Aby poprawić jakość treści tej witryny i dostosować ją do potrzeb użytkowników, używane są pliki cookie - w tym pliki cookie stron trzecich. Kontynuując korzystanie z tej witryny, wyrażasz zgodę na używanie plików cookie i ewentualną komunikację, gdy wprowadzisz swoje dane kontaktowe w jednym z formularzy na stronie.
Blog

Zwijanie liści pomidorów w szklarni: stres czy choroba?

Zwijanie liści pomidorów w szklarni: stres czy choroba?

Problemy z uprawą pomidorów

Zwinięte liście pomidorów w szklarni wyglądają niepokojąco, ale sam kształt blaszki nie odróżnia stresu od infekcji. Zmiany temperatury, światła i dostępności wody mogą zaburzać wygląd liści bez udziału choroby. Inaczej potraktuj deformacje połączone z mozaikowymi przebarwieniami, plamami, zahamowaniem wzrostu lub widocznymi szkodnikami. Podobne objawy mogą mieć różne przyczyny, w tym kontakt z herbicydem. Najwięcej mówi układ zmian na całej roślinie i ich rozwój w czasie, dlatego obserwuj także nowe liście, nie tylko pojedynczy zwinięty listek.

Szklarnia T-Model w ogrodzie

Które liście się zwijają i jak zmienia się ich wygląd?

Zwijanie może oznaczać podwinięcie brzegów liścia ku górze, zwinięcie całej blaszki wzdłuż nerwu albo skręcenie i pofałdowanie listków. Opisz, którą zmianę widzisz, bo określenie „skręcone liście” obejmuje różne objawy. Sprawdź, czy problem zaczyna się od najstarszych liści na dole, od najmłodszych przyrostów na wierzchołku, czy równocześnie na całym krzaku. Zanotuj barwę i fakturę: jednolicie zielony, jędrny liść wygląda inaczej niż liść z mozaikowymi przejaśnieniami, plamami, żółtymi brzegami, zaschniętymi fragmentami albo śladami żerowania. Sam kierunek zwijania nie rozstrzyga przyczyny.

Porównaj roślinę z sąsiednimi pomidorami tej samej odmiany i zaznacz na szkicu, gdzie rośnie. Czy zwija się cały rząd, rośliny przy nasłonecznionej ścianie, czy jeden krzak? Zapisz datę, pogodę z ostatnich dni oraz zmiany w podlewaniu, nawożeniu, cięciu i wietrzeniu. Objaw pojawiający się u wielu roślin naraz może wskazywać na wspólne obciążenie środowiskowe. Nie traktuj jednak rozmieszczenia objawów jako rozstrzygającego testu: szkodniki lub infekcja też mogą początkowo dotyczyć jednej rośliny, a stres i choroba mogą występować równocześnie. W notatce oddziel obserwacje od przypuszczeń. „Dolne liście trzech roślin podwinięte, bez widocznych plam” opisuje stan lepiej niż „pomidory mają wirusa”. Zwróć też uwagę, czy zmiana dotyczy całych liści, czy pojedynczych listków tworzących liść pomidora. Porównuj podobne piętra roślin, ponieważ młody, rozwijający się listek naturalnie różni się kształtem od w pełni rozwiniętego. Jeżeli nie pamiętasz wcześniejszego wyglądu krzaka, pierwszą ocenę potraktuj jako punkt odniesienia do kolejnych obserwacji, a nie dowód nagłego pogorszenia.

Typowe cechy fizjologicznego zwijania

Fizjologiczne zwijanie oznacza reakcję na warunki uprawy, a nie objaw wywołany przez patogen lub żerowanie szkodnika. Według porad ogrodniczych RHS zwijaniu liści pomidora mogą sprzyjać wahania temperatury, zwłaszcza różnice między ciepłym dniem a chłodną nocą. Zmiany światła, wody i dostępności składników pokarmowych również mogą zaburzać wygląd liści. Nie istnieje jednak prosty test polegający na sprawdzeniu, czy brzegi zawijają się w górę, czy w dół. Zielona blaszka bez plam i prawidłowy wzrost pozostałej części rośliny są uspokajającymi obserwacjami, lecz nie potwierdzają samodzielnie przyczyny. Zapisz, które liście są zmienione i czy poza ich kształtem dostrzegasz inne nieprawidłowości.

Przy porównywaniu krzaków uwzględnij odmianę, etap wzrostu i miejsce uprawy. Różnica między dwoma pomidorami nie musi oznaczać, że jeden jest chory, szczególnie jeśli mają odmienne warunki przy korzeniach lub liściach. Odróżnij też podwiniętą, jędrną blaszkę od wiotkiego liścia z opadającym ogonkiem: są to różne obserwacje, choć mogą występować równocześnie. Nie usuwaj zdrowych liści wyłącznie po to, by pozbyć się niepokojącego kształtu. Zmiana wyglądu nie oznacza automatycznie, że liść przestał pełnić swoją funkcję. Jeśli krzak kwitnie i tworzy owoce, odnotuj to, ale nie uznawaj owocowania za dowód braku problemu. W kolejnych obserwacjach oceniaj łącznie barwę liści, jędrność, tempo wzrostu i pojawianie się nowych objawów. Poprawa wyglądu kolejnych przyrostów po ustabilizowaniu warunków wspiera podejrzenie zaburzenia fizjologicznego, ale nie zastępuje diagnozy, gdy deformacje nadal postępują.

Gorąco i nasłonecznienie pod osłoną

Silne słońce i wysoka temperatura zwiększają zapotrzebowanie roślin na wodę; gdy jej pobieranie nie nadąża za utratą, liście mogą tracić jędrność. Zwijanie może też towarzyszyć dużym wahaniom temperatury między dniem a nocą, więc nie ograniczaj obserwacji do najgorętszej godziny. Przydatny jest termometr zapisujący temperaturę minimalną i maksymalną. Oceniaj warunki tam, gdzie znajdują się wierzchołki pomidorów: odczyt przy drzwiach lub przy podłodze nie zawsze opisuje temperaturę wśród liści. Zwróć uwagę na rośliny przy ścianie nagrzewającej się od słońca oraz w miejscach, gdzie powietrze słabo się wymienia. Poszczególne części szklarni mogą mieć różne warunki.

Notuj godzinę i warunki w dniach, gdy liście się zwijają. Termometr umieść w pobliżu roślin, zgodnie z instrukcją urządzenia; odczyt z czujnika nagrzanego bezpośrednio przez słońce może utrudnić ocenę temperatury powietrza. Porównuj podobne pory dnia, a nie przypadkowy pomiar poranny z popołudniowym. Sprawdź, czy dostępne otwory wentylacyjne można swobodnie otworzyć i czy gęste ulistnienie nie ogranicza ruchu powietrza między roślinami. Wietrzenie dostosuj do pogody i konstrukcji obiektu. Jeżeli problem regularnie dotyczy tylko jednego miejsca, uwzględnij je w planie nasadzeń na następny sezon, zamiast zakładać, że cała szklarnia ma jednakowe warunki. Przy planowanym zakupie szklarni Bloomcabin Prestige, oferowanej w wariantach od 3,77 do 28,08 m², porównaj rzut wybranego wariantu ze swoim planem uprawy. Ustal położenie grządek i wierzchołków dorosłych roślin względem otworów wentylacyjnych. Informacji o ich liczbie, wymiarach i obsłudze szukaj w dokumentacji konkretnej konfiguracji; zakres powierzchni nie opisuje tych cech.

Wilgotność podłoża i stan korzeni

Sucha powierzchnia ziemi nie zawsze oznacza, że całe podłoże jest przesuszone, a mokra warstwa na wierzchu nie gwarantuje stałej wilgotności w strefie korzeni. Sprawdź ziemię na głębokości, na której rosną korzenie, i porównaj kilka miejsc w grządce. Zwróć uwagę, czy podlewanie jest regularne oraz czy woda nie spływa tylko wzdłuż jednej części stanowiska. Długie przerwy, po których następuje obfite podlewanie, mogą powodować wahania dostępności wody. Z kolei stale mokre podłoże może ograniczać dostęp korzeni do powietrza i utrudniać pobieranie wody, nawet jeśli ziemia wydaje się wilgotna.

Podlewaj strefę korzeni, a częstotliwość dostosuj do podłoża oraz pogody, zamiast kierować się samym wyglądem zwiniętej blaszki. W pojemnikach sprawdź drożność odpływu i to, czy woda nie pozostaje w osłonkach. W gruncie porównaj miejsca stale podmokłe z wyraźnie suchszymi fragmentami grządki. Przy nawadnianiu kroplowym sprawdź działanie poszczególnych emiterów: mokra ziemia przy jednym nie potwierdza, że pozostałe dostarczają wodę podobnie. Zwróć uwagę na pojemniki ustawione przy ścianach i rośliny o różnej wielkości, ponieważ jednakowy harmonogram nie musi odpowiadać wszystkim stanowiskom. Nie zwiększaj podlewania w całej szklarni, jeżeli problem dotyczy tylko jednego fragmentu. Przy planowaniu większej uprawy, na przykład w szklarni Bloomcabin Oranżeria o powierzchni 47–70 m², rozrysuj podział na strefy podlewania i miejsca kontroli wilgotności. Zaplanuj dostęp do końców przewodów oraz możliwość sprawdzenia ziemi bez wchodzenia na grządki. Taki układ pozwoli łatwiej ustalić, czy kolejne przypadki zwijania pokrywają się z konkretną linią nawadniającą.

Widok szklarni T-Model

Nawożenie: zwijanie to za mało, by rozpoznać niedobór

Nie dobieraj nawozu na podstawie samego kształtu liścia. Niedobory składników częściej wiążą się także ze zmianą barwy, plamami, zamieraniem fragmentów blaszki lub słabszym wzrostem, a ich wygląd może zależeć od tego, które liście są dotknięte. Nadmierne nawożenie również może zaburzać wzrost; bujne, ciemnozielone liście nie potwierdzają jednak samodzielnie konkretnej przyczyny. Podobne objawy mogą wynikać z problemów z korzeniami, wilgotnością lub odczynem podłoża. Zanim zwiększysz dawkę, sprawdź historię nawożenia, rodzaj ziemi i stan całej rośliny.

Jeśli problem obejmuje wiele roślin albo utrzymuje się mimo uporządkowania podlewania, analiza podłoża może pomóc zweryfikować podejrzenia dotyczące nawożenia. Przed pobraniem próbki ustal z laboratorium, jaki materiał jest potrzebny i jak go przygotować. Zachowaj nazwy stosowanych nawozów, daty zabiegów oraz informacje o dawkach i rozcieńczeniu. Uwzględnij także nawozy długodziałające lub dodatki wprowadzone przed sadzeniem, których później łatwo nie wziąć pod uwagę. Nie łącz próbek z wyraźnie różnych stanowisk bez uzgodnienia, ponieważ wynik zbiorczy może zacierać różnicę między miejscem problemowym a pozostałą grządką. Rozdzielenie stref warto uwzględnić również przy wyborze powierzchni uprawy: klasyczne szklarnie aluminiowe są oferowane w wariantach od 3,77 do 28,08 m². Na planie wybranej konfiguracji zaznacz grządki z różnym podłożem oraz pojemniki. Dzięki temu łatwiej później przypisać wynik badania i historię nawożenia do właściwych roślin. Sam metraż nie jest podstawą do ustalania dawek nawozu.

Szkodniki i plamy na liściach

Obejrzyj spód liści, ogonki i młode pędy, najlepiej przy dobrym świetle. RHS wymienia mszyce jako jedną z możliwych przyczyn zwijania liści pomidora, a wśród innych szkodników powodujących problemy z liśćmi wskazuje mączliki i przędziorki. Nie rozpoznawaj jednak gatunku wyłącznie po deformacji blaszki. Zapisz, czy widzisz owady, inne drobne organizmy, ich skupiska, pajęczynkę lub punktowe przebarwienia. Takie szczegóły są materiałem do dalszej identyfikacji, a nie gotowym rozpoznaniem. Sprawdź również sąsiednie rośliny. Jeśli zauważysz drobnego sprawcę, przyjrzyj mu się przez lupę i spróbuj wykonać ostre zdjęcie. Brak widocznych szkodników na górnej stronie liścia nie wystarcza, by wykluczyć ich obecność.

Przy plamach obejrzyj ich brzegi, środek i rozmieszczenie na liściu. Zapisz, czy tkanka jest sucha, czy wygląda na nasiąkniętą wodą oraz czy zmiana przechodzi przez nerwy. Żółta obwódka lub powiększająca się plama nie wskazuje samodzielnie konkretnego patogenu: choroby, żerowanie i uszkodzenia środowiskowe mogą dawać podobny obraz. Drobne szkodniki fotografuj z możliwie małej odległości, bez poruszania liściem; wyraźne zdjęcie jest przydatniejsze niż opis oparty wyłącznie na kolorze owada. Jeżeli nie widzisz sprawcy, zapisz ten fakt zamiast od razu wykluczać szkodniki. Regularne oględziny wymagają dostępu także do roślin w głębi grządki. Planując uprawę w szklarni przyściennej, sprawdź na rzucie, do których liści dosięgniesz od przejścia, a gdzie dostęp ograniczy ściana. Nie zakładaj, że każdą roślinę będzie można obejrzeć ze wszystkich stron. Rozmieszczenie grządek powinno umożliwiać kontrolę spodniej strony liści bez przeciskania się między pędami i ich łamania.

Deformacje młodych przyrostów i możliwe infekcje

Większą uwagę zwróć na liście, jeśli oprócz zwijania są wyraźnie zwężone, pomarszczone lub mozaikowo przebarwione, a wzrost rośliny zwalnia. Wirusy pomidorów mogą powodować różne deformacje, jaśniejsze i ciemniejsze obszary na blaszce oraz zahamowanie wzrostu. Nie wszystkie infekcje wyglądają jednak tak samo. Zmiany postępujące na kolejnych przyrostach zwiększają potrzebę fachowej diagnozy. Sposób przenoszenia zależy od wirusa: niektóre przenoszą mszyce lub wciornastki, inne mogą być przenoszone mechanicznie na rękach i narzędziach. Z wyglądu pojedynczego liścia nie da się wiarygodnie potwierdzić infekcji ani wskazać rodzaju wirusa. Podobne deformacje mogą mieć również przyczyny niezakaźne.

Podobne deformacje mogą pojawić się po kontakcie z herbicydem, na przykład wskutek znoszenia cieczy użytkowej z sąsiedztwa lub użycia opryskiwacza z pozostałościami środka. Zanotuj, czy objawy zaczęły się po określonym zabiegu i czy występują głównie po jednej stronie szklarni. Uwzględnij także pochodzenie niedawno dodanej ziemi, kompostu lub obornika; przekaż te informacje osobie diagnozującej rośliny, zamiast samodzielnie rozstrzygać o skażeniu. Deformacja zauważona po zabiegu nie dowodzi jeszcze, że właśnie on ją spowodował. Jeśli urządzasz nową szklarnię, na przykład model Accoya Fusion, przewidź oddzielne miejsce na wyposażenie używane przy pomidorach, z dala od sprzętu do zwalczania chwastów. Nie przechowuj w szklarni herbicydów hormonalnych ani preparatów do trawnika zawierających takie środki: RHS wskazuje, że pomidory są wrażliwe również na ich opary. Oznacz opryskiwacze zgodnie z przeznaczeniem. Nie traktuj mycia przypadkowego sprzętu jako gwarancji usunięcia pozostałości. O dalszym postępowaniu powinny decydować objawy, informacje o możliwym narażeniu i, w razie potrzeby, badania diagnostyczne.

Pierwsze działania po zauważeniu zwiniętych liści

Zrób zdjęcia, oznacz roślinę i sprawdź, czy podobne objawy występują w jej sąsiedztwie. Obejrzyj spód liści, oceń wilgotność ziemi przy korzeniach i przypomnij sobie ostatnie zmiany w podlewaniu, cięciu oraz wietrzeniu. Jeśli podejrzewasz szkodniki lub chorobę, ogranicz przenoszenie rośliny i unikaj dotykania kolejnych krzaków tymi samymi rękami lub narzędziami. Nie usuwaj od razu dużej liczby liści i nie stosuj nawozu ani środka ochrony roślin wyłącznie na podstawie zwijania. Najpierw ustal, co jeszcze dzieje się z rośliną.

Jeśli możesz wskazać prawdopodobny czynnik, na przykład przesuszenie konkretnej grządki, skoryguj go i obserwuj nowe przyrosty. Nie zmieniaj bez potrzeby równocześnie podlewania, nawożenia i wentylacji, bo później trudniej ocenić wpływ poszczególnych działań. Nie odkładaj jednak usunięcia oczywistego problemu tylko po to, by zachować warunki obserwacji. Zapisz, co zmieniono i kiedy, oraz zaznacz liście obecne w dniu interwencji na zdjęciu całej rośliny. Pozwoli to odróżnić dalsze uszkadzanie starych liści od pojawiania się objawów na nowych. Przy postępujących deformacjach, plamach, mozaice lub zahamowaniu wzrostu skontaktuj się z doradcą albo laboratorium diagnostycznym. Jeżeli regularne kontrole utrudnia układ uprawy, uwzględnij tę obserwację przy planowaniu następnego sezonu. Porównując szklarnię T-Model Oranżeria z innymi układami, nanieś na rzut przejścia, podpory i miejsce na rozwinięte pędy pomidorów. Sprawdź, czy dotrzesz do oznaczonej rośliny z aparatem i konewką bez odsuwania sąsiednich krzaków. Taka ocena wymaga wymiarów konkretnego wariantu.

Zewnętrzny widok szklarni o sześciokątnym kształcie

Zdjęcia i notatki, które pomagają w diagnozie

Wykonaj zdjęcie całej rośliny, zbliżenie zwiniętego liścia oraz ujęcie jego spodniej strony. Fotografuj podobne elementy w porównywalnym świetle i zachowaj datę; wtedy łatwiej ocenić, czy objawy się rozszerzają i czy dotyczą starszych, czy nowych przyrostów. Dołącz informację o odmianie, położeniu rośliny w szklarni, podlewaniu, nawożeniu i pogodzie. Jeśli kilka pomidorów wygląda inaczej, fotografuj je osobno i oznacz ich miejsce na szkicu. Takie porównanie często ujawnia wzór, którego nie widać na pojedynczym zdjęciu.

Zapisuj również to, czego nie widać na fotografii: jędrność liścia, utrzymywanie się wilgoci w ziemi i obecność ruchliwych owadów. Nie używaj filtrów ani automatycznych poprawek koloru, jeśli zmieniają wygląd przebarwień. Do zbliżenia dołącz szerszy kadr pokazujący, z którego miejsca rośliny pochodzi liść. Zdjęcia ułatwiają konsultację, ale nie zawsze wystarczą do rozpoznania choroby. Zanim odetniesz i wyślesz fragment rośliny, zapytaj odbiorcę o sposób pobrania, pakowania i przekazania próbki; zwiędły lub źle zabezpieczony materiał może być mniej przydatny. Na szkicu szklarni zaznacz drzwi, przejścia, rośliny i otwory wentylacyjne. Zachowaj ten sam sposób oznaczania stanowisk przez cały sezon. Jeśli planujesz przeniesienie uprawy do innego obiektu, choćby szklarni w kształcie piramidy, przygotuj dla niego osobny plan zamiast przenosić oznaczenia bez zmian. Układ nasadzeń trzeba odnieść do rzeczywistego rzutu i dostępnej przestrzeni. Sam kształt konstrukcji nie pozwala porównać warunków przy liściach w dwóch różnych obiektach.

Jak ograniczyć powrót problemu w kolejnym sezonie

Po sezonie wróć do notatek i sprawdź, kiedy problem pojawiał się najczęściej: po gorących dniach, przy zmianach podlewania, po cięciu czy w określonej części szklarni. Taki zapis pomaga zaplanować uprawę, ale nie gwarantuje, że następny sezon przebiegnie bez objawów. Warto zadbać o równomierną wilgotność podłoża, możliwość sprawdzania jego stanu w kilku miejscach i swobodny dostęp do liści. Oglądaj nowe sadzonki przed posadzeniem i czyść narzędzia między pracami przy różnych roślinach. Jeśli w poprzednim sezonie podejrzewano chorobę, uwzględnij zalecenia dotyczące konkretnego rozpoznania.

Nie kupuj preparatu ani nie zmieniaj konstrukcji szklarni wyłącznie z powodu jednego epizodu zwijania. Wybierz usprawnienie odpowiadające problemowi, który rzeczywiście udało się zaobserwować: łatwiejszy dostęp do podlewania, czytelne oznaczenie stanowisk albo miejsce na uporządkowane przechowywanie wyposażenia. Jeśli rozważasz szklarnię z wbudowanym schowkiem Accoya Fusion, dla której podano powierzchnie od 3,77 do 28,08 m², sprawdź podział przestrzeni w wybranym wariancie. Ustal, ile miejsca pozostaje na grządki, przejścia i obsługę roślin oraz jak korzystanie ze schowka wpłynie na codzienną pracę. Oddziel narzędzia oczyszczone od tych odłożonych po pracy; samo umieszczenie ich w schowku nie zapewnia higieny. Zachowaj też notatkę, jakie zmiany wprowadzono przed sadzeniem. Po kolejnym sezonie porównasz nie tylko liczbę przypadków zwijania, lecz także ich nasilenie, położenie i objawy towarzyszące. To pozwoli ocenić przydatność zmian bez przypisywania całego efektu nowemu wyposażeniu czy konstrukcji.

Najczęściej zadawane pytania

Czy zwijające się liście pomidora zawsze oznaczają chorobę?

Nie. Zwijanie może być reakcją na warunki uprawy, na przykład wahania temperatury, i nie musi oznaczać infekcji. Mozaikowe przebarwienia, plamy, szkodniki, deformacje kolejnych liści albo zahamowanie wzrostu przemawiają za dokładniejszą diagnozą, ale żaden z tych objawów sam w sobie nie wskazuje pewnie jednej przyczyny.

Czy zwinięte liście wyprostują się po poprawie warunków?

Nie zakładaj, że poprawa warunków natychmiast przywróci wszystkim liściom wcześniejszy kształt. Obserwuj zarówno liście już zmienione, jak i nowe przyrosty. Prawidłowy wygląd kolejnych liści oraz brak nasilania się objawów są przydatnymi oznakami poprawy, ale przy utrzymujących się deformacjach trzeba ponownie ocenić możliwe przyczyny.

Czy należy więcej podlewać, gdy liście się zwijają?

Nie podlewaj automatycznie. Sprawdź wilgotność podłoża przy korzeniach i to, czy nadmiar wody może odpłynąć. Zarówno przesuszenie, jak i zbyt mokre podłoże mogą zaburzać pobieranie wody, a samo zwijanie nie mówi, której sytuacji dotyczy problem.

Czy trzeba od razu usunąć roślinę ze zwiniętymi liśćmi?

Nie, jeśli jedynym objawem jest zwijanie, a roślina poza tym wygląda zdrowo. Zaznacz ją i obserwuj, czy objawy obejmują nowe liście lub się nasilają. Gdy podejrzewasz szkodniki albo chorobę, ogranicz kontakt z innymi roślinami i nie używaj tych samych narzędzi bez ich oczyszczenia.

Kiedy warto poprosić o fachową diagnozę?

Skonsultuj roślinę, gdy deformują się kolejne młode liście, pojawiają się mozaikowe przebarwienia, plamy, zahamowanie wzrostu lub wyraźne oznaki żerowania. Pomocne będą zdjęcia całego pomidora i zbliżenia obu stron liści, a także notatki o podlewaniu, pogodzie i zmianach w pielęgnacji. W razie potrzeby doradca lub laboratorium diagnostyczne może ocenić, czy potrzebne są dalsze badania.

Zwijanie liści pomidora może być przejściową reakcją na warunki uprawy, ale nie warto rozstrzygać przyczyny na podstawie samego kierunku podwinięcia. Porównaj wiek i wygląd zmienionych liści, sprawdź podłoże oraz obecność szkodników i zapisuj, czy objawy obejmują nowe przyrosty. Gdy pojawiają się przebarwienia, plamy, deformacje lub zahamowanie wzrostu, zdjęcia i notatki pomogą uzyskać dokładniejszą diagnozę.

45% LEPSZA CENA PRZY ZAKUPIE ONLINE
Skorzystaj z najlepszej oferty już dziś i zacznij tworzyć swój idealny ogród!
Zapytaj nas
Skontaktuj się
Telefon:
Email:
Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie w przeglądarce obsługi JavaScript.
Nr rejestracyjny:
38944924
Adres:
Thriges Plads 6, 5000 Odense C, Denmark
Media społecznościowe
Śledź nas na Instagramie, Facebooku i Twitterze, aby dowiedzieć się o nowościach i ofertach Bloomcabin:
X
Masz pytania i chcesz, abyśmy oddzwonili?
+48
−
✖