Czy szklarnia w zacienionym ogrodzie ma sens?
Planowanie szklarni
Krótka odpowiedź
Tak, szklarnia w ogrodzie zacienionym lub częściowo zacienionym może mieć sens, gdy znajdziesz miejsce z możliwie długim dostępem do jasnego światła dziennego. Najlepiej sprawdza się tam, gdzie cień jest ruchomy albo pojawia się tylko przez fragment dnia, a nie przykrywa konstrukcję stale.
Jeżeli działka jest zacieniona przez większość dnia, szklarnia nadal może wspierać mniej światłolubne rośliny, rozsady i organizację ogrodu, lecz oczekiwania wobec ciepłolubnych warzyw trzeba obniżyć. Najpierw obserwuj stanowisko, a dopiero potem wybieraj wielkość, ustawienie i wyposażenie konstrukcji.
01
Oceń światło
Obserwuj wybrane miejsce rano, w środku dnia i późnym popołudniem, uwzględniając cień budynków, koron drzew oraz ogrodzeń.
02
Szukaj najjaśniejszej strefy
Nawet niewielkie przesunięcie szklarni poza pas stałego cienia może poprawić warunki bardziej niż późniejsze zmiany w aranżacji wnętrza.
03
Dopasuj ambicje uprawowe
W półcieniu stawiaj na rośliny tolerujące słabsze światło, a wymagające ciepła i pełnego słońca traktuj jako ostrożny eksperyment.
Czy szklarnia w zacienionym ogrodzie ma sens?
W zacienionym ogrodzie najważniejsze nie jest samo hasło „cień”, lecz jego charakter. Inaczej działa krótki cień rzucany przez dom, inaczej stałe zacienienie od wysokich drzew, a jeszcze inaczej jasny półcień przy otwartej granicy działki. Szklarnia może dobrze służyć w dwóch ostatnich sytuacjach, jeśli jej lokalizacja nie pogłębi problemu z brakiem światła.
Warto patrzeć na ogród w różnych porach dnia i roku. Miejsce, które latem dostaje łagodne poranne światło, w chłodniejszej części sezonu może pozostawać niemal całkowicie zasłonięte. Dla decyzji zakupowej liczy się również praktyka: wygodne dojście, dostęp do wody, stabilne podłoże oraz przestrzeń potrzebna do otwierania drzwi i pielęgnacji roślin.
Ten poradnik pomaga ocenić, czy szklarnia w zacienionym ogrodzie będzie rozsądnym narzędziem do uprawy, rozsady lub przechowywania roślin sezonowych. Nie obiecuje plonów w każdych warunkach. Pokazuje za to, jak ograniczyć ryzyko rozczarowania przez lepsze rozpoznanie stanowiska, dobór modelu i upraw dopasowanych do dostępnego światła.
01 · Ocena stanowiska
Najpierw rozpoznaj rodzaj cienia
Cień w ogrodzie rzadko jest jednolity. Przesuwa się wraz ze słońcem, zmienia z porami roku i zależy od wysokości przeszkód. Zaznacz na prostym szkicu, kiedy wybrany fragment działki jest oświetlony, a kiedy zasłonięty. Notuj nie tylko bezpośrednie promienie, ale też jasność otoczenia, ponieważ otwarta przestrzeń odbija i rozprasza światło inaczej niż ciaszny zakątek między ścianą a żywopłotem.
Szczególnej uwagi wymagają drzewa. Ich cień może być lekki, ale korony ograniczają światło, a korzenie konkurują o wodę i składniki w pobliżu szklarni. Sprawdź również, czy po deszczu nie zbiera się tam wilgoć i czy gałęzie nie będą utrudniały ustawienia konstrukcji. Najkorzystniejsze bywa stanowisko osłonięte od silnego wiatru, lecz nadal otwarte ku niebu. Warto zaznaczyć na szkicu również miejsca, z których światło odbija się od jasnej ściany, nawierzchni lub ogrodzenia. Takie światło rozproszone nie zastąpi bezpośredniego słońca, ale pomaga ocenić, czy wnętrze nie będzie przez większą część dnia ponure. Porównuj przede wszystkim całe dostępne pole nieba nad planowaną szklarnią, a nie tylko pojedynczy jasny moment.
Stały, głęboki cień przy północnej ścianie zwykle ogranicza możliwości bardziej niż jasny cień przechodzący przez luźne korony.
Zrób obserwacje także poza latem, gdy słońce znajduje się niżej, a budynki rzucają dłuższe pasy cienia.
Gdy masz już wybraną otwartą strefę, zobacz standardowe szklarnie Classic w proporcjach łatwych do dopasowania do ogrodowej przestrzeni.
02 · Ustawienie konstrukcji
Wykorzystaj najlepszy kierunek światła
W częściowo zacienionym ogrodzie ustawienie szklarni powinno służyć przede wszystkim wychwytywaniu światła z najjaśniejszej części dnia. Nie istnieje jeden kierunek właściwy dla każdej działki, ponieważ przeszkody wokół niej mają decydujące znaczenie. Przyjrzyj się, z której strony nadchodzi światło przed południem oraz czy popołudniowe słońce nie jest odcinane przez dom, garaż albo wysokie drzewa.
Zostaw wokół szklarni tyle wolnej przestrzeni, by nie tworzyć dodatkowego cienia poprzez sąsiednie elementy ogrodu. Kompostownik, wysoki regał, pergola czy gęste krzewy ustawione z niewłaściwej strony mogą stopniowo pogorszyć warunki. Zaplanuj też swobodne dojście z narzędziami i miejsce na otwarte drzwi. Dobra lokalizacja łączy dostęp do światła z codzienną wygodą użytkowania. Przy wyborze kierunku pomyśl także o tym, jak zmieni się wygoda pracy w różnych porach roku. Ścieżka prowadząca przez stale mokry albo oblodzony fragment ogrodu może zniechęcać do regularnego wietrzenia i pielęgnacji. Stanowisko powinno więc wykorzystywać światło, lecz równocześnie pozostać praktyczne podczas codziennego korzystania ze szklarni.
Poranne światło jest cenne w wilgotnych ogrodach, ponieważ pomaga roślinom szybciej osuszyć liście po nocy.
Nie ustawiaj konstrukcji wyłącznie według kompasu; najpierw sprawdź rzeczywisty układ cieni na własnej działce.
Przy wykorzystaniu nasłonecznionej ściany domu rozważ pełnowymiarowe przyścienne szklarnie Lean-To które warto ustawić po analizie cienia rzucanego przez budynek.
03 · Światło przez sezon
Patrz dalej niż na letnie popołudnie
Łatwo ocenić ogród w pogodny dzień lata, gdy światła jest najwięcej. Dla szklarni ważne są jednak również chłodniejsze miesiące i początek sezonu, kiedy słońce wędruje niżej. Wtedy cień domu, płotu lub drzew może sięgnąć znacznie dalej. Zdjęcia wykonane z tego samego miejsca o różnych godzinach dobrze pokazują, czy potencjalne stanowisko zachowuje użyteczny dostęp do światła.
Zmienia się także roślinność wokół konstrukcji. Bezlistne drzewo zimą może wydawać się niegroźne, lecz po rozwoju liści tworzyć ciężką, ciemną zasłonę. Z kolei sezonowe rabaty albo lekkie trawy nie muszą stanowić problemu. Projektuj ogród jako całość: przewiduj wzrost żywopłotu, planowane nasadzenia i przyszłe elementy małej architektury, zamiast oceniać wyłącznie obecny obraz działki. Pomocne jest wykonanie kilku zdjęć z planowanego miejsca, zawsze w stronę najbliższych przeszkód. Po zestawieniu fotografii łatwiej dostrzec długość cienia i ocenić, czy nad dachem zostaje otwarta przestrzeń. Nie musisz prowadzić skomplikowanych pomiarów: systematyczne notatki są zwykle bardziej użyteczne niż pamięć o jednym słonecznym dniu.
Zapisuj obserwacje przez kilka pogodnych dni, aby nie podejmować decyzji na podstawie jednego nietypowego poranka.
Usuń z analizy chwilowe przeszkody, takie jak parasol czy zaparkowany samochód, lecz uwzględnij trwałe budynki i drzewa.
Dla ogrodu, w którym układ cieni bywa zmienny, obejrzyj szklarnie Classic o standardowej konstrukcji i porównaj ich ustawienie na własnym planie działki.
04 · Mikroklimat
Ciepło nie zastępuje dostępu do światła
Osłonięte stanowisko może być przyjemnie spokojne i cieplejsze od otwartej części działki, ale nie należy mylić tego z pełnym nasłonecznieniem. Szklarnia zatrzymuje ciepło, natomiast rośliny potrzebują światła do wzrostu. W cieniu łatwiej o wolniejsze przesychanie podłoża i większą wilgotność powietrza. To oznacza konieczność regularnej obserwacji, rozsądnego podlewania i wietrzenia stosowanego odpowiednio do pogody.
Ściana budynku może tworzyć korzystny mikroklimat, ale jej wpływ zawsze trzeba rozpatrywać razem z ekspozycją. Jasna, odsłonięta ściana może odbijać światło, natomiast wysoka bryła po niewłaściwej stronie będzie długo zacieniała wnętrze. Zwróć uwagę na spływ wody z dachu, miejsca odkładania śniegu oraz komfort pracy przy ścianie. Te detale są równie ważne jak sama powierzchnia szklarni. W cieniu warto zwracać uwagę na oznaki utrzymującej się wilgoci, takie jak długo mokra nawierzchnia, nalot na elementach ogrodu lub ciężkie, wolno wysychające podłoże. Nie przesądzają one o rezygnacji ze szklarni, ale wskazują, że organizacja przewiewu i podlewania będzie ważniejsza. Obserwuj rośliny oraz warunki wewnątrz regularnie, zamiast działać według stałego schematu.
W wilgotnym zakątku zachowaj przejścia umożliwiające pielęgnację i nie zagęszczaj roślin, aby powietrze mogło krążyć.
Cień oraz zastoiska wody to odrębne problemy: drugi z nich trzeba rozwiązać przygotowaniem stabilnego, przepuszczalnego podłoża.
Jeśli ściana oferuje najjaśniejsze miejsce na posesji, poznaj regularne pełnowymiarowe szklarnie przyścienne Lean-To i oceń warunki wokół planowanego montażu.
05 · Dobór roślin
Wybieraj uprawy zgodne z warunkami
W ogrodzie z ograniczonym słońcem lepiej zaczynać od roślin, które nie wymagają intensywnego światła przez cały dzień. Liściowe warzywa, zioła tolerujące półcień czy rośliny do przedłużania sezonu mogą być rozsądnym punktem wyjścia. Termin siewu i sadzenia dostosuj do tempa wzrostu widocznego na działce. Obserwacja jest cenniejsza niż próba odtworzenia planu uprawy z zupełnie innego ogrodu.
Rośliny kojarzone z gorącym, słonecznym latem mogą w zacienionej szklarni rosnąć mniej energicznie i później dojrzewać. Nie oznacza to, że każda próba musi się nie udać, ale warto sadzić je w ograniczonej liczbie i porównywać rezultaty. Wykorzystaj najjaśniejsze miejsce wewnątrz dla najbardziej wymagających okazów, a półki oraz obrzeża przeznacz dla roślin lepiej znoszących łagodniejsze światło. Dobierając rośliny, bierz pod uwagę nie tylko ich zapotrzebowanie na światło, lecz także cel uprawy. Inne oczekiwania ma osoba zbierająca młode liście, a inne ktoś, kto liczy na dojrzewanie owoców. Warto zacząć od niewielkiej, różnorodnej grupy roślin i po jednym sezonie zdecydować, które z nich najlepiej odpowiadają warunkom panującym w szklarni.
Prowadź prosty dziennik siewów, podlewania i rozwoju roślin, aby kolejny sezon planować na podstawie własnych obserwacji.
Nie zagęszczaj upraw w nadziei na większy zbiór; w słabszym świetle ciasne ustawienie dodatkowo ogranicza przewiew.
Do elastycznego rozplanowania grządek i donic warto rozważyć klasyczne szklarnie Classic dobierając wnętrze do wybranych, mniej światłolubnych upraw.
06 · Wielkość i funkcja
Nie kupuj większej szklarni niż potrzebujesz
W cieniu większa konstrukcja nie daje automatycznie lepszych warunków. Jeśli jej dalsza część znajdzie się pod koroną drzewa lub w pasie cienia domu, będzie trudna do efektywnego wykorzystania. Lepiej zaplanować rozmiar odpowiadający realnie jasnej przestrzeni, z wygodnym przejściem i miejscem na pielęgnację. Przemyśl, czy priorytetem są rozsady, codzienna uprawa, zimowanie roślin, czy po prostu uporządkowanie sezonowej kolekcji donic.
Funkcja szklarni wpływa na układ wnętrza. Dla rozsad potrzebne są powierzchnie robocze i łatwy dostęp, natomiast dla roślin w donicach istotne mogą być stabilne miejsca przy ścianach. W ciasnym, zacienionym ogrodzie prostszy program użytkowania zwykle działa lepiej od przeładowanej aranżacji. Zanim złożysz zamówienie, wytnij z kartonu obrys konstrukcji i sprawdź go w planowanym miejscu. Wielkość warto rozpatrywać także przez pryzmat późniejszego utrzymania porządku. W małej, dobrze doświetlonej przestrzeni łatwiej zauważyć przesuszenie, nadmiar wilgoci czy potrzebę przewietrzenia. Z kolei konstrukcja dopasowana do planowanych donic i grządek pozwala zachować przejście bez zacieniania roślin przez wysokie wyposażenie. Najpierw rozpisz podstawowe czynności, a potem oceniaj wymiary.
Uwzględnij miejsce na otwarcie drzwi, podlewanie i przenoszenie tac; sam obrys szklarni nie pokazuje całej potrzebnej przestrzeni.
Jeżeli planujesz donice, sprawdź szerokość komunikacji po ich ustawieniu, zwłaszcza gdy z ogrodu korzysta więcej osób.
Gdy naturalnym miejscem jest pas przy domu, sprawdź pełnowymiarowe szklarnie Lean-To w wersji regularnej pod kątem dostępnej długości ściany i wygodnego dojścia.
07 · Przygotowanie otoczenia
Ogranicz cienie, których można uniknąć
Nie każdy cień da się lub należy usuwać. Dojrzałe drzewo może być ważną częścią ogrodu, a sąsiedni budynek pozostaje poza Twoją kontrolą. Często można jednak uporządkować niższe krzewy, przenieść wysokie donice, inaczej poprowadzić pnącza albo nie ustawiać mebli ogrodowych tuż przy konstrukcji. Takie działania poprawiają dostęp światła bez ingerowania w charakter całej działki.
Przygotowanie miejsca obejmuje też podłoże. Szklarnia powinna stanąć na stabilnej, wyrównanej podstawie zaplanowanej zgodnie z wymaganiami wybranego produktu. W zacienionej części ogrodu szczególnie ważna jest obserwacja odpływu wody po ulewie. Nie opieraj decyzji na suchym dniu: sprawdź, gdzie woda stoi najdłużej i czy ścieżka do szklarni pozostanie wygodna w mokrym sezonie. Zanim przygotujesz podstawę, sprawdź również przebieg podziemnych instalacji i sposób doprowadzenia wody do miejsca pracy. Dzięki temu nie trzeba później prowadzić węża przez główną ścieżkę ani przestawiać elementów ogrodu. Plan otoczenia powinien zostawiać przestrzeń na czyszczenie, otwieranie drzwi oraz swobodne obchodzenie konstrukcji bez uszkadzania pobliskich nasadzeń.
Przed przycinaniem drzew ustal, które gałęzie rzeczywiście zasłaniają planowane stanowisko, zamiast działać wyłącznie dla pozornego rozjaśnienia.
Zachowaj odstęp od roślin, które szybko rosną; świeżo jasny zakątek może po jednym sezonie stać się ciasny.
Po uporządkowaniu najjaśniejszego fragmentu ogrodu zobacz standardowe modele szklarni Classic i zestaw ich obrys z przygotowaną podstawą.
08 · Decyzja zakupowa
Podejmij decyzję na podstawie własnego ogrodu
Zakup szklarni w zacienionym ogrodzie jest uzasadniony wtedy, gdy jej rola odpowiada warunkom i Twoim nawykom. Jeśli masz jasny półcień, chcesz prowadzić spokojną uprawę oraz możesz regularnie doglądać roślin, projekt ma solidne podstawy. Jeżeli natomiast planowane miejsce pozostaje ciemne przez większość dnia, rozważ zmianę lokalizacji, mniejszy zakres upraw albo inną funkcję ogrodową dla tej strefy.
Przed finalnym wyborem sprawdź wymiary produktu, wymagania dotyczące przygotowania miejsca i pisemne warunki dotyczące wybranego rozwiązania. Gdy planujesz konstrukcję blisko granicy, budynku lub infrastruktury, skonsultuj zamierzenie z właściwym urzędem albo specjalistą, ponieważ ocena zależy od lokalnych okoliczności. W razie wątpliwości dotyczących ochrony ubezpieczeniowej zapytaj również swojego ubezpieczyciela o zakres polisy. Dobrym testem przed zakupem jest wyobrażenie sobie zwykłego dnia użytkowania: wejścia z konewką, otwarcia drzwi, kontroli podłoża i wyniesienia roślin na zewnątrz. Jeśli te czynności wymagają przeciskania się między przeszkodami albo przechodzenia przez stale mokry teren, warto ponownie rozważyć lokalizację. Praktyczny dostęp często decyduje o tym, czy szklarnia będzie rzeczywiście wykorzystywana przez cały sezon.
Wybieraj szklarnię dla planowanych upraw i rzeczywistej przestrzeni, nie tylko dla wrażenia, jakie robi na otwartej działce.
Poproś o aktualne informacje produktowe przed decyzją, szczególnie gdy stanowisko wymaga nietypowego przygotowania lub ogranicza dostęp montażowy.
Jeżeli najlepsza lokalizacja wypada przy elewacji, przejrzyj pełnowymiarowe przyścienne szklarnie Lean-To regularne po wcześniejszym sprawdzeniu przestrzeni i ekspozycji.
Jak ocenić stanowisko przed zakupem
Poniższe porównanie nie zastępuje obserwacji własnej działki, ale pomaga odróżnić warunki obiecujące od tych, które wymagają zmiany planu. Najważniejsze jest połączenie światła, odpływu wody, dostępu i realnych oczekiwań wobec upraw.
Jasny półcień
Możliwa uprawa roślin tolerujących słabsze światło.
Sprawdzaj cień w chłodniejszych miesiącach.
Cień poranny
Popołudniowe światło może wspierać część upraw.
Poranna wilgoć może utrzymywać się dłużej.
Cień popołudniowy
Dobre światło rano bywa wystarczające dla wybranych roślin.
Oceń, czy najjaśniejszy okres jest regularny.
Cień pod drzewami
Możliwa jest zmiana lokalizacji poza koronę.
Uważaj na korzenie, gałęzie i wodę.
Pas przy ścianie
Może oferować ochronę oraz wygodny dostęp.
Sprawdź ekspozycję, spływ wody i cień.
Plan działania dla zacienionej działki
Dobrze zaplanowana szklarnia zaczyna się od oględzin ogrodu, a nie od wyboru zdjęcia czy rozmiaru. Przejdź przez kolejne kroki, aby decyzja była oparta na warunkach, które rzeczywiście masz.
01
Obserwuj światło
Przez kilka dni zanotuj, kiedy wybrane miejsca są bezpośrednio oświetlone, a kiedy pozostają w cieniu budynków, drzew lub ogrodzeń.
02
Sprawdź sezonową zmianę
Porównaj obserwacje z obrazem ogrodu w chłodniejszej porze roku i uwzględnij przyszły wzrost drzew, żywopłotów oraz planowanych nasadzeń.
03
Wybierz funkcję
Zdecyduj, czy szklarnia ma służyć rozsadom, ziołom, warzywom liściowym, roślinom doniczkowym czy kilku celom realizowanym w różnych sezonach.
04
Wyznacz obrys
Oznacz na ziemi planowany obrys wraz z dojściem. Sprawdź, czy drzwi, ścieżka, podlewanie i codzienne prace będą wygodne.
05
Zweryfikuj przygotowanie
Zapoznaj się z wymaganiami wybranego produktu, oceń podłoże po opadach i w razie potrzeby skonsultuj lokalne kwestie planistyczne przed zamówieniem.
Lista kontrolna przed wyborem szklarni
Odpowiedz na poniższe pytania uczciwie. Jeśli kilka odpowiedzi budzi wątpliwości, poświęć więcej czasu na obserwację stanowiska zamiast przyspieszać zakup.
01. Czy wskazane miejsce dostaje jasne światło przez regularną część dnia, a nie tylko krótką chwilę?
02. Czy sprawdziłeś cień rzucany przez dom, garaż, płot oraz drzewa o różnych porach?
03. Czy korony drzew nie będą zacieniać dachu po rozwoju liści w sezonie?
04. Czy po opadach woda odpływa z miejsca planowanej podstawy, bez długotrwałych zastoin wody?
05. Czy pozostanie wygodne dojście do drzwi, grządek, donic i punktu poboru wody?
06. Czy lista roślin odpowiada rzeczywistemu światłu, zamiast opierać się na ambitnych oczekiwaniach?
07. Czy planowany rozmiar mieści się w najjaśniejszej części działki wraz z potrzebną komunikacją?
08. Czy zweryfikowałeś wymagania produktu oraz potrzebę konsultacji z właściwym urzędem lub specjalistą?
Najczęstsze pytania
Czy szklarnia może stać w pełnym cieniu?
Może fizycznie stanąć w pełnym cieniu, lecz jej przydatność do typowej uprawy będzie ograniczona. Konstrukcja nie tworzy światła, a rośliny potrzebują go do wzrostu. W takim miejscu warto najpierw rozważyć przeniesienie szklarni do jaśniejszej strefy albo zaplanować jedynie funkcje i gatunki tolerujące słabsze warunki.
Ile słońca potrzebuje szklarnia w ogrodzie?
Nie ma jednej wartości pasującej do każdej działki i każdego celu uprawy. Liczy się długość oraz regularność jasnego światła, jego zmiana w sezonie i wymagania konkretnych roślin. Najlepiej porównać kilka miejsc w ogrodzie, wybierając to o najmniejszym stałym zacienieniu i najlepszym dostępie do nieba.
Czy cień od drzew jest problemem?
Może być, zwłaszcza gdy korona zasłania dach przez dużą część dnia. Drzewa mogą też zrzucać liście i gałązki, ograniczać przepływ powietrza oraz konkurować o wodę w sąsiedztwie. Oceń ich cień po rozwinięciu liści, stan gałęzi i warunki podłoża, zanim wyznaczysz ostateczne miejsce.
Co uprawiać w szklarni w półcieniu?
Dobrym początkiem są rośliny mniej zależne od intensywnego słońca, zwłaszcza warzywa liściowe oraz wybrane zioła. Konkretne gatunki dobierz do sezonu i obserwacji własnego stanowiska. Rośliny ciepłolubne można testować ostrożnie, ale warto przygotować się na wolniejszy rozwój niż w bardzo słonecznym ogrodzie.
Czy szklarnia przy ścianie domu rozwiąże problem cienia?
Nie zawsze. Ściana może tworzyć osłonięty mikroklimat i w niektórych układach odbijać światło, ale równie dobrze może długo zasłaniać konstrukcję. Kluczowe są jej ekspozycja, wysokość, sąsiednie przeszkody oraz spływ wody z dachu. Przed wyborem obserwuj światło w dokładnie tym pasie, gdzie ma stanąć szklarnia.
Czy potrzebuję zgody na szklarnię w ogrodzie?
Wymagania mogą zależeć od lokalizacji, wymiarów, sposobu posadowienia, odległości od granic oraz innych okoliczności. Nie zakładaj z góry konkretnego obowiązku ani zwolnienia. Przed rozpoczęciem prac sprawdź aktualne informacje we właściwym urzędzie lub skonsultuj zamierzenie z kompetentnym specjalistą.
Zaplanuj szklarnię świadomie
Szklarnia w cieniu wymaga lepszego planu
Zacieniony ogród nie przekreśla szklarni, jeśli umiesz rozpoznać różnicę między stałą ciemnością a użytecznym półcieniem. Najlepszą decyzję podejmiesz po obserwacji światła, sprawdzeniu podłoża i określeniu, jakie rośliny chcesz naprawdę uprawiać. W wielu ogrodach niewielka zmiana lokalizacji daje więcej niż wybór większej konstrukcji.
Traktuj szklarnię jako element dopasowany do miejsca, nie jako rozwiązanie, które zmieni warunki działki. Przejrzyj dostępne modele Bloomcabin z planem ogrodu pod ręką, porównaj ich wymiary i wybierz wariant zgodny z najjaśniejszą, najwygodniejszą częścią Twojej przestrzeni.
Porównaj rozwiązania do swojej działki i zacznij od najlepiej oświetlonego stanowiska.
