Kweekzakken voor kasgewassen: inhoud, drainage en steun
Kasgids
Kweekzakken kunnen een praktische manier zijn om kasgewassen in afzonderlijke volumes te telen. Daarvoor moeten de wortels wel genoeg ruimte krijgen, moet overtollig water kunnen wegstromen en hebben hoge planten stevige ondersteuning nodig. Door zakken met een vast bed te vergelijken op inhoud, vloerindeling en bereikbaarheid, ziet u vooraf of de gekozen kasruimte bij uw teeltplan past.
Kweekzakken en vaste bedden bieden een andere wortelzone
Een kweekzak vormt een afgebakende hoeveelheid substraat rond de wortels. Zolang de zakwand gesloten is, kan de plant in beginsel alleen die inhoud benutten; of wortels door een opening of wand heen de ondergrond bereiken, hangt af van de constructie en plaatsing. Reken de kasbodem dus niet automatisch mee. Let behalve op het aantal liters ook op de effectieve diepte en breedte. Een brede, ondiepe zak en een smalle, diepe zak kunnen evenveel bevatten, maar bieden niet dezelfde vorm van wortelruimte. Controleer daarom welke inhoud en wortelzone voor het gekozen gewas worden aanbevolen. Noteer bij uw vergelijking zowel het volume als de vorm van die ruimte. Zo houdt u onderscheid tussen de hoeveelheid substraat die u koopt en de ruimte waarin één plant of een groep planten daadwerkelijk kan wortelen.
In een vast bed is de bodemruimte doorgaans doorlopend. Wortels kunnen zich daar alleen buiten de aanvankelijk gevulde laag verspreiden als de bodem eronder toegankelijk en geschikt is; neem dat niet zonder controle aan. Planten in een bed delen bovendien dezelfde grondomgeving, terwijl zakken afzonderlijke volumes vormen. Dat kan handig zijn als u een afgebakend substraat wilt gebruiken of zakken later wilt verplaatsen. Daar staat tegenover dat iedere zak zijn eigen vulvolume en afwateringsroute heeft. De vergelijking gaat dus niet alleen over het totale aantal liters, maar ook over de verdeling ervan.
Bereken de inhoud met de gevulde zak als uitgangspunt
Bij een rechthoekige vorm rekent u de inhoud uit met lengte × breedte × hoogte in centimeters, gedeeld door 1.000: de uitkomst is het aantal liters. Bij een soepele kweekzak is dat hooguit een benadering, want de zak bolt uit en heeft naden en hoeken. De opgegeven vulinhoud van de fabrikant is dan een beter uitgangspunt dan de buitenmaten. Controleer ook of het om liters substraat gaat en niet om de afmetingen van een lege verpakking. Zo vergelijkt u zakken op de hoeveelheid die de wortels werkelijk ter beschikking krijgen. Houd in uw overzicht de opgegeven inhoud, de geplande vulling en de gemeten buitenmaten apart. De inhoud gebruikt u om substraat te bestellen; de buitenmaten gebruikt u voor de plattegrond. Een berekening met de buitenmaten van een bolstaande zak mag de opgegeven vulinhoud niet ongemerkt vervangen.
Vermenigvuldig de bruikbare inhoud per zak met het aantal zakken. Twaalf zakken van elk 20 liter geven bijvoorbeeld samen 240 liter substraat; dat zegt nog niet of twaalf zakken genoeg zijn voor uw gewas. Daarvoor hebt u ook de aanbevolen wortelruimte en plantafstand nodig. De productpagina van de klassieke aluminium kas vermeldt oppervlaktes van 3,77 tot 28,08 m². Gebruik die bandbreedte alleen als eerste selectie op kasgrootte: het vermelde kasoppervlak is niet automatisch de netto ruimte voor zakken, paden en planten.
Het aantal planten hangt af van het gewas
Een zak is niet vanzelf een plantplaats voor één plant, maar meerdere planten delen wel hetzelfde beperkte volume. Houd u daarom aan de teeltinformatie voor het gewas en het ras: daarin vindt u aanwijzingen voor plantafstand en, waar beschikbaar, de benodigde wortelruimte. Kijk ook naar de uiteindelijke omvang van het gewas. Een plant die veel bovengrondse ruimte inneemt, kan niet alleen meer wortelruimte nodig hebben, maar ook meer afstand tot de volgende plant. Gebruik geen algemene regel als u gewasspecifieke informatie kunt raadplegen.
Zet het aanbevolen aantal planten om in een plattegrond voordat u zakken koopt. Teken elke zak als een eigen vak en noteer hoeveel planten erin komen; zo ziet u waar rijen te dicht op elkaar staan en of u iedere plant kunt bereiken. Geef de plantposities afzonderlijk aan, ook als er meerdere planten in één zak komen. De afstand tussen twee zakken is immers niet hetzelfde als de afstand tussen de planten erin. Controleer bovendien de overgang tussen opeenvolgende zakken: een indeling binnen één zak kan passend lijken, terwijl de buitenste planten van twee zakken toch te dicht bij elkaar staan. De aluminium muurkas wordt aangeboden met oppervlaktes van 3,69 tot 14,34 m². Betrek bij de keuze van de kasmaat zowel de toegang en de teeltstrook als de ruimte die de volwassen planten innemen.
Een kweekzak moet overtollig water kwijt kunnen
Afwatering begint bij de zak zelf. Controleer in de gebruiksinstructies hoe overtollig water de zak kan verlaten en houd de aangegeven openingen vrij. Een opvangschaal die water vasthoudt, kan de afvoer belemmeren als u die niet leegt. Ga ook niet uit van een afvoer in de kasvloer: controleer wat er daadwerkelijk gebeurt met water dat uit de zak loopt. Bekijk de hele route, van de opening in de zak tot de plek waar het water wordt opgevangen of wegstroomt. Als u schalen gebruikt, moet u die kunnen controleren en legen zonder de plantensteun los te maken of andere zakken te verschuiven. Zo voorkomt u dat u een rij zakken neerzet op een plek waar afstromend water niet kan worden opgevangen of waar het de looproute nat maakt.
Test de opstelling voordat u gaat planten. Geef de zakken water volgens de aanwijzingen voor het gebruikte substraat en kijk waar het water uitkomt, of er plassen ontstaan en of de openingen vrij blijven. Pas de plaatsing aan als een schaal of vloerafwerking het uitstromen belemmert. Doe de controle met de zakken op hun geplande plek, zodat u ook ziet of een aangrenzende zak de toegang tot een opvangschaal blokkeert. Bij het vergelijken van uitvoeringen van de Limited Edition-kas, met vermelde oppervlaktes van 3,77 tot 28,08 m², hoort die controleruimte bij de indeling. De oppervlaktevermelding beschrijft niet hoe de afwatering op uw kasvloer is geregeld.
Controleer het vocht in meerdere zakken
Een afgebakend zakvolume reageert vaak anders op watergift dan een ruim, doorlopend bed. Hoe snel het uitdroogt, hangt onder meer af van het substraat, de grootte en vorm van de zak en de omstandigheden in de kas. Een droge bovenkant vertelt niet altijd hoe vochtig het substraat dieper in de zak is. Controleer daarom op verschillende plekken en, waar dat kan zonder wortels te beschadigen, op enige diepte. Vergelijk ook zakken aan verschillende kanten van de kas; ga er niet van uit dat ze allemaal evenveel water nodig hebben.
Geef water gelijkmatig en kijk of iedere zak water ontvangt en overtollig water goed kan afvoeren. Een vaste kalender of hoeveelheid is geen goede vervanging voor controle: de behoefte verandert met het gewas en de omstandigheden. Houd desgewenst per rij bij wanneer u water geeft en wat u daarna in de zakken aantreft; zo valt een verschil tussen de zakken sneller op. Geef de rijen of zakken een herkenbare aanduiding op uw plattegrond. Noteer ook waar u het vocht hebt gecontroleerd, zodat u bij een volgende controle dezelfde plek kunt terugvinden. Daarmee maakt u uw waarnemingen beter vergelijkbaar, zonder van één meting een vaste watergift voor alle zakken af te leiden. De T-model-orangeriekas heeft volgens de productpagina oppervlaktes van 16,52 tot 30 m². Teken bij uw indeling de route vanaf het waterpunt naar alle rijen in, inclusief de plekken waar u de zakken wilt controleren.
Plan plantensteun los van de zakwand
Hoge planten en planten met zwaar wordende vruchten kunnen steun nodig hebben. Bepaal die steun aan de hand van de teeltinformatie en behandel de zak niet automatisch als een stevige verankering. Een soepele zak kan van vorm veranderen, en een lange stok kan de zakwand of wortels beschadigen. Denk daarom vóór het planten na over de plaats van de steun, zodat die de afwateringsopeningen niet afsluit en later niet door een volle wortelzone hoeft. Teken de steunpunten samen met de plantposities in, in plaats van alleen een rij zakken te tekenen. Controleer of u de plant bij de steun kunt vastmaken en die bevestiging later kunt bereiken. Houd ook rekening met het uitnemen van een zak: dat moet niet onnodig worden belemmerd door steun voor aangrenzende planten. De juiste oplossing hangt af van het gewas, de zak en de beschikbare ruimte.
Bevestig een steun niet zomaar aan een kasdeel. Een opgegeven kasoppervlakte vertelt niets over bevestigingspunten of de belasting die een onderdeel aankan. Volg de aanwijzingen van de fabrikant en vraag bij twijfel advies van een vakman. De productpagina van de piramidekas Bloomcabin Oasis vermeldt oppervlaktes van 5,53 tot 18,9 m², maar die gegevens zeggen niet waar u plantensteun kunt bevestigen. Plan daarom eerst de plant- en steunposities en controleer daarna of de gekozen opstelling daarvoor geschikt is.
Rekenvoorbeeld: 600 liter in een bed of in zakken
Neem als rekenvoorbeeld een teeltstrook van 3 meter lang en 0,8 meter breed, met een beddiepte van 0,25 meter. De berekening is 3 × 0,8 × 0,25 = 0,6 m³, oftewel 600 liter bruto bodemvolume. Stel daarnaast dat elke kweekzak volgens de gekozen inhoud 25 liter substraat bevat. Dan zijn 24 zakken nodig om op papier ook 600 liter te bereiken. Dit is een vergelijking van volumes, geen advies over hoeveel planten u moet zetten: daarvoor blijft de aanbevolen wortelruimte per gewas leidend.
Als elke gevulde zak in dit voorbeeld ongeveer 30 × 25 centimeter vloeroppervlak inneemt, passen drie rijen van acht zakken binnen een strook van 3 × 0,8 meter: samen nemen ze ongeveer 2,4 × 0,75 meter in. Meet de werkelijk gevulde zakken; de vorm kan afwijken van de aanname. Deze berekening plaatst de zakken direct naast elkaar en bevat geen tussenruimte voor onderhoud of plantensteun. De resterende ruimte is dus niet automatisch een bruikbaar pad. Teken een looproute afzonderlijk in en controleer of u ook de middelste rij kunt bereiken. Vergelijk vervolgens de verdeling van het volume: bij de zakken blijft de 600 liter verdeeld over 24 afzonderlijke eenheden van 25 liter, terwijl het bed één doorlopende ruimte vormt. Het gelijke totaal maakt die twee indelingen niet onderling uitwisselbaar. De kas met ingebouwde opslagruimte wordt vermeld met oppervlaktes van 5,52 tot 28,08 m². Houd de opslag en andere niet-beplante delen apart op de plattegrond; reken niet het hele kasoppervlak als teeltstrook.
Loopruimte en bereikbaarheid van de zakken
Een indeling past pas als u de zakken kunt bereiken. Teken de volledige breedte van de gevulde zakken, eventuele tussenruimten en de route vanaf de toegang. Controleer of u bij iedere zak kunt komen om water te geven, de vochtigheid te controleren en steun na te kijken. Een rij die op papier precies in de breedte past, kan onpraktisch zijn als u er niet naast kunt staan of als u zakken niet kunt verplaatsen zonder andere planten te raken. Meet daarom ook bestaande objecten en deuren in de kas op. U kunt de geplande zakposities tijdelijk op de vloer aangeven en de gewone werkzaamheden nabootsen met het gereedschap dat u gebruikt. Bekijk daarbij niet alleen of u langs de rij kunt lopen, maar ook of u bij een zak kunt staan, bukken en werken zonder de aangrenzende plantposities te blokkeren.
Kijk niet alleen naar de eerste plantdag. Bedenk of u een zak later uit de rij kunt halen, waar u tijdelijk gereedschap neerzet en of afstromend water een doorgang kruist. Houd op uw tekening de loopruimte herkenbaar gescheiden van lege plekken die u later nog wilt beplanten. Anders kan een aanvankelijk ruime doorgang bij uitbreiding alsnog verdwijnen. Bij de keuze van een Bloomcabin Prestige-kas, waarvoor oppervlaktes van 3,77 tot 28,08 m² worden vermeld, helpt zo'n tekening om uw ruimtebehoefte concreet te maken. Controleer de maten van de gekozen uitvoering voordat u de indeling vastlegt. Beoordeel vooral de route vanaf de deur tot de achterste zakken, niet alleen of het totale aantal zakken op de vloer past.
Materiaalkeuze en hergebruik van kweekzakken
Niet iedere zak is vanzelf geschikt voor iedere kasopstelling of voor herhaald gebruik. Controleer wat de fabrikant zegt over het beoogde gebruik, de vulling en eventuele beperkingen. Als u groenten wilt telen, zoek dan naar een expliciete aanwijzing dat het product voor dat gebruik bedoeld is; leid de geschiktheid niet af uit alleen de kleur, vorm of afbeelding. Let ook op hoe de zak volgens de instructies moet worden gevuld en geplaatst. Een zak die op papier voldoende liters heeft, is geen goede keuze als het beoogde gebruik niet duidelijk is.
Bekijk een gebruikte zak vóór een nieuwe ronde op beschadigde naden, scheuren, vervorming en openingen die dichtzitten. Volg de aanwijzingen van de fabrikant voor reinigen, bewaren en opnieuw gebruiken; ga er niet van uit dat iedere zak meerdere seizoenen meegaat. Controleer ook of het resterende substraat nog past bij de nieuwe teelt en volg daarvoor gewasspecifieke richtlijnen. Leg bij verschillende soorten zakken vast welke instructies bij welk product horen. Zo hoeft u bij het opruimen niet te raden welke zak opnieuw gebruikt mag worden of hoe die moet worden bewaard. Beoordeel daarna de nieuwe vulling afzonderlijk, ook wanneer u dezelfde zak en hetzelfde gewas wilt gebruiken. Materiaal en inhoud zijn twee verschillende keuzes: een stevige zak maakt de aanwezige grond niet automatisch geschikt voor een volgende teelt.
Wanneer is een vast kasbed geschikter?
Een vast bed ligt meer voor de hand als u een aaneengesloten bodemruimte wilt en de bestaande grond daarvoor geschikt is. U hoeft dan geen afzonderlijke zakken te plaatsen en kunt de inhoud van het bed berekenen met de binnenlengte, binnenbreedte en vuldiepte. Gebruik bij een bed met randen niet de buitenmaten: de randen behoren niet tot het volume dat u met grond vult. Maak ook onderscheid tussen de geplande vuldiepte en de eventuele bodemruimte daaronder, zodat u die niet dubbel telt. De berekening geeft een bruikbaar bruto volume, maar niet iedere liter kan automatisch door wortels worden benut. De toegankelijkheid en geschiktheid van de bodem eronder tellen mee. Een bed is minder flexibel als u de plantplek later wilt veranderen; zakken zijn juist afzonderlijke eenheden die u kunt verplaatsen als hun inhoud en gewicht dat toelaten.
Kweekzakken passen beter bij een plan waarin u volumes gescheiden wilt houden, mits afwatering, materiaal en steun goed zijn geregeld. Maak voor dezelfde beschikbare ruimte een tekening met een bed en een tekening met zakken. Gebruik in beide gevallen dezelfde uitgangspunten voor het gewas, de plantafstand en de benodigde toegang. Dan ziet u welke verschillen door het teeltsysteem ontstaan en welke door uw indeling. Bij een Bloomcabin Orangerie, met vermelde oppervlaktes van 47 tot 70 m², blijft dat onderscheid relevant: een groot totaaloppervlak bepaalt nog niet hoeveel ruimte u aan de teelt toewijst. Kies het systeem dat de benodigde wortelruimte biedt en waarvan u de afzonderlijke planten, afwatering en ondersteuning goed kunt bereiken.
Veelgestelde vragen
Hoeveel liter substraat heeft één plant nodig?
Dat hangt af van het gewas, het ras en de teeltwijze. Gebruik de aanbevolen wortelruimte uit de gewasspecifieke teeltinformatie en vergelijk die met het werkelijke vulvolume van de zak. Een algemene hoeveelheid per plant is niet betrouwbaar.
Moet een kweekzak drainageopeningen hebben?
Overtollig water moet uit de wortelzone kunnen wegstromen. Controleer de aanwijzingen van de fabrikant en laat openingen vrij. Maak niet zomaar extra gaten: kijk eerst of dat volgens de gebruiksinstructies geschikt is voor de zak.
Kan ik kweekzakken op de kasgrond zetten?
Dat kan, maar controleer eerst hoe de bodem en de zak samen afwateren. Een open bodem of doorlatende wand kan bovendien invloed hebben op de wortelruimte. Zorg dat u kunt zien waar het water terechtkomt en dat het niet rond de zak blijft staan.
Kan ik een plantensteun aan de kas bevestigen?
Ga daar niet zonder controle van uit. De beschikbare kasoppervlakte zegt niets over bevestigingspunten of draagvermogen. Volg de aanwijzingen van de fabrikant en laat een vakman beoordelen of een bevestiging aan een kasdeel geschikt is.
Zijn kweekzakken beter dan een vast bed?
Niet in alle situaties. Zakken verdelen de wortelruimte in afzonderlijke volumes die u kunt verplaatsen of apart vullen. Een vast bed biedt een doorlopende bodemruimte. Vergelijk de benodigde wortelzone, afwatering, steun en bereikbaarheid voor uw gewas.
De beste vergelijking begint bij de wortelruimte die uw gewas nodig heeft, niet bij het aantal zakken op een verpakking. Reken daarna de totale inhoud na en teken de werkelijke zakmaten, afwatering, steun en looproute in. Zo wordt duidelijk of afzonderlijke kweekzakken praktisch zijn, of dat een vast bed beter aansluit op de beschikbare ruimte en de manier waarop u wilt telen.
