á útsogi skaltu einnig fylgjast með útihitanum. Ef ský dregur fyrir sólu á sama tíma og viftan fer í gang getur lækkunin stafað að hluta af minna sólarálagi. Nokkrar skráningar við svipaðar aðstæður gefa því betri samanburð en ein mæling fyrir og eftir.
Stýringar þurfa að samræmast gluggum og opum
Loftop og viftur hafa áhrif á sameiginlega loftleið. Ef útsogsvifta gengur en op sem á að hleypa lofti inn er lokað verður flæðið annað en þegar gluggi stendur opinn; opnar dyr geta jafnframt skapað styttri leið en þú ætlaðir. Skráðu hvort gluggar og önnur loftop eru handstýrð eða sjálfvirk og í hvaða stöðu þau eru þegar mælingar eru teknar. Ef stjórnkerfi kveikir á viftu út frá einni hitamælingu getur staðsetning skynjarans ráðið því hvenær hún fer í gang, þótt hitinn sé annar á öðrum svæðum. Staðfestu samspil loftopa, skynjara og viftu í leiðbeiningum búnaðarins. Það skiptir sérstaklega máli ef gluggi opnast eftir hitastigi en viftan er stýrð með tímastilli eða öðrum skynjara.
Við skoðun á glergróðurhúsi með Accoya-viði og geymslurými skaltu staðfesta hvernig rýmin tengjast í þeirri útfærslu sem þú velur. Lokuð hurð eða skilrúm getur rofið loftleið milli svæða; þá þurfa mælingar og staðsetning viftu að miðast við rýmið sem á að loftræsta, ekki allan gólfflötinn sem eina óskipta heild. Ef fleiri stýringar vinna saman skaltu lesa leiðbeiningar hvers búnaðar til að skilja hvaða op eiga að vera opin. Láttu hæfan fagmann meta rafmagnstengingar eða breytingar á byggingunni þar sem slíkt á við.

05
Vifta leysir ekki öll hitavandamál
Ef hitavandinn fylgir beinu sólarálagi flytur hringrásarvifta varma á milli staða en ekki úr húsinu. Útsog getur fjarlægt heitt loft, en kæliáhrifin ráðast meðal annars af hitastigi loftsins sem kemur inn. Sé það jafnheitt eða heitara en loftið inni veita loftskiptin ekki sömu kælingu og þegar útihitinn er lægri. Við mat á raka þarf einnig að skoða hitastigið: sama hlutfallsraki úti og inni þýðir ekki sama magn vatnsgufu ef hitastigið er ólíkt. Há rakaprósenta utandyra segir því ekki ein og sér hvort loftskipti muni fjarlægja raka. Ef mælingar benda til þess að meginvandinn sé sólarhiti skaltu skoða skyggingu sem passar við gróðurhúsið samhliða loftskiptum. Skygging dregur úr sólarálagi, en kemur hvorki í stað loftinntaks fyrir útsog né blöndunar á svæðum þar sem loft stendur kyrrt.
Gólfmál eitt og sér nægir ekki til að velja útsog. Vörulýsing Bloomcabin Orangerie gefur upp stærðarbil frá 47 til 70 m², en sú tala tilgreinir hvorki afköst viftu né loftskipti í tiltekinni uppsetningu. Til þess þarf að skoða lofthæð og rúmmál, tiltæk op, hindranir og afkastaupplýsingar búnaðarins. Tvö hús með sama gólfflöt geta haft ólíkt loftrými og ólíkar leiðir fyrir loftið. Uppgefið loftflæði viftu þarf líka að skoða með þeim prófunarskilyrðum sem framleiðandi tilgreinir. Rist, hlíf eða rás getur haft áhrif á flæðið, ef slíkur búnaður er hluti af uppsetningunni. Láttu því söluaðila eða viðeigandi fagmann meta búnaðinn út frá teikningu af húsinu og fyrirhuguðu loftinntaki, fremur en að velja viftu eingöngu eftir fermetratölu.
Val á viftu og viðhald hennar
Þegar þú berð saman búnað skaltu greina upplýsingar um hringrás frá upplýsingum um útsog. Fyrir hringrásarviftu skaltu kanna hvaða loftdreifingu framleiðandi miðar við; fyrir útsog skaltu skoða uppgefið loftflæði, ráðlagt rými ef það er tilgreint og kröfur um loftinntak samkvæmt tæknigögnum. Rafafl í vöttum er ekki mælikvarði á loftskipti, og þvermál viftu segir ekki eitt og sér hversu mikið loft hún flytur. Berðu saman sambærilegar upplýsingar og einingar. Staðfestu líka að viftan sé ætluð þeim aðstæðum sem hún verður við, þar á meðal raka og mögulegum vatnsslettum. Athugaðu hvernig hún er fest, hvort hún getur unnið með fyrirhugaðri stýringu og hvaða aðgengi þarf til viðhalds. Ekki lesa eitt afl- eða stærðargildi sem tryggingu fyrir tilteknum hita- eða rakabreytingum í þínu gróðurhúsi. Ef þessar upplýsingar vantar skaltu fá þær frá söluaðila eða framleiðanda áður en þú velur.
Viðhald þarf að vera framkvæmanlegt eftir að plöntur, hillur og vinnuborð eru komin á sinn stað. Athugaðu í handbókinni hvað þarf að skoða eða hreinsa, hvernig á að stöðva búnaðinn á öruggan hátt og hvort einhver verk séu aðeins ætluð fagfólki. Ekki taka hlífar af viftu eða vinna við rafbúnað á meðan hann er í gangi. Ryk, lauf eða önnur óhreinindi við rist og loftinntak geta hindrað flæðið; skoðun þessara staða á því að fylgja leiðbeiningum framleiðanda. Þegar plöntur stækka getur áður greið loftleið líka þrengst, jafnvel þótt viftan hafi ekki breyst. Varðveittu handbók, líkanheiti og skrá yfir stillingar svo hægt sé að bera saman reksturinn síðar. Ef nýr hávaði, titringur eða bilun kemur fram skaltu fylgja viðbrögðum í handbókinni og fá faglega aðstoð eftir þörfum. Rafmagnstengingar og breytingar á húsinu eiga að vera metnar af hæfum fagmanni þar sem þess þarf.
Algengar spurningar
Getur hringrásarvifta lækkað hitann í gróðurhúsinu?
Hún getur jafnað staðbundinn hitamun og flutt heitt loft frá einum hluta til annars, en hún tekur ekki varma úr gróðurhúsinu. Til að loftskipti eigi sér stað þarf loft að fara út og annað að koma inn. Áhrif útsogs ráðast meðal annars af hitastigi loftsins sem kemur inn.
Þarf útsogsvifta sérstakt loftinntak?
Það þarf að vera leið fyrir loftið sem kemur í stað þess sem fer út, en hún þarf ekki alltaf að vera sérstök rás eða rist. Opinn gluggi eða annað ætlað op getur gegnt hlutverkinu ef það hentar uppsetningunni. Skoðaðu leiðbeiningar viftunnar og skráðu hvaða op eru opin þegar hún gengur.
Þarf ég bæði hringrásar- og útsogsviftu?
Ekki endilega. Hringrás er ætluð til að blanda loftinu innan hússins; útsog flytur loft út. Ef bæði kyrrstaða og þörf fyrir loftskipti eru til staðar geta báðar gerðir nýst. Teiknaðu þó fyrst inn loftinntak, útsog og innri hringrás svo loftið fari ekki aðeins stystu leiðina.
Minnkar hringrásarvifta raka og þéttingu?
Hún fjarlægir ekki vatnsgufu úr lokuðu gróðurhúsi, þótt hún geti komið lofti á hreyfingu á kyrrstæðum svæðum. Útsog getur flutt rakt loft út, en áhrifin ráðast af því lofti sem kemur inn. Mældu hita og hlutfallsraka á fleiri en einum stað áður en þú metur breytinguna.
Hvar á ég að mæla hitastig og raka?
Veldu fasta staði í hæð við plönturnar og, ef þú grunar hitamun eftir hæð, annan stað ofar. Forðastu að mæla í beinu sólarljósi eða beint í loftstraumi viftu nema þú sért sérstaklega að kanna þann punkt. Skráðu jafnframt hvaða loftop eru opin og hvaða vifta er í gangi.
Rétt val ræðst fyrst af því hvort þú þarft að blanda loftinu innan gróðurhússins eða flytja það út. Hringrás getur minnkað staðbundinn hitamun, en útsog þarf loftinntak og greiða leið um rýmið. Berðu grunnmyndina saman við mælingar í plöntuhæð og ofar, eftir því sem við á. Þá verður skýrara hvort ein gerð viftu nægir eða hvort bæði hlutverk þurfa að vinna saman. Árangurinn felst ekki í því að loft hreyfist rétt hjá viftunni, heldur að það nái til þeirra svæða sem á að loftræsta.