Hoeveel hoogte hebben klimplanten nodig in de kas?
Kasplanning
Tomaten, komkommers en klimmende bonen gebruiken de hoogte anders dan lage gewassen, maar een hoge plant past niet automatisch onder de nok. De bruikbare ruimte hangt af van de volwassen plant, de steun, het niveau van het bed en de onderdelen boven de teeltplek. Meet daarom de vrije binnenhoogte waar de plant komt te staan: de nok is het hoogste punt, terwijl de goot en het schuine dak de ruimte aan de zijkant beperken.
Maatcontrole vóór aankoop 1
De eindhoogte hangt af van ras en teeltwijze
De benodigde kashoogte is geen vaste eigenschap van alleen de plantensoort. Een doorgroeiende tomaat, een struiktomaat, een komkommerplant en een klimboon vragen elk een andere manier van leiden; ook binnen die groepen verschilt de groei per ras. Noteer daarom welke soort en cultivar u wilt telen, hoe u de plant wilt ondersteunen en hoe lang ze in de kas blijft staan. Gebruik voor een concreet plan de teeltinformatie op het zaad- of plantenetiket en bepaal de beoogde eindhoogte boven de uiteindelijke grond of potgrond. De hoogte van de jonge plant bij aankoop zegt weinig over de ruimte die u aan het einde van het seizoen nodig hebt.
Leg ook vast wat u met eindhoogte bedoelt. De hoofdstengel kan omhoog worden geleid, terwijl bladeren en zijscheuten opzij uitsteken; bij komkommer telt bovendien mee of u de vruchten goed kunt bereiken. Een plant die lang blijft doorgroeien kan hoger uitkomen dan een exemplaar dat u bewust op een gekozen hoogte topt. Schrijf daarom niet alleen op dat een tomaat hoog wordt, maar bepaal de maximale hoogte die u voor uw teelt aanhoudt. Dat is een aanname voor uw eigen plan, geen algemene norm. Teelt u verschillende gewassen, noteer dan voor elk gewas de beoogde top afzonderlijk. Maak daarbij onderscheid tussen de lengte van de stengel en de hoogte boven de grond: een schuin geleide stengel neemt een andere ruimte in dan een rechtop geleide stengel van dezelfde lengte. Voor de kasvergelijking telt de hoogste positie die de plant in uw gekozen opstelling bereikt.
Bereken de vrije hoogte vanaf het bed
Vergelijk de beschikbare hoogte met de benodigde hoogte. Beschikbaar is de afstand vanaf het groeivlak — de bovenkant van de grond of potgrond waarin de plant staat — tot de onderzijde van het dak of het laagste onderdeel dat erboven uitsteekt. Benodigd is de hoogste van de geplande planttop en de bovenkant van de steun, plus de ruimte die u wilt overhouden om te binden en te controleren. Tel de hele lengte van de steun dus niet bij de planthoogte op als beide dezelfde verticale ruimte innemen. Steekt een rail, draad of ander onderdeel boven de plant uit, neem dan de werkelijke hoogte daarvan mee.
Een rekenvoorbeeld, uitsluitend ter illustratie en niet als teeltstandaard of kasmaat: u plant de top op 1,80 m boven het bed, de steun eindigt op 2,00 m en u reserveert 0,15 m voor controle en handwerk. Dan vraagt de teeltplek 2,15 m vrije hoogte boven het groeivlak. Ligt de bovenkant van het bed 0,30 m boven de binnenvloer, dan moet de afstand van die vloer tot de laagste hindernis daar 2,45 m zijn. Vervang deze getallen door uw eigen teeltplan, bedhoogte en steunopstelling; de uitkomst geldt alleen voor die plek.
Maatcontrole vóór aankoop 2
Vergelijk de ruimte onder de nok en bij de goot
De nok is het hoogste punt van de kas; aan de zijkanten loopt het dak naar de goot af. Daardoor kan een hoge rij in het midden passen terwijl de ruimte boven een bed langs de wand tekortschiet. Stel dat een doorsnede in een rekenvoorbeeld 2,25 m vrije hoogte boven een middenbed en 1,85 m boven een zijbed laat zien. Bij de voorbeeldbehoefte van 2,15 m past de teelt onder de nok, maar niet onder het lagere dakdeel. Dit zijn uitsluitend illustratieve maten, geen maten van een verkrijgbaar model en geen vaste eisen voor tomaten of komkommers.
Kijk bij een kasvergelijking daarom niet alleen naar de totale buitenhoogte. Vraag ook naar de goothoogte, de nokhoogte en de vrije binnenmaat boven de geplande bedden. Een productpagina voor klassieke aluminiumkassen vermeldt bijvoorbeeld vloeroppervlakken van 3,77 tot 28,08 m². Dat helpt bij het vergelijken van de beschikbare vloeroppervlakte, maar geeft op zichzelf geen antwoord op de hoogte onder de goot of nok. Daarvoor hebt u de maatvoering van de gekozen uitvoering nodig.
Meet tot de laagste hindernis boven de teeltplek
Meet vanaf de bovenkant van de grond of potgrond waarin de plant straks staat, niet vanaf een willekeurig punt op de kasvloer. Een verhoogd bed, een bak, een pot of een teelttafel brengt het groeivlak omhoog en verkleint dus de ruimte erboven. Gebruikt u potten die in hoogte verschillen, reken dan met de opstelling die u tijdens de teelt werkelijk wilt gebruiken. De rand van een bak is niet het meetpunt wanneer de grond daaronder ligt. Houd ook rekening met de onderzijde van dakprofielen, dwarsdelen en andere onderdelen boven de rij. Een buitenmaat kan die binnenruimte niet vervangen; ook de hoogte van een fundering of onderbouw is niet automatisch de vrije hoogte boven uw bed.
Noteer bij iedere teeltplek zowel het niveau van de grond of potgrond als de vrije hoogte erboven. Zo voorkomt u dat u een maat vanaf de vloer vergelijkt met een plantmaat vanaf het bed. De pagina van de Muurkas kan onderdeel zijn van uw vergelijking van kasmodellen, maar de naam van een model zegt niet hoeveel ruimte er boven een specifieke bedpositie overblijft. Gebruik voor de gekozen uitvoering een tekening met binnenmaten en controleer daarop de afstand vanaf het groeivlak tot het dak of het laagste onderdeel.
Maatcontrole vóór aankoop 3
Neem de plantensteun apart mee
Bepaal vooraf hoe u de plant wilt leiden: bijvoorbeeld langs een stok, verticaal touw, net of draad. De steun kan lager eindigen dan de planttop, maar ook juist hoger uitkomen; in beide gevallen telt de hoogste van de twee mee in uw berekening. Denk ook na over de plek waar de steun eindigt en hoe u erbij kunt om de plant aan te binden. Een draad die vanaf een hoger punt naar beneden loopt, neemt ruimte in boven de teelt, ook als de plant zelf nog niet zo hoog is. Een steun naast de rij kan bovendien buiten de verticale lijn van de hoofdstengel uitsteken.
Ga er niet zonder meer van uit dat een kasframe, dakprofiel of ander onderdeel bedoeld is als bevestigingspunt voor plantensteunen. Controleer daarvoor de aanwijzingen van de fabrikant of vraag bij twijfel een vakbekwame professional; de geschikte bevestiging hangt af van het gekozen systeem. Ook bij een productfamilie zoals aluminiumkassen uit de Limited Edition-serie moet u de maatvoering en toegestane bevestigingspunten van de specifieke uitvoering bekijken. Maak onderscheid tussen een vrijstaande steun die op de grond rust en een systeem dat aan de kas hangt. Bij het eerste systeem moet de volledige steun binnen de daklijn passen; bij het tweede is ook de positie van de toegestane ophanging bepalend. Vraag bij een hangend systeem of het beoogde gebruik met volgroeide planten is toegestaan. Kies de steun dus niet uitsluitend op lengte: ook de manier waarop die wordt gedragen en de bereikbaarheid van het bovenste bevestigingspunt moeten bij uw teeltplek passen.
Plaats hoge rijen waar de kas het hoogste is
Teken de bedden en loopruimte in voordat u de hoge planten een plek geeft. Als de kas onder de nok meer hoogte biedt, kan een centrale rij daar meer verticale ruimte krijgen dan een rij tegen de zijkant. Dat werkt alleen als de gekozen plek ook past bij uw bereik en onderhoud: een hoge rij mag de toegang tot andere gewassen of de looproute niet onnodig hinderen. De hoogte van de kas is dus geen los getal; de plaats van de plant binnen de kas bepaalt welke maat u moet gebruiken.
Vergelijk bij verschillende uitvoeringen steeds de vloerindeling met de doorsnede. De productpagina van de T-model orangeriekas vermeldt vloeroppervlakken van 16,52 tot 30 m². Die oppervlakte beschrijft de vloermaat, niet de vrije hoogte boven een bepaalde teeltplek. Teken op de plattegrond daarom de lijn van de hoofdstengels én de verwachte breedte van het volgroeide gewas. Een rij met de wortels onder de nok kan met zijn blad alsnog onder een lager dakdeel terechtkomen. Bekijk vervolgens vanaf welke kant u de rij verzorgt. Wilt u aan beide zijden kunnen oogsten, dan moet die toegang gedurende het seizoen bruikbaar blijven, ook wanneer de planten hun geplande omvang hebben bereikt. Zo kunt u beoordelen of één hoge rij in het midden beter past dan twee rijen verder naar buiten. Het gaat daarbij om de combinatie van dakhoogte, gewasbreedte en bereikbaarheid, niet om zoveel mogelijk planten onder het hoogste punt.
Maatcontrole vóór aankoop 4
Volg de daklijn bij schuine zijden
Bij een schuin dak verandert de vrije hoogte geleidelijk over de breedte van de kas. Meet daarom niet alleen bij de middenlijn en de wand, maar ook waar de hoofdstengel en de buitenste bladeren of steun van de rij komen. Een plant kan onder de nok voldoende hoogte hebben, terwijl de zijscheuten bij de daklijn uitkomen. Houd ook rekening met dakprofielen, ramen en onderdelen die bij het openen of bedienen van een raam ruimte innemen. Zo beoordeelt u de ruimte die de hele plant gebruikt, niet alleen die boven de wortel.
Een piramide-type kas kunt u op dezelfde manier beoordelen: kijk naar de doorsnede en naar de plek van het bed, niet alleen naar de modelnaam of de buitenmaat. Als een rij langs een aflopende dakzijde loopt, kan de vrije hoogte aan het ene uiteinde anders zijn dan aan het andere. Meet of noteer daarom meerdere punten langs die rij. Dat is vooral nuttig wanneer de plant gedurende het seizoen verder omhoog wordt geleid of wanneer de steun dichter bij het dak uitkomt.
Plan ruimte voor aanbinden, snoeien en oogsten
Een teeltplan kan de maximale planthoogte begrenzen, bijvoorbeeld door een passend compact ras te kiezen of de plant op een vooraf bepaalde hoogte te toppen. Reken daar alleen op als die aanpak past bij het gewas en u die tijdens de teelt ook wilt volgen. Bij sommige teeltwijzen wordt een rank later verder geleid of schuin neergelegd; dat kan verticale ruimte anders benutten, maar vraagt ook ruimte in de lengte en regelmatige verzorging. Een methode die u niet wilt toepassen, hoort niet als oplossing in de maatberekening.
Reserveer ook ruimte om de steun te bereiken, de plant aan te binden en vruchten te plukken. Die handelingen vragen niet alleen hoogte, maar soms ook ruimte om naast de plant te staan of uw arm te bewegen. Probeer de beoogde werkhoogte vooraf uit: kunt u het bovenste aanbindpunt bereiken zonder in het bed te stappen of aan de plant te trekken? Een lege strook boven het gewas maakt een te hoog bevestigingspunt niet vanzelf bereikbaar. Bij een model met ingebouwde opslagruimte verdient vooral de overgang tussen opslag en teelt aandacht. De pagina van de kas met ingebouwde opslagruimte noemt een vloeroppervlakte van 5,52 tot 28,08 m². Neem niet aan dat die volledige oppervlakte voor hoge planten beschikbaar is. Teken de opslag, de toegang ertoe en de teeltbedden afzonderlijk in. Controleer vervolgens of een volgroeide rij de opslag toegankelijk laat en of u bij de laatste plant naast die ruimte nog voldoende bewegingsruimte hebt.
Maatcontrole vóór aankoop 5
Welke binnenmaten hebt u nodig?
Vraag bij het vergelijken om een maatvaste doorsnede van de uitvoering die u overweegt. Noteer per bed de afstand vanaf het groeivlak tot de onderzijde van het dak, de hoogte bij de goot en de hoogte bij de nok. Schrijf ook op waar profielen, ramen of andere onderdelen de vrije ruimte beperken. Controleer of de maten aan de binnen- of buitenzijde zijn genomen en vanaf welk vloer- of funderingsniveau. Met deze gegevens kunt u naast elkaar zetten hoeveel hoogte beschikbaar is en hoeveel uw gekozen plant met steun werkelijk vraagt.
De productpagina van de Bloomcabin Prestige-kas vermeldt uitvoeringen met vloeroppervlakken van 3,77 tot 28,08 m². Leg voor iedere uitvoering die u overweegt dezelfde gegevens vast: het gekozen vloeroppervlak, het niveau van het groeivlak, de positie van de rij en de vrije hoogte daarboven. Vermeld bij elke maat ook waar die vandaan komt, bijvoorbeeld uit een binnenmaattekening of een eigen meting. Zo voorkomt u dat u bij de ene kas een buitenmaat gebruikt en bij de andere een vrije binnenmaat. Houd een ontbrekende maat zichtbaar als onbekend; leid die niet af uit een productfoto of uit de afmetingen van een andere uitvoering. Vraag bij onduidelijke tekeningen specifiek naar de afstand boven uw geplande rij, met de bedhoogte erbij. Dat levert een bruikbaarder antwoord op dan alleen vragen of de kas hoog genoeg is voor tomaten.
Controleer de hoogte met een proefopstelling
U kunt de berekende hoogtes vooraf zichtbaar maken. Staat de kas al, markeer dan bij het geplande bed de bovenkant van de grond, de beoogde planttop en de bovenkant van de steun, bijvoorbeeld met meetlatten of een tijdelijke verticale markering. Vergelijk die met de onderzijde van het dak en de onderdelen erboven. Doe dit op meer dan één plek als u planten langs een schuine dakrand wilt zetten. Moet u de kas nog kiezen, teken dan met de bevestigde binnenmaten een doorsnede op schaal. Zet daarin eerst het groeivlak en daarna de steun en de omtrek van het volgroeide gewas. U kunt de werkhoogte daarnaast op ware grootte tegen een vrije wand uitzetten om uw bereik te testen. Zo'n proef vervangt geen maattekening, maar maakt wel duidelijk of uw gekozen planttop en aanbindhoogte praktisch zijn. Pas bij een knelpunt één onderdeel tegelijk aan, zodat u ziet wat het verplaatsen van de rij, een lager bed of een andere steun werkelijk oplevert.
Gebruik de proef ook om vast te leggen waarom een uitvoering wel of niet bij uw teeltplan past. De pagina van de ruime kas noemt modellen met een vloeroppervlakte van 47 tot 70 m²; ook bij zo'n oppervlakte blijft de hoogte boven de afzonderlijke rij een aparte vraag. Noteer bij een passende indeling welke bedhoogte, steun en maximale planthoogte daarbij horen. Verandert u later een van die onderdelen, controleer dan opnieuw de betreffende doorsnede. Een plan dat alleen past met lage potten is immers niet ongewijzigd bruikbaar wanneer u die potten op een tafel zet. Bewaar daarom de uitgangspunten samen met uw indeling.
Veelgestelde vragen
Hoeveel vrije hoogte heeft een tomaat in de kas nodig?
Dat hangt af van het ras, de teeltduur en de hoogte waarop u de plant wilt toppen. Noteer de geplande planttop boven het bed, neem de steun en uw gewenste werkruimte mee en vergelijk dat met de vrije binnenhoogte op de plek waar de tomaat komt. De nokhoogte alleen is daarvoor niet genoeg.
Kan ik alleen naar de nokhoogte kijken?
Nee. De nok is het hoogste punt, maar bij de zijkanten loopt het dak af en is de ruimte onder de goot kleiner. Meet de hoogte boven iedere geplande teeltplek, vanaf het groeivlak tot de onderzijde van het dak of het laagste onderdeel erboven.
Tel ik de hoogte van de plantensteun op bij de planthoogte?
Niet automatisch. Als plant en steun dezelfde verticale ruimte innemen, vergelijkt u de hoogste planttop met de bovenkant van de steun en telt u daar de gewenste vrije ruimte bij op. Neem de werkelijke positie van een rail, draad of andere bevestiging wel mee.
Wat verandert er als ik een verhoogd bed gebruik?
Een hoger groeivlak vermindert de vrije ruimte erboven met hetzelfde verschil. Meet dus vanaf de bovenkant van de grond of potgrond waarin de plant werkelijk staat, niet vanaf de bakrand of alleen vanaf de binnenvloer van de kas.
Kan ik klimplanten in een lagere kas telen?
Soms, bijvoorbeeld met een compact ras of een teeltwijze waarbij u de plant op een gekozen hoogte topt. Dat is geen oplossing voor iedere plant: controleer de groeivorm en bepaal vooraf hoe hoog de steun en het gewas mogen worden. Ook bij een lagere kas moet u de planten kunnen verzorgen en oogsten.
De benodigde hoogte volgt uit uw teeltplan, niet uit één vaste maat voor alle klimplanten. Bepaal hoe hoog de plant en de steun worden, kies hoeveel ruimte u nodig hebt om erbij te kunnen en meet vanaf het werkelijke groeivlak tot de laagste hindernis erboven. Vergelijk die uitkomst met de doorsnede op de plek van het bed. Zo ziet u of een hoge rij onder de nok past en hoeveel ruimte er bij de goot overblijft.
