Ytri eða innri skygging á gróðurhúsi – hvað leysir vandann?

Gróðurhús · skygging
Ytri og innri skygging geta minnkað beina sól í gróðurhúsi, en þær vinna ekki á sama hátt. Ytri lausn stöðvar hluta geislunarinnar áður en hún fer í gegnum glerið; innri lausn grípur hana eftir að hún er komin inn. Staðsetningin hefur áhrif á hitauppsöfnun, birtu, aðgengi og hvaða festingar koma til greina. Hér er farið yfir hvernig hægt er að bera saman lausnirnar út frá vandanum sem þarf að leysa.

Fyrir kaup og uppsetningu 1
Áhrif staðsetningar á hitauppsöfnun
Þegar sólarljós fer í gegnum glerið hitar það yfirborð inni í húsinu, til dæmis jarðveg, potta, bekki og aðra hluti sem standa í ljósinu. Sá varmi getur síðan hækkað hitastig loftsins. Ytri skygging dregur úr geisluninni áður en hún kemst inn, en innri skygging grípur ljósið eftir að það hefur farið í gegnum glerið. Ef innri dúkur tekur upp geislun getur hann hitnað og flutt hluta varmans út í gróðurhúsaloftið. Nákvæm áhrif ráðast líka af því hvort efnið endurkastar eða gleypir ljós og hvernig loft hreyfist við það.
Þegar markmiðið er að draga úr hitauppsöfnun er ytri skygging oft áhrifaríkari en innri, að því gefnu að lausnirnar veiti sambærilega skyggingu. Þá er sólarorkan stöðvuð fyrr í leiðinni. Það er þó ekki algild niðurstaða: stefna hússins, glersvæði, ský, loftun og tími dags breyta aðstæðum. Innri skygging getur hentað betur ef auðvelt aðgengi eða sveigjanleg dagleg stilling skiptir meira máli. Ef vandinn snýst fremur um birtu á ákveðnum beðum en hita í öllu rýminu getur svarið líka orðið annað. Gott er því að skilgreina vandamálið áður en lausnirnar eru bornar saman.
Ytri skygging takmarkar sólargeislun við glerið
Ytri skygging er yfirleitt fyrsti kosturinn til að skoða þegar bein sól veldur upphitun, því hún stöðvar hluta geislunarinnar áður en hún fer í gegnum glerið. Hún skýlir þó aðeins þeim flötum sem hún nær yfir; skygging á hlið leysir ekki sjálfkrafa hitavanda vegna sólar sem fellur á óskyggt þak. Kortleggðu því hvenær og hvar sólin fellur og hvort þakið, hliðarnar eða aðeins hluti rýmisins þurfi skyggingu. Á vörusíðu Bloomcabin Orangerie í stærðum frá 47 til 70 m² má bera saman skráð flatarmál. Það er gagnlegt þegar þú metur hversu stórt ræktunarrými þarf að taka með í samanburðinn, en gólfflatarmál er ekki mæling á því yfirborði sem þarf að skyggja. Til þess þarf mál og teikningar af viðkomandi útfærslu. Merktu sólarsvæðin inn á einfalda teikningu og taktu fram á hvaða tíma þau fá sól. Þá verður skýrara hvort þú ert að leita að skyggingu yfir stærstan hluta hússins eða lausn fyrir einn afmarkaðan flöt. Sú aðgreining hjálpar líka þegar óskað er eftir upplýsingum um samhæfan búnað.
Ytri búnaður þarf að vera ætlaður til notkunar utandyra. Dúkur sem er hannaður fyrir innirými er ekki sjálfkrafa hæfur til að liggja úti eða verða fyrir vindi og úrkomu. Aðgengið er líka annað: til að skoða, færa eða þrífa skyggingu utan á húsinu þarf að komast örugglega að henni utan frá. Athugaðu hvort hún geti skarast við opnanlega þak- eða hliðarglugga eða hamlað vatnsrennsli og viðhaldi. Ekki gera ráð fyrir að hvaða skyggingarefni sem er megi leggja ofan á glerþak; notaðu aðeins lausn sem er samþykkt fyrir viðkomandi gróðurhús.
Fyrir kaup og uppsetningu 2
Innri skygging og aðgengi að plöntum
Innri skygging er oft auðveldari í daglegu eftirliti: þú kemst að henni frá innra rýminu og getur séð hvort hún liggur þar sem henni er ætlað. Ef kerfið er hreyfanlegt getur verið þægilegt að færa það til eftir því hvar sól fellur eða hvaða svæði þarf að skýla. Það getur hjálpað til við að draga úr beinu ljósi á plöntur, en sólargeislunin hefur þá þegar farið í gegnum glerið. Varmi sem myndast í dúknum eða öðrum flötum inni getur því áfram haft áhrif á hitastigið. Innri skygging er ekki það sama og að halda sólarorkunni utan gróðurhússins.
Innri skygging þarf að rúmast með daglegum störfum í húsinu. Dúkur eða braut má ekki þrengja að gönguleið, rekast í plöntur eða torvelda vökvun og opnun glugga. Skoðaðu sérstaklega hvar skyggingin verður þegar hún er dregin frá: samanbrotinn dúkur getur enn tekið pláss eða hulið hluta glersins. Á vörusíðu klassíska gróðurhússins í mismunandi stærðum eru skráð flatarmál frá 3,77 til 28,08 m². Við samanburð á stærðum er gagnlegt að teikna inn bekki, potta og gönguleiðir áður en innri skygging er valin. Gólfflatarmálið eitt segir ekki hversu mikið svigrúm er yfir beðunum eða meðfram hliðunum. Hugsaðu líka um plönturnar þegar þær hafa náð fullri hæð, ekki aðeins þegar þær eru nýsettar. Athugaðu hvort þú getir náð til stjórnunar eða handfangs án þess að teygja þig yfir viðkvæman vöxt eða færa potta í hvert sinn. Ef aðeins eitt beð þarf skyggingu getur afmarkað kerfi verið auðveldara í umgengni en dúkur yfir allt rýmið, að því gefnu að slík útfærsla sé í boði fyrir húsið.
Mælingar sýna hvar og hvenær vandinn kemur upp
Áður en þú velur lausn skaltu skrá hvað gerist á þeim tímum sem gróðurhúsið hitnar. Skráðu hita á sama stað og í sömu hæð, ásamt tíma, veðri, því hvort sól skín beint á glerið og hvort gluggar eða dyr séu opnar. Mælir í beinni sól eða upp við heitt gler getur sýnt annað en hitann í loftinu þar sem plönturnar eru. Haltu því mælipunktinum föstum og frá beinum geislum. Einnig getur verið gagnlegt að skrá rakastig og taka mynd frá sama sjónarhorni af skyggingu og opnum gluggum.
Berðu saman sambærilega tíma eða daga í stað þess að bera saman hámarksgildi úr ólíku veðri. Ef leiðbeiningar heimila prófun með skyggingu skaltu breyta einum þætti í einu, svo sem staðsetningu hennar, en halda loftun óbreyttri. Skráðu bæði hvenær skyggingin er sett fyrir og hvenær hún er tekin frá; annars getur lægra hitastig einfaldlega tengst því að sól hafi horfið bak við ský eða byggingu. Birtumæling við laufhæð getur sýnt hvort lægri hita fylgi óæskileg minnkun á ljósi. Við skoðun á veggróðurhúsi úr gleri má sjá skráðar stærðir frá 3,69 til 9,58 m², en þær lýsa ekki skugga frá byggingunni sem húsið stendur við. Taktu því myndir á mismunandi tímum frá sama stað og skráðu hvenær skuggi fer yfir glerið. Greindu þann skugga frá áhrifum skyggingarbúnaðarins í samanburðinum. Ef hitinn lækkar þegar veggur eða þakskyggni tekur við sólinni er ekki hægt að eigna búnaðinum allan muninn. Nokkrar endurteknar athuganir við svipaðar aðstæður gefa traustari grundvöll en einn sólríkur dagur.

Fyrir kaup og uppsetningu 3
Ljósþörf plantna er annað viðmið en hitastig
Skygging hefur áhrif á bæði hita og birtu, en markmiðin geta togast á. Plöntutegundir og vaxtarskeið hafa mismunandi ljósþörf, svo ekki er til eitt hlutfall eða ein staðsetning sem hentar öllum gróðurhúsum. Ytri og innri skygging geta líka skapað ólíkt skuggamynstur eftir því hvar sólin fellur og hversu stórt svæði dúkurinn nær yfir. Staðsetning segir þó ekki ein og sér hversu miklu ljósi efnið hleypir í gegn. Skoðaðu því upplýsingar um skyggingarefnið og þarfir plantnanna í stað þess að velja eingöngu eftir því hvernig hitinn finnst.
Ef aðeins einn hluti gróðurhússins hitnar eða ákveðin beð fá of sterka sól getur staðbundin skygging verið skynsamlegri en að myrkva allt rýmið. Fylgstu með hita og birtu þar sem plönturnar standa og berðu saman svæði við svipaðar aðstæður. Á dögum með lítilli sól getur skygging takmarkað birtu án þess að leysa mikinn hitavanda. Hreyfanlegt kerfi getur auðveldað að taka skyggingu frá þegar hennar er ekki þörf, en þá þarf einnig að vita hvar dúkurinn safnast saman og hvort hann skyggi þar áfram. Athugaðu í leiðbeiningum hvort kerfið megi vera uppsett allt árið eða hvort taka eigi það niður þegar það er ekki í notkun. Þannig verður valið ekki aðeins spurning um áhrif á sólríkum degi heldur einnig um birtuna sem plönturnar fá á öðrum tímum.
Skygging má ekki hamla loftun
Skygging dregur úr sólargeislun en skiptir ekki út lofti. Loftræsting flytur loft og gegnir því öðru hlutverki. Ef innri dúkur liggur fyrir opnanlegum glugga, vélbúnaði eða loftopi getur hann takmarkað opnun eða hreyfingu. Ytri skygging getur líka skarast við glugga eða loftop, eftir því hvernig kerfið er útfært. Skoðaðu því allt hreyfisvæði opnanlegra hluta, ekki aðeins staðsetningu þeirra þegar þeir eru lokaðir. Þetta á sérstaklega við ef gróðurhúsið er með sjálfvirkan opnara.
Við samanburð á T-laga Orangerie gróðurhúsi eru skráðar stærðir frá 16,52 til 30 m². Þær upplýsingar staðfesta þó ekki staðsetningu glugga eða loftopa. Notaðu teikningu af nákvæmri útfærslu til að merkja inn gluggana, fyrirhugaða skyggingu og þann hluta rýmisins sem hver lausn á að þjóna. Það þarf að skoða bæði skygginguna þegar hún er fyrir og þegar hún er dregin frá; búnaður sem er óhindraður í annarri stöðunni getur verið fyrir í hinni. Athugaðu einnig leiðbeiningar um hreyfisvæði glugga og opnara, því það nær lengra en útlínur lokaðs glugga. Mynd af lokuðu gróðurhúsi nægir því ekki til að meta samhæfni. Ef innri dúkur skiptir rýminu í efri og neðri hluta þarf líka að kanna hvernig hann liggur gagnvart loftopunum. Markmiðið er að skyggingin takmarki sól án þess að loka leiðinni sem loftið á að fara um. Sé óljóst hvort kerfin geti unnið saman þarf staðfestingu fyrir báðar gerðir búnaðar, ekki aðeins almenna lýsingu á gróðurhúsinu.
Fyrir kaup og uppsetningu 4
Aðgengi og viðhald ráðast af staðsetningu
Ytri skygging tekur ekki pláss í gönguleiðum og getur því hentað þar sem innri dúkur myndi þrengja að beðum eða umferð. Kosturinn vegur minna ef erfitt eða óöruggt er að komast að henni utan frá til að skoða eða sinna viðhaldi. Innri skygging er gjarnan nær hendi, en getur verið fyrir þegar unnið er inni í húsinu. Skoðaðu hversu auðvelt er að færa eða fjarlægja kerfið samkvæmt leiðbeiningum þess, og hvort það flækist fyrir daglegri umhirðu. Aðgengi snýst bæði um venjulega notkun og um að geta sinnt búnaðinum án þess að skemma plöntur, gler eða grind.
Viðhald þarf að vera raunhæft þegar skyggingin er komin á sinn stað. Athugaðu hvernig hún er þrifin, hvort hægt sé að skoða festingar og hvort þurfi að fjarlægja hana til að hreinsa glerið. Vörusíða Pýramídulaga gróðurhússins sýnir skráð flatarmál frá 5,53 til 18,9 m², en þær tölur segja ekki til um aðgengi að einstökum flötum. Teikning og leiðbeiningar fyrir nákvæma gerð þurfa að sýna hvernig fyrirhugað kerfi verður staðsett. Ytri skygging getur verið úr augsýn frá gönguleiðinni inni, svo regluleg skoðun krefst annars aðgengis en innri lausn. Innri dúkur getur hins vegar verið auðveldur að sjá en erfiður að ná til yfir háum plöntum eða breiðum beðum. Berðu því saman allt viðhaldið, ekki aðeins hversu auðvelt er að draga skygginguna fyrir. Spurðu einnig hvort einstaka hluta megi taka niður og hvernig þeir séu geymdir þegar kerfið er ekki í notkun. Ef viðhald krefst vinnu í hæð skaltu fá faglega aðstoð; valið á skyggingu ætti ekki að byggjast á því að hægt verði að ná til hennar með óöruggum hætti.
Festingar ráðast af leiðbeiningum fyrir tiltekið líkan
Festingar er ekki hægt að velja út frá því einu hvort skygging eigi að vera innan eða utan. Gróðurhús geta verið ólík hvað varðar grind, glerjun, prófíla og hreyfanlega hluta, og leiðbeiningar fyrir eina gerð gilda ekki sjálfkrafa fyrir aðra. Athugaðu hvort framleiðandi tilgreini samþykkta festipunkta og hvaða skyggingarkerfi megi nota. Ekki bora í gler eða grind, nota lím eða hengja búnað á prófíl nema leiðbeiningar fyrir viðkomandi gerð heimili það. Sérstaklega þarf að kanna hvort ytri festing skerði hreyfingu glugga eða trufli viðhald.
Vöruheitið eitt staðfestir ekki samhæfni. Við skoðun á gróðurhúsinu með Accoya þarf að tengja fyrirhugaða skyggingu við nákvæma gerð hússins og leiðbeiningar fyrir hana. Efni sem nefnt er í vörunafni segir ekki hvar megi festa braut, snúru eða dúk. Gagnleg fyrirspurn til framleiðanda inniheldur gerðarheiti, stærðarútfærslu og upplýsingar um skyggingarkerfið sem þú ert að íhuga. Láttu mynd fylgja af fyrirhuguðum festistað og merktu hvort skyggingin eigi að vera innan eða utan. Óskaðu eftir staðfestingu á festipunktum, nauðsynlegum íhlutum og því hvort uppsetningin hafi áhrif á opnanlega hluta. Þannig fæst svar við tiltekinni útfærslu fremur en almenn ráð um skyggingardúk. Fyrir ytri búnað þarf einnig að liggja fyrir hvaða skilyrði gilda um notkun í vindi og hvenær eigi að taka hann frá eða niður. Fylgdu þeim leiðbeiningum í stað þess að áætla hvað festingarnar þoli. Ef gögnin svara ekki þessum atriðum þarf framleiðandi eða hæfur fagmaður að meta samhæfnina áður en festingar eru keyptar eða uppsetning hafin.

Fyrir kaup og uppsetningu 5
Lögun gróðurhúss og aðstæður á lóðinni skipta máli
Staðsetning hússins getur ráðið því hvort skyggingin nær markmiðinu. Tré, veggir og önnur mannvirki geta varpað skugga á ólíkum tímum dags. Skráðu því hvar sólin fellur á glerið yfir daginn í stað þess að miða eingöngu við átt eða útlínur á mynd. Í gróðurhúsi sem stendur við vegg getur aðgengi að hliðunum verið mismunandi, og skuggi frá nærliggjandi byggingu getur breytt því hvaða glerfletir fá sól. Skoðaðu líka bilið að girðingum, runnum og öðrum hindrunum utan við húsið. Þar þarf að vera hægt að komast að fyrirhugaðri ytri skyggingu til að sinna henni, jafnvel þótt hún sjálf rúmist auðveldlega yfir glerinu.
Lögun hússins og skipting þess í rými geta kallað á að skipta skyggingunni niður í svæði. Vörusíðan fyrir glergróðurhús með Accoya viði og geymslurými auðkennir hús með geymslurými, en hún staðfestir ekki með heitinu einu hvernig skygging á að liggja gagnvart rýmunum. Skoðaðu grunnmynd og þakmynd af nákvæmri útfærslu og merktu hvaða hluti er ætlaður ræktun. Berðu svo sólarathuganirnar saman við þá skiptingu. Það getur verið óþarfi að skyggja alla glerfleti jafnt ef vandinn kemur aðeins fram í einu ræktunarsvæði, en það þarf að meta út frá raunverulegri birtu og notkun. Athugaðu líka hvar skyggingin endar: jaðar dúks getur skilið eftir mjóa sólrönd sem færist yfir beð eftir því sem líður á daginn. Innri skygging þarf ekki endilega að fylgja sömu svæðaskiptingu og ytri skygging, því hún liggur annars staðar gagnvart plöntunum og glerinu. Einföld teikning með merktum rýmum, sólarsvæðum og búnaði hjálpar til við að bera þessar útfærslur saman án þess að álykta um þær út frá vörumynd.
Samanburður á ytri og innri skyggingu
Ef mælingar sýna að bein sól tengist hitavandanum er ytri skygging oft fyrsta lausnin til að kanna, því hún dregur úr geislun áður en hún fer í gegnum glerið. Veldu hana þó ekki án þess að kanna samhæfni, viðhald og hvort hún sé ætluð fyrir notkun utan á viðkomandi gróðurhúsi. Ef erfitt er að komast að utan eða aðalþörfin er að stjórna birtu við plönturnar getur innri skygging verið raunhæfari. Þá er mikilvægt að gera ráð fyrir að hún dragi síður úr varma sem þegar berst inn.
Þegar báðar leiðir koma til greina hjálpar að spyrja þriggja spurninga: Hvar fær gróðurhúsið beina sól? Hvaða svæði þarf að skyggja án þess að taka óþarflega mikla birtu? Hvernig verður hægt að festa og sinna lausninni án þess að hindra loftun? Svaraðu þessu með mælingum, teikningu og leiðbeiningum fyrir þitt líkan. Ef eitt markmið vegur þyngra en annað verður valið skýrara: ytri skygging beinist frekar að því að halda geislun frá glerinu, en innri skygging getur verið aðgengilegri til að stjórna birtu innan rýmisins.
Algengar spurningar
Er ytri skygging alltaf betri gegn hita?
Ytri skygging stöðvar hluta sólargeislunar áður en hún fer í gegnum glerið og dregur því oft betur úr hitauppsöfnun. Það tryggir þó ekki ákveðinn hitamun: þekja, efni, stefna hússins, veður og loftun skipta máli. Ytri skygging getur líka minnkað birtuna meira en plönturnar þurfa, svo fylgstu með bæði hita og birtu.
Má setja innri skyggingu beint á glerið?
Aðeins ef leiðbeiningar fyrir gróðurhúsið og skyggingarkerfið heimila slíka uppsetningu. Festingin þarf að samræmast grindinni og hreyfanlegum hlutum; ekki bora í gler eða nota lím án staðfestingar. Ef upplýsingar vantar skaltu fá framleiðanda eða fagmann til að meta nákvæma gerð.
Dregur skygging úr birtu plantnanna?
Já. Bæði ytri og innri skygging getur dregið úr því ljósi sem berst til plantnanna. Hversu mikil áhrifin verða ræðst meðal annars af efninu, því hversu stórt svæði er hulið og hvar sólin fellur. Berðu því ljósþörf plantnanna saman við upplýsingar um skyggingarefnið og fylgstu með birtunni þar sem þær vaxa.
Getur skygging komið í stað loftræstingar?
Nei. Skygging takmarkar sólargeislun, en loftræsting flytur loft. Athugaðu að skygging hindri ekki glugga, loftop eða sjálfvirkan opnara. Ef vandinn helst þótt minni sól berist inn þarf að skoða loftun sérstaklega.
Hvernig ber ég saman lausnir ef hitinn sveiflast?
Skráðu hita á sama stað og í sömu hæð ásamt tíma, sól, loftun og staðsetningu skyggingar. Einnig getur verið gagnlegt að fylgjast með birtu og rakastigi. Berðu saman sambærilega daga og breyttu einum þætti í einu. Þá verður auðveldara að greina hvort staðsetning skyggingarinnar hafi áhrif.
Rétt staðsetning skyggingar ræðst af því hvort fyrst og fremst þarf að draga úr sólarálagi, stilla birtu við plönturnar eða tryggja greiðan aðgang að búnaðinum. Ytri skygging stöðvar hluta geislunar áður en hún fer í gegnum glerið, en innri skygging getur verið einfaldari í umgengni. Besti samanburðurinn tekur mið af þeim glerflötum sem fá sól, plöntunum sem þarf að skýla og því hvernig skyggingin verður notuð. Lausnin þarf að draga úr vandanum þar sem hann kemur upp án þess að taka óþarfa birtu eða hindra loftun.