Aubergine bloeit in de kas, maar krijgt geen vruchten
Aubergine in de kas
Een aubergine kan in de kas wekenlang bloeien zonder dat er een vrucht aan de plant groeit. Dat hoeft niet meteen te betekenen dat er geen bestuivers zijn: auberginebloemen kunnen zichzelf bestuiven, maar het stuifmeel moet wel vrijkomen en op de stempel terechtkomen. Ook bloemtype, temperatuur, vocht, watergift en groeikracht spelen mee. Kijk eerst of de bloem afvalt voordat er een vruchtje ontstaat, of dat het vruchtbeginsel al opzwelt en daarna stopt. Dat onderscheid maakt de controle gerichter en voorkomt dat u zomaar extra mest of water geeft.
01
Bloemval of een afgestoten vruchtje?
Een open bloem is nog geen beginnende aubergine. Kijk naar het verdikte deel direct achter de kroonbladen: daar zit het vruchtbeginsel. Als de bloem verwelkt of de kroonbladen vallen, maar dat deel stevig blijft en in de dagen daarna groter wordt, is de vruchtzetting begonnen. Valt de bloemsteel af zonder zichtbare zwelling, dan is die bloem niet tot vrucht uitgegroeid. Wordt eerst een klein vruchtje zichtbaar dat geel wordt, verschrompelt of loslaat, dan is de vruchtzetting wel begonnen, maar is het jonge vruchtje later afgestoten. Alleen afgevallen kroonbladen bewijzen dus niet dat de bestuiving is mislukt.
Volg meerdere bloemen in plaats van één exemplaar. Noteer wanneer ze opengaan, wat er met de bloemsteel gebeurt en of het vruchtbeginsel daarna groter wordt. Maak bij voorkeur een foto van de bloem van opzij en van de basis, met de datum erbij. Zo kunt u zien of het om bloemval gaat of om jonge vruchten die later stoppen met groeien. Vergelijk bloemen op dezelfde plant en, als u die heeft, op een tweede plant. Een enkele bloem kan toevallig minder goed ontwikkeld zijn; een herhaald patroon is informatiever, maar wijst nog niet automatisch één oorzaak aan.
Auberginebloemen kunnen zichzelf bestuiven
Een auberginebloem is tweeslachtig: in dezelfde bloem zitten meeldraden en een stamper. De meeldraden staan dicht rond de stamper en bevatten het stuifmeel. Er zijn dus geen aparte mannelijke en vrouwelijke bloemen nodig. Aubergine kan zichzelf bestuiven, maar dat betekent niet dat elke bloem vanzelf vrucht zet. Het stuifmeel moet uit de meeldraden vrijkomen en op de stempel, het uiteinde van de stamper, terechtkomen. Na de bestuiving moeten de omstandigheden ook geschikt zijn voor de verdere ontwikkeling van het vruchtbeginsel.
Stuifmeel van aubergine komt vooral los door trilling. Insecten die de bloem laten trillen kunnen daarbij helpen; in een kas kan ook enige beweging van de plant bijdragen. Weinig insectenbezoek is daarom niet automatisch de verklaring voor het uitblijven van vruchten. Omgekeerd sluit het feit dat de bloem zichzelf kan bestuiven een bestuivingsprobleem niet uit. Ook temperatuur, vocht en de conditie van de bloem zijn van invloed. Als er eerst kleine vruchtjes groeien en die daarna afvallen, is de bestuiving mogelijk al gelukt en ligt het probleem eerder bij de omstandigheden na de bloei.
02
De stand van de stempel in de bloem
Bekijk een pas geopende bloem van opzij. De stempel kan duidelijk boven de kegel van meeldraden uitsteken, ongeveer op dezelfde hoogte zitten of eronder blijven. Een stempel die op of boven de meeldraden uitkomt, hoort vaak bij bloemen met een betere kans op vruchtzetting. Als de stempel bij veel bloemen diep onder de meeldraden blijft, kan dat een aanwijzing zijn voor een lagere kans op vrucht. Dat maakt de bloem niet mannelijk: de onderdelen zijn er wel, maar hun positie kan de bestuiving minder gunstig maken.
Vergelijk bloemen die ongeveer even ver open zijn en noteer de positie van de stempel voordat ze verwelken. De stand kan per bloem en ras verschillen; ook de algemene conditie van de plant speelt mee. Leg vast of vooral bloemen met een lager geplaatste stempel afvallen, of dat ook bloemen met een uitstekende stempel geen vrucht zetten. Een foto van opzij maakt die vergelijking makkelijker dan een foto recht in de bloem. Houd daarbij de standplaats bij: zo voorkomt u dat u een verschil tussen kaszones verwart met een verschil in bloemvorm. Als u ook een kasindeling uitwerkt, kunt u de Limited Edition-kas van aluminium met opgegeven oppervlakten van 3,77 tot 28,08 m² als uitgangspunt voor een plattegrond gebruiken. Teken de beoogde plantplaatsen daarop in en geef ze herkenbare namen. Diezelfde namen kunt u gebruiken in uw aantekeningen over de bloemen; de oppervlaktemaat zelf verklaart hun ontwikkeling niet.
Een kleine proef met bestuiving
Wilt u nagaan of extra beweging helpt, kies dan enkele pas geopende, droge bloemen. Tik voorzichtig tegen de bloemdragende tak of steun zodat die licht trilt; schud de plant niet hard en trek niet aan de bloem. Laat een paar vergelijkbare bloemen ongemoeid als vergelijking. Markeer de gekozen bloemen losjes, zodat u later weet welke u heeft behandeld. Deze proef is bedoeld om een mogelijke oorzaak te onderzoeken, niet om iedere bloem handmatig te moeten bestuiven.
Kijk na enkele dagen en vervolgens opnieuw of het vruchtbeginsel groter wordt. Leg voor de behandelde en onbehandelde bloemen op dezelfde manier vast wat u ziet: nog open, verwelkt, afgevallen of met een groeiend vruchtbeginsel. Als meerdere behandelde bloemen wel doorgroeien en vergelijkbare onbehandelde bloemen niet, kan beperkte beweging hebben meegespeeld. Het blijft een aanwijzing, omdat leeftijd en conditie van de bloemen kunnen verschillen. Noteer daarom ook de datum van de behandeling en eventuele veranderingen in de omstandigheden. Een goed bereikbare plant maakt zo'n vergelijking eenvoudiger. Wie hiervoor een nieuwe kasindeling tekent, kan de T-model-orangeriekas meenemen in de ruimtevergelijking; de opgegeven oppervlakten lopen van 16,52 tot 30 m². Geef op de eigen plattegrond aan waar u staat om de bloemen te bekijken en hoe u de gemarkeerde takken bereikt. Beoordeel die werkruimte aan de hand van de indeling, niet alleen van het totale oppervlak. Zo blijft de bestuivingsproef uitvoerbaar zonder telkens planten te moeten verplaatsen.
03
Temperatuur bij de bloemen meten
Aubergine is een warmteminnende plant, maar ook in een warme kas kunnen de omstandigheden ongunstig worden. Herhaaldelijk koude nachten, grofweg rond of onder 15 °C, kunnen de ontwikkeling en vruchtzetting vertragen. Langdurige hittepieken boven ongeveer 32 °C kunnen eveneens de kwaliteit van het stuifmeel en de vruchtzetting hinderen. Zie dit als waarschuwingswaarden, niet als vaste omslagpunten: ras, duur van de warmte of kou en de conditie van de plant maken verschil. Eén koude nacht of warme middag verklaart dus niet vanzelf alle afgevallen bloemen.
Gebruik een minimum-maximumthermometer op ongeveer bloemhoogte en zet die niet in direct zonlicht of tegen het kasdek. Noteer gedurende meerdere dagen de nachtelijke minimumtemperatuur en de hoogste waarde overdag. Schrijf de meetplek erbij en lees de thermometer telkens op een vergelijkbaar moment af, zodat de meetperioden bruikbaar blijven voor uw vergelijking. Koppel de waarden aan de bloemen die in die periode openstonden, in plaats van alleen aan de dag waarop u een afgevallen bloem vindt. De temperatuur bij een deur of op een andere plek kan verschillen van die bij de plant. Ook bij het vergelijken van kassen blijft die plaatselijke meting belangrijk. De Piramide-type kas heeft volgens de productinformatie oppervlakten van 5,53 tot 18,9 m². Gebruik die gegevens om de beschikbare ruimte te vergelijken en plan waar planten en thermometer komen. Een grotere of kleinere oppervlaktemaat vervangt geen meting bij de bloemen; baseer een aanpassing op de omstandigheden die u daar daadwerkelijk vastlegt.
Luchtvochtigheid en ventilatie in de kas
Een gesloten kas kan op zonnige dagen snel opwarmen. Langdurig hoge luchtvochtigheid of vochtige bloemen kunnen de overdracht van stuifmeel minder gunstig maken; condens aan het einde van de nacht is een aanwijzing om de omstandigheden te volgen. Tegelijk kan een droge, hete kas de plant belasten. Er is daarom niet één luchtvochtigheidsgetal dat zonder meer voor iedere kas en elk moment geldt. Let vooral op terugkerende patronen: worden bloemen vaak nat, blijft vocht lang hangen of loopt de temperatuur tijdens de bloei sterk op?
Ventilatie kan helpen om overtollige warmte en vocht af te voeren, maar een koude luchtstroom rechtstreeks langs de plant is ook niet wenselijk. Noteer wanneer u ventileert, wanneer de kas opwarmt en wanneer vocht zich ophoopt. Bekijk bij uw volgende controle of de bloemen nog nat zijn en beoordeel de waarnemingen samen met de buitentemperatuur. Zo vergelijkt u het effect van uw manier van ventileren, in plaats van alleen vast te leggen of een raam openstaat. Ventilatie bestuift op zichzelf geen bloem. Bij een nieuwe indeling verdienen zowel de plantplaatsen als de ruimte voor opslag aandacht. De aluminiumkas met ingebouwde opslagruimte wordt aangeboden met opgegeven oppervlakten van 5,52 tot 28,08 m². Maak op uw schets onderscheid tussen teelt, opslag en loopruimte en bekijk de ventilatiemogelijkheden afzonderlijk. Dan blijft duidelijk welke ruimte u voor aubergines wilt gebruiken en waar u de omstandigheden moet volgen; de totale oppervlaktemaat geeft geen informatie over de luchtverversing.
04
Watergift en voeding beoordelen
Sterke schommelingen in de vochtigheid van de wortelzone kunnen een aubergineplant belasten. Een plant die herhaaldelijk uitdroogt, kan bloemen of jonge vruchtjes afstoten; voortdurend natte grond kan de wortels eveneens in de problemen brengen. Beoordeel daarom niet alleen het oppervlak van de grond: controleer ook dieper in het bed of in de pot. De behoefte hangt af van de potmaat, het substraat, de plantgrootte en het weer. Een vast schema is minder bruikbaar dan regelmatig controleren of de wortelzone uitdroogt of juist langdurig nat blijft.
Kijk ook naar de bemesting die de plant al heeft gehad. Een overschot aan stikstof kan veel bladgroei geven en samengaan met weinig vruchtvorming; extra mest toevoegen is dan geen oplossing. Een tekort is evenmin af te leiden uit het ontbreken van aubergines alleen. Zet eerdere bemesting, watergift, verkleuring en groeivertraging naast elkaar voordat u iets verandert. Houd planten in potten en planten in een bed in uw aantekeningen uit elkaar, zodat u hun wortelomstandigheden niet zonder meer gelijkstelt. Bij het plannen van teeltruimte kunt u alvast aangeven waar potten of bedden komen en hoe u daar water geeft en de grond controleert. De Bloomcabin Prestige-kas heeft volgens de productinformatie oppervlakten van 3,77 tot 28,08 m². Die maten zijn bruikbaar voor een ruimtevergelijking. Werk op uw plattegrond ook de toegang tot iedere plant uit: het kasoppervlak alleen vertelt niet welk substraat u gebruikt, hoe de drainage is geregeld of hoeveel water een plant nodig heeft.
Licht en plantgroei rond de bloei
Een aubergine heeft voldoende licht nodig om stevig te groeien en bloemen te vormen. Staat de plant lang in de schaduw van andere planten, een muur of een dicht bladerdek, dan kan de groei achterblijven. Kijk of het probleem zich vooral voordoet aan één kant van de kas of bij planten die door andere gewassen worden overschaduwd. Een plant met veel blad is niet automatisch gezond genoeg om vrucht te zetten: noteer ook of er nieuwe groei is, of de bladeren stevig blijven en of de bloemen er normaal uitzien.
Bij een jonge plant kunnen de eerste bloemen verschijnen voordat de plant voldoende is aangeslagen om vruchten verder te laten groeien. Ook een heel dicht bladerdek kan bloemen beschaduwen. Snoei niet rigoureus als eerste oplossing: bladeren leveren de plant energie en een grote ingreep kan extra stress geven. Bekijk eerst waar de schaduw vandaan komt en of dezelfde bloemen ook op andere momenten van de dag beschaduwd zijn. Noteer daarnaast de afstand tot naburige gewassen en de ontwikkeling van nieuwe bladeren. Zo houdt u lichtinval en groeikracht als afzonderlijke waarnemingen bij. Voor een geplande indeling biedt de ruime kas een opgegeven oppervlak van 47 tot 70 m². Teken niet alleen de aubergines in, maar ook de gewassen die ernaast komen en bestaande schaduwbronnen rond de kas. Controleer de lichtinval op de beoogde plantplaatsen. Het totale vloeroppervlak is een uitgangspunt voor de ruimteverdeling, geen maat voor de hoeveelheid licht die een afzonderlijke aubergine ontvangt.
05
Bladeren en bloemen controleren op plagen
Controleer ook de bloem, jonge scheuten en onderkant van de bladeren op kleine beschadigingen of insecten. Zilverachtige plekjes, fijne stippen, vervormde groei, kleverige resten of spinsel kunnen reden zijn om nauwkeuriger te kijken. Kleine plaaginsecten kunnen de plant verzwakken of bloemdelen beschadigen, maar één vlek of afgevallen bloem bewijst niet dat er een plaag is. Gebruik een foto van dichtbij en bekijk meerdere delen van de plant voordat u een oorzaak aanwijst. Vermijd een behandeling op basis van alleen het algemene symptoom dat er geen vruchten ontstaan.
Noteer of de schade voorkomt op één plant, op meerdere planten of vooral in een bepaalde kaszone. Als veel planten tegelijk bloemen verliezen, zijn temperatuur, vocht of watergift mogelijke gedeelde factoren; bij één plant is het zinvol ook de wortelzone en plaatselijke beschadigingen te bekijken. Beschrijf de zichtbare schade apart van de bloemval. Zo wordt bijvoorbeeld duidelijk of beide verschijnselen op dezelfde planten voorkomen, zonder meteen aan te nemen dat het ene het andere veroorzaakt. Maak vervolgfoto's van dezelfde beschadigde delen om veranderingen te kunnen vergelijken. Bereikbaarheid is daarbij een praktisch aandachtspunt voor de kasindeling. Wie de klassieke aluminiumkas bekijkt, vindt in de productinformatie oppervlakten van 3,77 tot 28,08 m². Teken binnen de gekozen ruimte een route waarlangs u de bloemen, jonge scheuten en onderkant van de bladeren kunt controleren. Beoordeel daarvoor de plaatsing van de planten en de loopruimte; alleen het aantal vierkante meters zegt niet of die controles goed uitvoerbaar zijn.
Waarnemingen vergelijken tijdens de bloei
Een bruikbare diagnose ontstaat door waarnemingen naast elkaar te leggen. Noteer gedurende een bloeiperiode wanneer bloemen opengaan, of hun stempel boven of onder de meeldraden staat, of u een bestuivingsproef uitvoert en wat de minimum- en maximumtemperatuur was. Schrijf ook bijzonderheden over watergift, natte bloemen en nieuwe groei op. Verander niet tegelijk de bemesting, watergift, ventilatie en snoeiwijze: als daarna iets verandert, weet u niet welke aanpassing verschil maakte. Vergelijk steeds meerdere bloemen en geef een verandering tijd om zichtbaar te worden.
Een patroon van bloemen zonder zwelling verschilt van een patroon waarbij vruchtjes eerst groeien en daarna afvallen. Groepeer uw aantekeningen daarom op het moment waarop de ontwikkeling stopt. Bekijk vervolgens welke bloemvorm, temperaturen en vochtomstandigheden bij elke groep terugkomen. Zoek ook naar verschillen: een bloem die onder vergelijkbare omstandigheden wel doorgroeit, is nuttig vergelijkingsmateriaal. Kies op basis daarvan één gerichte aanpassing en blijf op dezelfde manier waarnemen. Noteer de datum van de verandering, zodat u later ziet welke bloemen ervoor en erna opengingen. Als u daarnaast een kas tegen een muur overweegt, kunt u de muurkas met opgegeven oppervlakten van 3,69 tot 14,34 m² meenemen in uw ruimteplan. Geef daarin de muurzijde, plantplaatsen en meetplekken aan, zodat uw toekomstige aantekeningen duidelijk aan een plek zijn gekoppeld. Houd de ruimtekeuze en de diagnose uit elkaar: de belangrijkste aanwijzingen blijven de ontwikkeling van de bloem en de omstandigheden die u bij de plant waarneemt.
Veelgestelde vragen
Heeft een aubergine een bij nodig om vruchten te vormen?
Meestal niet. Een auberginebloem bevat zowel meeldraden als een stamper en kan zichzelf bestuiven. Beweging helpt het stuifmeel los te komen; insecten kunnen daarbij helpen, maar het ontbreken van bijen is op zichzelf geen bewijs van een bestuivingsprobleem.
Kan ik de bloemen zelf bestuiven?
U kunt een kleine proef doen door een droge, open bloem voorzichtig te laten trillen. Tik licht tegen de bloemdragende tak en vergelijk die bloem met enkele ongemoeid gelaten bloemen. Dit kan helpen om te ontdekken of beweging een rol speelt, maar verhelpt geen ongunstige temperatuur of andere plantstress.
Betekenen afgevallen bloemblaadjes dat de bestuiving is mislukt?
Nee. Bloemblaadjes kunnen verwelken of vallen terwijl het vruchtbeginsel achter de bloem doorgroeit. Kijk of dat deel groter wordt. Als de bloemsteel afvalt zonder zwelling, of een klein vruchtje geel wordt en loslaat, is er geen blijvende vruchtzetting.
Welke temperaturen kunnen de vruchtzetting hinderen?
Herhaaldelijk koude nachten rond of onder 15 °C en langdurige hittepieken boven ongeveer 32 °C kunnen ongunstig zijn. Dit zijn richtwaarden, geen harde grenzen: ras, duur van de blootstelling en de conditie van de plant spelen mee. Meet daarom bij de bloemen.
Moet ik extra mest geven als mijn aubergine geen vruchten krijgt?
Niet zonder eerst de omstandigheden te controleren. Te veel stikstof kan veel bladgroei geven zonder het vruchtprobleem op te lossen. Beoordeel de watergift, drainage en eerdere bemesting voordat u iets toevoegt; een gebrek aan vruchten bewijst op zichzelf geen voedingstekort.
Bij een bloeiende aubergine zonder vruchten is het verloop van de bloem de beste eerste aanwijzing. Kijk of het vruchtbeginsel groeit, beoordeel de stand van de stempel en vergelijk dat met temperatuur, vocht en de conditie van de plant. Door meerdere bloemen te volgen en niet alles tegelijk te veranderen, wordt duidelijker of de overdracht van stuifmeel, het kasklimaat of plantstress waarschijnlijk meespeelt. Een terugkerend patroon is daarbij veel betrouwbaarder dan één afgevallen bloem.
