Hert öryggisgler í gróðurhúsi: styrkur, öryggi og ending

Hert öryggisgler sameinar gott ljósgæði, auðveld þrif og öruggari brothegðun en venjulegt gler. Hér er farið yfir hvað herslan gerir, hvernig vernda á kanta glersins og hvað þarf að athuga við pöntun, afhendingu, uppsetningu og langtímanotkun við íslenskar aðstæður.

Glerið er einn sýnilegasti hluti gróðurhúss, en val þess snýst ekki aðeins um útlit. Það hefur áhrif á birtu, viðhald, öryggi og hvernig húsið nýtist frá vori fram á haust eða allt árið. Hert öryggisgler er vinsæll kostur vegna þess að það er sterkara en sambærilegt óhert gler og brotnar með öðrum hætti. Það er þó hvorki óbrjótanlegt né óháð réttri meðhöndlun.

Í íslensku veðurfari þarf að skoða gler, álgrind, undirstöðu, festingar og frárennsli sem eina heild. Vindur, slagregn, frostþíða, snjór og miklar hitabreytingar geta reynt á heildarbygginguna. Alltaf skal fylgja leiðbeiningum fyrir viðkomandi gerð og kanna staðbundnar kröfur áður en framkvæmdir hefjast. Almennar upplýsingar um val og skipulag má einnig finna á síðunni Gróðurhús og garðskýli.

Að skilja hert öryggisgler í gróðurhúsi

Hert öryggisgler er gler sem hefur fengið sérstaka hitameðhöndlun eftir að það hefur verið skorið og kantar þess unnir. Meðferðin myndar spennudreifingu í glerinu sem eykur mótstöðu þess gegn höggum og hitabreytingum miðað við óhert gler af sambærilegri gerð. Þegar það brotnar sundrast það yfirleitt í marga smáa mola í stað stórra, beittra brota.

Þessi brothegðun minnkar hættu á alvarlegum skurðsárum en útilokar hana ekki. Gleragnir geta verið hvassar, fallandi gler getur valdið meiðslum og brotin plata skilur eftir op í húsinu. Hanskar, hlífðargleraugu, lokaðir skór og skipulagt vinnusvæði eru því nauðsynleg við meðhöndlun og hreinsun.

Hert gler er oft valið þar sem óskað er eftir skýrri sýn, mikilli dagsbirtu og yfirborði sem auðvelt er að þrífa. Ef samanburður við aðrar glermöguleika er hluti af ákvörðuninni getur leiðbeiningin um pólýkarbónat, plötuþykkt og einangrun hjálpað til við að afmarka muninn á gegnsæju öryggisgleri og léttari fjölveggja plötum.

Hvað gerir glerið hert?

Við herslu er fullunnin glerplata hituð með stýrðum hætti og síðan kæld hratt. Ytra borðið kólnar fyrr en kjarninn og við það myndast þrýstispenna við yfirborðið. Hún skýrir bæði aukinn styrk og hina einkennandi brothegðun.

Öll göt, úrtök, snið og kantvinnsla verða að vera ákveðin áður en herslan fer fram. Eftir herslu er ekki hægt að saga, bora eða hefla plötuna á byggingarstað. Tilraun til þess getur valdið því að öll platan springi. Ef plata passar ekki á því að stöðva verkið og athuga teikningar, staðsetningu prófíla og auðkenningu glersins í stað þess að reyna að laga plötuna.

Meginregla: Yfirborð herts glers þolir mikið, en kantar og horn eru viðkvæmustu svæðin. Verndið þau frá afhendingu þar til glerið er komið í endanlega festingu.

Styrkur, öryggi og takmarkanir í hnotskurn

Eigindi	Hagnýt þýðing	Það sem þarf að varast
Meiri höggþol	Þolir almennt meira álag en sambærilegt óhert gler.	Beitt högg á kant eða horn getur samt brotið plötuna.
Öruggari brothegðun	Brot verður venjulega að mörgum smærri molum.	Molarnir geta skorið og fallandi gler er alltaf hættulegt.
Gott ljósgæði	Skýr birta og óhindrað útsýni styðja ræktun og dvöl.	Gler eitt og sér stýrir hvorki ofhita né glampa.
Slétt yfirborð	Auðvelt að skola og þrífa reglulega.	Röng verkfæri geta rispað gler eða skemmt þéttingar.
Stærðarstöðugleiki	Glerið gulnar ekki eins og sumar plastefnalausnir geta gert.	Það má ekki skera eða bora eftir herslu.

Styrkur glersins segir ekki til um burðargetu heildargróðurhússins. Þar ráða meðal annars hönnun grindar, festingar, undirstaða, samsetning og aðstæður á lóð. Tilgreindar álagsforsendur viðkomandi gerðar og staðbundnar reglur eiga alltaf að vera ráðandi.

Af hverju hert gler hentar gróðurhúsum úr áli

Ál og hert gler mynda snyrtilega, viðhaldslitla samsetningu þegar grindin er rétt reist. Álprófílar halda plötunum í ákveðinni legu en þéttingar, klossar og festilistar koma í veg fyrir beina snertingu þar sem hún á ekki að eiga sér stað. Glerið gefur skýra birtu og rammar hússins geta myndað reglulegt sjónrænt mynstur.

Ál og gler bregðast þó ekki nákvæmlega eins við hita. Kerfið þarf því það hreyfirými sem framleiðandinn gerir ráð fyrir. Of þétt festing, vantar þétting eða skökk grind getur sett staðbundna spennu í glerið. Nánari yfirsýn um byggingargerðina er á síðunni álgróðurhús og garðskýli, en einnig er gagnlegt að bera eiginleikana saman við viðargróðurhús og garðskýli.

Útlit og notkun fara saman. Hugmyndir um stærð, glerhlutföll og rýmisskipan má sjá í umfjöllun um orangerie-gróðurhús, hönnun og glerval og gróðurhús í viktorískum stíl.

Spurningar sem þarf að leysa fyrir pöntun

Rétt ákvörðun hefst áður en glerið kemur á staðinn. Skráið hvernig húsið verður notað, hvar það stendur og hver annast uppsetningu. Athugið síðan eftirfarandi:

• Er valin gerð afhent með hertu gleri á öllum flötum eða eru mismunandi glerefni notuð?
• Hvaða undirstaða og festiaðferð tilheyra viðkomandi húsi?
• Er nægt aðgengi fyrir afhendingu, tímabundna geymslu og öruggan flutning platna?
• Hvernig verður staðið að loftræstingu, skyggingu, vatnsrennsli og snjómokstri?
• Hefur staðsetning verið metin með tilliti til vinds, skjóls, fallandi greina og snjós af nálægu þaki?
• Hvaða staðbundnar leyfis- eða tilkynningarkröfur eiga við?

Leiðbeiningar um algengar spurningar um gróðurhús úr áli geta stutt undirbúninginn. Kanna þarf gildandi reglur hjá viðeigandi yfirvöldum; almenn umfjöllun um leyfi fyrir gróðurhúsi eða pergólu á Íslandi kemur ekki í stað staðbundinnar staðfestingar.

Fyrir pöntun er einnig skynsamlegt að lesa hvernig á að panta, innkaupa- og afhendingarskilmála og viðeigandi upplýsingar um ábyrgð.

Móttaka og skoðun glersendingar

Undirbúið slétt, hreint og afmarkað móttökusvæði áður en sending kemur. Hafið nægan mannskap og viðeigandi búnað samkvæmt afhendingar- og uppsetningarleiðbeiningum. Ekki gera ráð fyrir að hægt sé að bera stórar plötur einn, jafnvel þótt vegalengdin sé stutt.

1. Berið saman fjölda eininga, merkingar og fylgigögn áður en umbúðir eru fjarlægðar að fullu.
2. Skoðið ytri umbúðir og skráið sjáanleg högg, bleytu eða tilfærslu.
3. Opnið með verkfæri sem getur ekki runnið inn að glerinu. Ekki skera djúpt í umbúðir.
4. Skoðið yfirborð, horn og sérstaklega kanta í góðri birtu.
5. Ljósmyndið skemmdir og geymið umbúðir og auðkenningar meðan málið er rannsakað.
6. Aðskiljið skemmda plötu og hafið samband áður en uppsetningu hennar er reynt.

Litlar brúnskemmdir mega ekki afgreiða sem eingöngu útlitsgalla. Þær geta veiklað plötuna. Ef vafi leikur á ástandi skal ekki setja glerið í grindina fyrr en það hefur verið metið.

Tímabundin geymsla fyrir uppsetningu

Geymið gler samkvæmt leiðbeiningum sendingarinnar, á stöðugum og varðum stað þar sem það getur ekki runnið, fallið eða orðið fyrir ákeyrslu. Haldið börnum og óviðkomandi frá. Plötur eiga ekki að hvíla með beran kant á steypu, möl, málmi eða öðrum hörðum fleti. Notið viðeigandi mjúka millileggi og tryggið stuðning.

Forðist langvarandi raka milli platna. Vatn sem lokast inni í stafla getur skilið eftir útfellingar og umbúðir geta haldið raka að glerinu. Um leið þarf að verja sendinguna gegn vindi. Laus yfirbreiðsla sem blaktir eða safnar vatni er ekki fullnægjandi vörn.

Örugg meðhöndlun við uppsetningu

Skipuleggið leiðina frá geymslu að grind áður en fyrsta plata er lyft. Fjarlægið verkfæri, snúrur, steina og umbúðir af gönguleið. Notið hreina, skurðþolna hanska sem veita gott grip, hlífðargleraugu og lokaðan öryggisskófatnað. Sogskálar skulu aðeins notaðar ef þær henta verkinu, eru hreinar og í góðu ástandi.

• Berið plötuna upprétta eða í þeirri stöðu sem leiðbeiningar segja til um; stór flöt plata getur verið erfið í vindi.
• Haldið utan um hliðar án þess að klemma horn eða láta kant rekast í jörð.
• Lyftið með samræmdum hætti og ákveðið fyrirfram hver gefur fyrirmæli.
• Stöðvið vinnu ef vindur, hálka eða lélegt skyggni gerir meðhöndlun ótrygga.
• Leggið aldrei verkfæri, skrúfur eða stiga upp að óvörðu gleri.

Uppsetningaraðferð getur verið mismunandi milli gerða. Almennar myndir eða ráðleggingar eiga ekki að ganga framar handbók þess húss sem verið er að reisa.

Undirbúningur grindar og röð glerjunar

Gler á ekki að nota til að rétta af skakka grind. Áður en glerjun hefst þarf að staðfesta að undirstaðan sé tilbúin, grindin rétt samsett og allar skálínur, lóðlínur og tengingar í samræmi við leiðbeiningar. Fjarlægið málmspæni, sand og skrúfur úr glerfalsi. Eitt lítið hart korn undir kanti getur myndað staðbundið álag.

1. Yfirfarið undirstöðu, festingar og heildarlögun grindar.
2. Flokkið plötur eftir merkingu án þess að fjarlægja nauðsynleg auðkenni of snemma.
3. Setjið þéttingar, klossa og prófíla nákvæmlega eins og gert er ráð fyrir.
4. Fylgið tilgreindri röð veggja, gafla, þaks og hurða.
5. Herðið festingar jafnt en ekki umfram fyrirmæli.
6. Lokið hverjum hluta og staðfestið legu glers áður en haldið er áfram.

Uppsetningarröð Anna Koku Skola

Anna Koku Skola skal skilja sem eina samfellda uppsetningu, frá undirbúningi undirstöðu og samsetningu grindar að glerjun og lokaúttekt. Myndefni eða áfangar úr röðinni eru ekki dæmi um óskyld verkefni. Gagnsemi raðarinnar felst í að sjá hvernig nákvæmni snemma í ferlinu auðveldar næstu skref.

Í framkvæmdinni er röðin mikilvægari en hraðinn: fyrst er burðarvirkið staðfest, síðan eru snertifletir hreinsaðir og þéttingar undirbúnar, næst eru plötur færðar á sinn stað í skipulagðri röð og að lokum er farið yfir festingar, bil, hurðir og opnanleg fög. Sömu meginreglu ætti að fylgja á eigin verki, en alltaf samkvæmt handbók viðkomandi gerðar.

Að koma í veg fyrir glerbrot sem hægt er að forðast

Flest forvarnarstarf er einfalt: haldið hörðum hlutum frá köntum, viðhaldið grindinni og bregðist snemma við lausum festingum. Ekki slá á frosið gler til að losa ís. Ekki beina sjóðandi vatni að köldum fleti og ekki nota opinn loga eða óviðeigandi hitagjafa til afísingar.

Greinar, laus garðáhöld og byggingarefni geta orðið að skotfærum í roki. Festið hluti í nágrenni hússins og klippið gróður sem nuddast við glerið. Fylgist með snjósöfnun samkvæmt leiðbeiningum hússins og metið sérstaklega hvort snjór eða ís geti fallið af aðliggjandi byggingu. Ekki gera ráð fyrir ákveðnu snjó- eða vindálagi nema það sé staðfest fyrir gerðina.

Hönnun annarra glerjaðra útirýma getur einnig skerpt hugsun um staðsetningu og skjól. Sjá má samanburð á veggpergólu og frístandandi pergólu, upplýsingar um mál pergóla úr áli, leiðbeiningar um undirstöður pergóla og muninn á lífsstílspergólu og klassískri pergólu. Festingar og álagsforsendur slíkra mannvirkja eru þó ekki sjálfkrafa þær sömu og fyrir gróðurhús.

Þrif á hertu gróðurhúsagleri

Regluleg mild þrif varðveita birtu og gera auðveldara að sjá skemmdir. Byrjið á að skola lausan sand og mold af. Þvoið síðan með volgu vatni, mildu hreinsiefni sem hentar gleri og mjúkum klút eða svampi. Skolið vel og notið mjúka sköfu ef þörf er á, án þess að þrýsta henni inn í þéttingar.

Forðist slípiefni, stálull, beitt blöð og óstaðfest sterk efni. Hreinsiefni sem þolast af gleri getur samt skaðað húðun, ál, gúmmí eða þéttiefni. Prófið því óþekkt efni á lítt sýnilegum stað og fylgið umhirðuleiðbeiningum.

Þrífið ekki mjög heitt gler með ísköldu vatni og ekki hella heitu vatni á frosna plötu. Vinnið frekar í hægu veðri og hóflegu hitastigi. Stigi þarf að standa sjálfstætt og örugglega; hann má aldrei hvíla á glerinu.

Raki, hitastig og heilsársnotkun

Þétting myndast þegar rakt loft snertir kaldari flöt. Dropar innan á gleri eru því ekki sjálfkrafa merki um leka. Í gróðurhúsi mynda plöntur, rakur jarðvegur og vökvun mikinn raka, á meðan kalt íslenskt loft getur kælt glerið hratt.

Góð loftræsting, hófleg vökvun og loftflæði draga úr langvarandi bleytu. Þurrkið ekki aðeins glerið heldur skoðið einnig hvort vatn safnist við botnprófíla, hurðir eða frárennsli. Umfjöllunin um hitastig og rakastig í gróðurhúsi á Íslandi og leiðbeining um ræktun salats í gróðurhúsi sýna hvernig loftræsting tengist daglegri notkun.

Ef nota á húsið yfir vetur þarf heildaráætlun fyrir hita, loftskipti, raka og öryggi. Gler er ekki eitt og sér loforð um ákveðna einangrun eða frostvörn. Rafmagn, hitun og önnur kerfi þurfa að uppfylla viðeigandi staðbundnar kröfur og vera sett upp af hæfum aðilum þar sem þess er krafist.

Hvað á að gera ef plata brotnar?

1. Stöðvið vinnu eða umferð og haldið fólki og dýrum frá svæðinu.
2. Notið hanska, augnhlífar og lokaða skó. Gætið að gleri sem enn hangir í grind.
3. Afmarkið svæðið bæði innan og utan hússins.
4. Safnið stórum molum varlega og sópið síðan smærri glerögnum. Ekki nota berar hendur.
5. Geymið sýnishorn, ljósmyndir og auðkenni ef kanna þarf orsök eða panta varahlut.
6. Verjið opið tímabundið með aðferð sem setur ekki álag á aðrar plötur og þolir aðstæður á staðnum.
7. Pantið rétta, fullunna plötu; reynið ekki að aðlaga annað hert gler á staðnum.

Skoðið grindina áður en ný plata er sett í. Beygður prófíll, skemmd þétting, laus festing eða rusl í falsi getur annars valdið endurteknu broti. Hafið samband í gegnum tengiliði Bloomcabin ef staðfesta þarf réttan hlut eða næstu skref.

Langtímaeftirlit

Framkvæmið stutta skoðun að minnsta kosti við árstíðaskipti og eftir óvenjulegt óveður. Skráning með dagsettum myndum getur auðveldað samanburð.

• Leitið að flísum, rispum eða höggmerkjum, sérstaklega við kanta og horn.
• Athugið hvort gler sitji jafnt og snerti ekki beran málm þar sem þétting á að vera.
• Skoðið þéttingar, festilista, skrúfur, hurðir og opnanleg fög.
• Hreinsið rennur, niðurföll og staði þar sem lauf eða mosi safnast.
• Metið hvort grind eða undirstaða hafi hreyfst og hvort hurðir lokist eðlilega.
• Fjarlægið hluti og gróður sem geta slegist í gler í vindi.
• Fylgið fyrirmælum um snjó, vind og tímabundna lokun opa.

Reynsla annarra getur hjálpað við að greina hvaða atriði skipta máli í daglegri notkun. Lesa má umsagnir um gróðurhús, en ástand og viðhald eigin húss verður alltaf að meta sérstaklega.

Glerval er líka hönnunarákvörðun

Skýrt gler tengir ræktunarrýmið sjónrænt við garðinn og getur gert húsið að áberandi byggingarhluta. Það sýnir plöntur, vinnuborð og innréttingu vel, sem hvetur marga til að hugsa jafn mikið um skipulag og ræktun. Á móti sést óreiða auðveldlega og þörf getur verið á skyggingu eða persónuvernd eftir staðsetningu.

Hugsið um sjónlínur frá húsi, götu og setsvæði, ásamt sólarferli og ríkjandi vindátt. Nútímalegt garðhús eins og það sem fjallað er um í Bloomcabin Verdana 1 getur gefið hugmyndir um tengsl glers, garðs og dvalarrýmis, þótt byggingarkerfið sé annað.

Byrjið valið á tilgangi, staðsetningu og raunhæfu viðhaldi en ekki eingöngu á útliti. Yfirlit yfir frekari leiðbeiningar er á upplýsingasíðu Bloomcabin og bakgrunn fyrirtækisins á Um okkur.

Algengar spurningar

Er hert öryggisgler óbrjótanlegt?

Nei. Það er sterkara en sambærilegt óhert gler og brotnar yfirleitt á öruggari hátt, en högg á kant, skökk grind, mjög staðbundið álag eða önnur óhagstæð áhrif geta brotið það.

Má skera hert gler ef plata passar ekki?

Nei. Skurður, borun og kantvinnsla þurfa að fara fram áður en glerið er hert. Stöðvið uppsetningu og staðfestið hlutnúmer, legu grindar og rétta staðsetningu plötunnar.

Af hverju skipta glerkantar svona miklu máli?

Kantar og horn eru viðkvæm fyrir einbeittu höggi. Snerting við stein, skrúfu eða beran málm getur myndað skemmd sem veikir alla plötuna, jafnvel þótt meginflöturinn líti vel út.

Útilokar öryggisgler alla slysahættu?

Nei. Smærri brot draga úr ákveðinni skurðhættu en geta samt meitt. Plata getur fallið úr hæð og opið sem eftir verður skapar aðra hættu. Réttur hlífðarbúnaður og afmörkun eru nauðsynleg.

Verður hert gler skýjað eða gult?

Gler gulnar almennt ekki eins og sum plastefni geta gert. Kalk, þörungar, óhreinindi eða raki milli flata geta þó dregið úr tærleika. Regluleg mild þrif og gott frárennsli skipta máli.

Er hægt að gera við litla flís?

Ekki gera ráð fyrir að kantflís sé örugg eða viðgerðarhæf. Hún getur haft áhrif á styrk plötunnar. Látið meta skemmdina og skiptið um plötu ef þess er þörf.

Þýðir móða eða vatnsdropar að glerjunin leki?

Ekki endilega. Innri þétting er algeng þegar rakt loft kólnar við glerið. Staðbundnir vatnsstraumar í rigningu, skemmd þétting eða stíflað frárennsli geta hins vegar bent til leka og þarf þá að skoða.

Má halla stiga upp að gróðurhúsagleri?

Nei. Stiginn getur sett mikið staðbundið álag á plötuna eða kant hennar. Notið sjálfstæðan stiga eða viðeigandi vinnupall á traustu undirlagi.

Má ganga á þakgleri?

Nei. Ekki ganga eða standa á gróðurhúsagleri. Þrif og viðhald þaks þurfa að fara fram með öruggum búnaði sem hvílir ekki á glerinu.

Eru allar Bloomcabin-gerðir glerjaðar á nákvæmlega sama hátt?

Nei. Röð, prófílar, þéttingar og festingar geta verið mismunandi. Notið alltaf handbók og hlutalista fyrir nákvæmlega þá gerð sem verið er að setja upp.

Hvað skiptir mestu fyrir langan endingartíma?

Rétt undirstaða, nákvæm samsetning grindar, óskemmdir glerkantar, réttar þéttingar, regluleg þrif og skjót viðbrögð við lausum eða skemmdum hlutum. Heildarkerfið endist best þegar öllum þáttum er sinnt.

Hvar á ég að byrja þegar ég vel gróðurhús?

Skilgreindu fyrst notkun, staðsetningu, árstíma og hversu miklu viðhaldi þú vilt sinna. Berðu síðan saman grind, glerefni, loftræstingu, aðgengi og undirstöðu. Næsta skref er að skoða viðeigandi gróðurhús og garðskýli og staðfesta allar forsendur áður en pantað er.