Hoeveel tomatenplanten passen er in een kas?
Tomaten telen in de kas
Hoeveel tomatenplanten passen er in een kas? Dat aantal volgt niet simpelweg uit de vierkante meters. De bruikbare binnenmaat, de plantafstand, de manier waarop u de planten leidt en de ruimte voor een pad bepalen samen hoeveel planten u prettig kunt verzorgen. Een indeling op schaal maakt dat zichtbaar voordat u planten of een kasmaat kiest.
01
Kasoppervlakte en bruikbare teeltruimte
Bereken de totale vloeroppervlakte door de binnenlengte met de binnenbreedte te vermenigvuldigen. Dat cijfer is bruto: het omvat ook de toegang, een looproute en eventuele werk- of opslagruimte. Een kas van tien vierkante meter levert dus niet automatisch tien vierkante meter plantbed op. Ook de vorm telt. Een smalle plattegrond kan één lange rij toelaten; een bredere kas kan ruimte bieden voor rijen aan weerszijden van een pad. Bij hetzelfde oppervlak kunnen daardoor een ander aantal rijen én andere bruikbare rijlengtes passen.
Een tomatenplant neemt meer ruimte in dan alleen de plek waar de stengel uit de grond komt. De bladeren en zijscheuten groeien uit, en u moet bij de plant kunnen om deze te leiden, water te geven en vruchten te oogsten. Een theoretische telling waarbij planten dicht op elkaar staan, zegt daarom weinig over het gemak van de verzorging. Maak onderscheid tussen het maximale aantal plantposities op papier en het aantal planten dat u in de praktijk kunt bereiken. Dat laatste is de bruikbare capaciteit van uw kas. Gebruik daarbij steeds dezelfde begrippen: een bed is de strook waarin u teelt, een plantlijn is de denkbeeldige lijn door de plantcentra. Eén breed bed bevat niet vanzelf twee bruikbare plantlijnen. Daarvoor moeten zowel de planten als uw handen en gereedschap voldoende ruimte hebben.
Meet de vrije binnenmaten van de kas
Gebruik de maten van de concrete uitvoering die u overweegt, niet alleen de buitenmaat of een afgerond oppervlaktecijfer. Meet de vrije binnenbreedte en -lengte op de plek waar de bedden, potten of kweekzakken komen. Houd daarbij rekening met vaste stijlen of andere onderdelen die de ruimte op de vloer onderbreken. Noteer ook waar een deur uitkomt en welke delen u vrij wilt houden. Zo rekent u met ruimte die werkelijk voor een plantlijn beschikbaar is, in plaats van met een theoretische rechthoek. Meet bij een bestaande kas zo nodig op verschillende plekken: een uitstekende onderbouw of een vaste inrichting kan plaatselijk ruimte innemen. Bij een nog te kopen kas vraagt u welke maat op de tekening staat aangegeven. Een buitenmaat, funderingsmaat en vrije binnenmaat zijn niet zonder meer uitwisselbaar bij het intekenen van bedden.
Teken de omtrek op schaal en zet de vaste elementen erin voordat u rijen toevoegt. De productpagina van de aluminiumkassen vermeldt oppervlakten van 3,77 tot 28,08 m². Zo’n oppervlaktegegeven helpt bij een eerste vergelijking, maar vervangt de maatvoering van de specifieke uitvoering niet. Controleer daarom de vrije binnenmaten op een tekening of vraag ze na. Zonder die maten blijft een telling van het aantal tomatenplanten een grove schatting.
02
De teeltwijze verandert de ruimte per plant
Een stamtomaat die u langs één hoofdstengel omhoog leidt, heeft een andere groeivorm dan een struiktomaat. Bij verticale teelt blijft de plantbasis relatief compact, maar langs de stengel ontstaat een bladerdek. Een struiktomaat kan juist breed uitgroeien. Ook het aantal stengels dat u aanhoudt, maakt verschil: meer stengels aan dezelfde plant vragen ruimte die u anders tussen afzonderlijke planten zou verdelen. Verwar vruchtgrootte daarom niet met plantgrootte. De aanduiding cherrytomaat beschrijft de vruchten, maar vertelt op zichzelf niet of de plant compact blijft of hoog doorgroeit. Bekijk bij het gekozen ras de groeivorm en het teeltadvies. Wilt u verschillende typen combineren, teken dan voor elk type een eigen afstand in. Een rij met twee breed uitgroeiende planten en enkele smal geleide planten hoeft niet dezelfde onderlinge afstanden te hebben als een rij met uitsluitend dezelfde stamtomaten.
Kies daarom eerst welke typen tomaten u wilt telen en hoe u ze wilt leiden. Tel plantposities, niet het aantal stengels: één plant met meerdere stengels blijft één plant, maar vraagt mogelijk meer ruimte dan een plant die u als één hoofdstengel leidt. De productpagina van de aluminiumkas in Limited Edition-uitvoering vermeldt oppervlakten van 3,77 tot 28,08 m². Die brede spreiding onderstreept waarom u voor een concrete maat moet rekenen, met de gekozen teeltwijze als uitgangspunt.
Plantafstand en aantal rijen apart berekenen
Neem voor een eerste schets van op één hoofdstengel geleide tomaten ongeveer 50 tot 60 cm tussen de middelpunten van de planten. Dat is een planningsaanname, geen vaste regel: een krachtig groeiend ras, een bredere teeltwijze of extra werkruimte kan om grotere afstanden vragen. Controleer de rekenafstand bij de ras- of teeltinformatie. Beoordeel de afstand tussen parallelle rijen afzonderlijk. Loopt er een pad tussen twee rijen, dan bestaat de afstand tussen de rijmiddens uit de padbreedte plus de afstand van elke plantlijn tot de aangrenzende padrand. Tel het pad dus niet nog eens bij die totale rijafstand op. In het voorbeeld verderop liggen de plantlijnen midden in twee bedden van elk 1,20 meter breed, met daartussen een pad van 60 cm. De rijmiddens liggen daardoor 1,80 meter uit elkaar. Dat is een gevolg van deze indeling, geen algemene aanbevolen rijafstand.
Bepaal per rij de afstand tussen het eerste en het laatste toegestane plantcentrum, nadat u aan beide uiteinden ruimte hebt vrijgehouden. Deel die afstand door de gekozen plantafstand. Rond de uitkomst naar beneden af en tel één beginpositie op. Bij gelijke rijen vermenigvuldigt u het aantal planten per rij met het aantal rijen. Bij ongelijke of onderbroken rijen rekent u elk stuk apart uit. De productpagina van de Bloomcabin Prestige kas vermeldt oppervlakten van 3,77 tot 28,08 m²; ook bij een gekozen formaat volgt het plantenaantal pas uit de beschikbare breedte, lengte en indeling.
03
Een looppad hoort bij de teeltindeling
Bepaal de breedte van het pad aan de hand van wat u erdoorheen wilt meenemen en hoe u de planten wilt verzorgen. U moet er kunnen lopen met bijvoorbeeld een gieter of een oogstbak, en voldoende ruimte hebben om bij de planten te komen. Een pad van 60 cm kan als maat in een rekenvoorbeeld dienen, maar is geen universele norm. Teken de route over de hele kaslengte en kijk of die vrij blijft bij de deur en bij de uiteinden van de bedden. Probeer de gekozen breedte vooraf uit met twee lijnen op de grond en de spullen die u gebruikt. Let daarbij ook op bukken en draaien. Een doorgang waar u rechtop net doorheen kunt, biedt niet vanzelf genoeg ruimte om een lage tros te oogsten.
Tel geen extra rij mee als u die alleen kunt bereiken door over een andere plantstrook te reiken. Bij een muurkas kan een wand één zijde van de kas begrenzen; houd dan rekening met de route waarlangs u de planten daadwerkelijk benadert. De productpagina van de muurkas noemt oppervlakten van 3,69 tot 14,34 m². Vergelijk bij een specifieke maat niet alleen dat cijfer, maar teken ook waar het pad loopt en hoe u elke rij bereikt.
Illustratief rekenvoorbeeld: 3 bij 4 meter binnenmaat
Neem uitsluitend ter illustratie een kas met een binnenmaat van 3 meter breed en 4 meter lang; dit voorbeeld is geen beschikbare productmaat. Teken een pad van 60 cm breed over de lengte. Dan blijft in de breedte 2,40 meter over, verdeeld over twee bedden van elk 1,20 meter. Plaats één plantlijn in het midden van elk bed. Houd aan beide korte uiteinden bijvoorbeeld 40 cm vrij; tussen de uiterste mogelijke plantcentra blijft dan 3,20 meter over. De berekening gaat uit van een lege plattegrond zonder andere functies. Bij een ontwerp met opslag, zoals de aluminiumkas met ingebouwde opslagruimte, tekent u die zone eerst apart in.
Met 50 cm tussen de plantcentra passen geometrisch zeven planten per rij: zes tussenruimten beslaan 3 meter. Dat zijn 14 planten over twee rijen. Bij 60 cm afstand passen zes planten per rij, dus 12 in totaal; bij 70 cm zijn dat vijf per rij, oftewel 10 planten. Dit zijn uitkomsten van deze specifieke, illustratieve indeling. Een brede plant, een andere deurpositie of meer ruimte om te werken kan betekenen dat u minder plantposities gebruikt.
04
Kasvorm en deur bepalen de lengte van plantlijnen
De richting van de rijen beïnvloedt hoeveel aaneengesloten plantlengte u overhoudt. In een langwerpige plattegrond kunnen rijen langs de lange zijde liggen; in een kortere of bredere indeling kunnen meerdere kortere stroken logischer zijn. Een deur, een hoek of een zone die u vrij wilt houden kan een rij onderbreken. Tel daarom niet alleen de totale lengte van bedden op, maar noteer hoeveel planten er achter elkaar in elke afzonderlijke plantlijn passen. Bij losse rijstukken moet u immers telkens opnieuw rekening houden met vrije ruimte aan de uiteinden. Twee korte stroken leveren daardoor niet noodzakelijk evenveel plantposities op als één ononderbroken strook met dezelfde totale lengte. Controleer bovendien bij naar binnen draaiende deuren of de deur vrij kan bewegen zonder een pot of volwassen plant te raken. Bij een schuifdeur beoordeelt u vooral de vrije doorgang en de toegang tot de aangrenzende planten.
De productpagina van de T-model-orangeriekas vermeldt oppervlakten van 16,52 tot 30 m². Dat gegeven vertelt niet hoeveel ononderbroken rijlengte de concrete uitvoering biedt. Teken bij een plattegrond met een hoek, inspringing of zijruimte elk bruikbaar stuk apart. Tel pas daarna het aantal rijen bij elkaar op. Zo voorkomt u dat een hoek die u nodig hebt om te lopen, per ongeluk als volledige extra plantlijn meetelt.
Potten, opslag en andere functies nemen ruimte in
Bij potten en kweekzakken telt niet alleen hun voetafdruk op de vloer mee. U hebt ook ruimte nodig om water te geven en de planten te verzorgen. Teken de buitenmaten van de containers op schaal en markeer waar de plantcentra komen. Een pottenrij kan op papier compact lijken, terwijl de bladeren van volwassen planten de doorgang smaller maken. Kies potten of zakken die volgens de teeltinformatie geschikt zijn voor het gekozen tomatentype; dichter bij elkaar geschoven containers maken de planten zelf niet smaller. Houd ook rekening met uitstekende schotels en de plek waar u bij het water geven moet kunnen komen. Als u rekent op het later verplaatsen van potten, bedenk dan of dat nog kan zodra de planten zijn opgebonden. Dezelfde ruimtelijke afweging geldt bij teelt in de volle grond: de plantafstand en bereikbaarheid bepalen hoeveel planten in de bedstrook passen.
Teken ook vaste of tijdelijke functies in, zoals een werktafel, een plek voor zaailingen of opslag. Als u die ruimte alleen in een deel van het seizoen gebruikt, maak dan voor beide situaties een indeling en controleer of de looproute bruikbaar blijft. De productpagina van de Ruime kas vermeldt oppervlakten van 47 tot 70 m². Ook bij een groter vloeroppervlak is het verstandig eerst de niet-teeltzones aan te geven en pas daarna de tomatenrijen te tellen.
05
Reken met volwassen planten en voldoende hoogte
De ruimte die een jonge plant inneemt, is niet de maat waarop u het hele seizoen kunt rekenen. Houd in uw tekening rekening met de breedte van volwassen bladeren en met de ruimte die u nodig hebt om de planten te controleren en vruchten te oogsten. Een dicht bezette rij kan de toegang bemoeilijken en de luchtbeweging tussen het blad beperken. Teken daarom niet alleen stippen voor de stengels, maar schets ook de verwachte breedte van het gewas op basis van de rasinformatie en uw teeltwijze. Zo ziet u waar het blad over een padrand kan komen of een raam kan hinderen. Extra snoeien is geen vanzelfsprekende oplossing voor een te krappe indeling: uw plantenaantal moet passen bij de manier waarop u daadwerkelijk wilt telen. Wie weinig tijd heeft om het gewas bij te houden, kan bij het plannen beter meer ruimte tussen de planten reserveren.
Controleer ook de hoogte op de plek waar u de plantlijn wilt zetten. Een hoge nok betekent niet dat er overal in de kas evenveel vrije hoogte is; langs een aflopend dak kan de ruimte anders zijn dan midden in de kas. De productpagina van de piramidekas Oasis noemt oppervlakten van 5,53 tot 18,9 m², maar een oppervlaktecijfer zegt niets over de vrije hoogte bij een specifieke rij. Vergelijk daarom de beoogde plantpositie met de maatvoering van de uitvoering die u overweegt.
Het plantenaantal vaststellen met een schaaltekening
Werk de berekening in een vaste volgorde uit: noteer de vrije binnenmaten, teken deuren en andere vaste zones, reserveer het pad en markeer daarna de bedden of containerlijnen. Kies vervolgens de teeltwijze en de afstand tussen de plantcentra. Zet de mogelijke plantposities als stippen op de rijlijnen. Zo ziet u meteen waar een rij eindigt, waar een pad een onderbreking veroorzaakt en of de laatste planten nog bereikbaar zijn. De schaaltekening maakt ook duidelijk welke aannames uw uitkomst bepalen.
Noteer ten slotte een werkbaar aantal en, als dat nuttig is, een hoger maximum voor de indeling op papier. U hoeft geen willekeurig percentage van het maximum af te trekken: loop de tekening na alsof u water geeft, planten leidt en oogst. Als een plantpositie een doorgang versmalt of een plant onbereikbaar maakt, verschuif dan een rij of laat die positie vervallen. Bewaar de gekozen afstanden bij uw tekening, zodat duidelijk blijft waarop het aantal berust. U kunt ook twee varianten naast elkaar zetten: één met uw voorkeursafstand en één met wat meer ruimte voor een breder groeiend ras. In het illustratieve voorbeeld levert 60 cm afstand twaalf planten op en 70 cm afstand tien. Zo ziet u concreet wat extra ruimte kost aan plantposities, zonder daar een opbrengstvoorspelling aan te verbinden. Meer planten betekenen immers niet automatisch een grotere oogst.
Veelgestelde vragen
Is er een vast aantal tomatenplanten per vierkante meter kas?
Nee. Het aantal hangt af van hoeveel vloeroppervlak overblijft na het intekenen van paden en andere functies, en van het aantal rijen dat u praktisch kunt bereiken. Bereken het vanuit de bruikbare plantlijnen en de afstand tussen de planten, niet vanuit de totale oppervlakte alleen.
Welke afstand kan ik tussen tomatenplanten aanhouden?
Voor een eerste schets met tomaten die u als één hoofdstengel leidt, kunt u ongeveer 50 tot 60 cm tussen de plantcentra rekenen. Voor struikvormige of sterk groeiende planten kan meer ruimte nodig zijn. Gebruik de rasinformatie en uw teeltwijze om de rekenafstand aan te passen.
Kan ik tomaten in twee rijen zetten?
Dat kan als de kasbreedte ruimte biedt voor beide rijen én een bruikbaar pad. Houd rekening met de afstand tussen de rijen en met de vraag of u elke plant kunt bereiken om te verzorgen en te oogsten. Een extra rij die alleen over een andere rij bereikbaar is, is meestal geen praktische plantlijn.
Hoeveel planten passen in een kas met een binnenmaat van 3 bij 4 meter?
Dat hangt af van de indeling. In het rekenvoorbeeld in deze gids passen ongeveer 10 tot 14 planten in twee rijen, bij een centraal pad en een afstand van 50 tot 70 cm tussen de planten. De maat is illustratief; een andere deurpositie, teeltwijze of padbreedte verandert de uitkomst.
Tellen tomaten in potten of kweekzakken anders mee?
Potten en kweekzakken leveren niet vanzelf extra plantplaatsen op. Teken hun buitenmaten en de plantcentra in, met voldoende ruimte voor het volwassen gewas en de verzorging. De geschikte containergrootte hangt af van het tomatentype en de teeltwijze. Neem ook tafels of opslag mee als die in de kas blijven staan.
Het bruikbare aantal tomatenplanten volgt uit de ruimte die overblijft nadat u plantlijnen, paden en andere functies hebt ingetekend. Kies de teeltwijze en rekenafstand voordat u de posities telt, en houd rekening met de grootte van het volwassen gewas. In het voorbeeld van 3 bij 4 meter levert een centrale route met twee rijen ongeveer 10 tot 14 planten op, afhankelijk van de afstand. Uw eigen binnenmaten en indeling bepalen de uiteindelijke uitkomst.
