Rafmagnsundirbúningur fyrir vélknúna pergólu: lamellaþak, stýringar og lýsing

Góður rafmagnsundirbúningur hefst áður en undirstöður pergólunnar eru gerðar. Hér er farið yfir aflgjafa, lagnaleiðir, mótor, stýringar, lýsingu, framtíðarbúnað og samræmingu iðnaðarmanna við íslenskar aðstæður.

Vélknúin pergóla er ekki aðeins álgrind með hreyfanlegu þaki. Mótor, stýring, hugsanleg lýsing og aukabúnaður mynda eitt rafknúið kerfi sem þarf að samræma við undirstöður, frárennsli, festingar og aðkomu að húsinu. Á Íslandi þarf jafnframt að hugsa sérstaklega um raka, frost, vind, snjó, seltu og miklar veðursveiflur.

Best er að ákveða rafmagnsleiðina áður en steypt er eða fullfrágengið yfirborð lagt. Rafverktaki á þó ekki að vinna út frá ágiskun. Endanleg spenna, aflþörf, tenging og staðsetning búnaðar eiga alltaf að byggjast á skjölum fyrir þá pergólu og þann aukabúnað sem raunverulega verður settur upp. Löggiltur rafverktaki skal sjá um vinnu sem samkvæmt gildandi reglum krefst slíkrar faglegrar framkvæmdar.

Hvað þarf rafmagn í vélknúinni pergólu?

Grunnbúnaður vélknúinnar pergólu er yfirleitt mótor sem opnar og lokar lamellaþakinu ásamt viðeigandi stýringu. Útfærslan getur þó verið mismunandi milli gerða. Þess vegna má ekki ganga út frá því að tvær pergólur noti sömu spennu, sama stýribox eða sömu tengiaðferð.

Rafmagn gæti þurft fyrir:

• mótor eða mótora sem hreyfa lamellurnar;
• stýribox, móttakara eða spennubreyti sem tilheyrir kerfinu;
• innbyggða eða utanáliggjandi lýsingu;
• veður- eða öryggisskynjara, ef þeir eru hluti af valinni lausn;
• veggstýringu, fjarstýringu eða samþættingu við annað stjórnkerfi;
• framtíðarbúnað, svo sem sólhlíf eða annan samþykktan fylgibúnað.

Ekki er sjálfgefið að allur þessi búnaður sé innifalinn. Berið pöntunina saman við gögnin fyrir viðkomandi Bloomcabin pergólu, veggpergólu eða lífslagsspergólu.

Upplýsingar sem þarf að staðfesta áður en raflagnir eru undirbúnar

Áður en skurður er tekinn, rör lögð eða gegnumtak gert þarf að safna saman réttum útgáfum af teikningum og leiðbeiningum. Rafverktaki, jarðvinnuverktaki, sá sem gerir undirstöður og uppsetningaraðili pergólunnar þurfa að vinna út frá sömu staðsetningu og sömu málsetningu.

• Nákvæm pergólugerð, stærð og stefna lamella.
• Hvort byggingin verði frístandandi eða fest við vegg.
• Staðsetning mótors, stýribúnaðar og fyrirhugaðrar inntaksleiðar.
• Uppgefin spenna, aflþörf og tengiaðferð frá framleiðanda.
• Hvort lýsing og annar aukabúnaður séu með í pöntun.
• Hvaða búnaður þarf að vera aðgengilegur til þjónustu.
• Staðsetning niðurfalla og vatnsleiða innan eða við stoðir.
• Gerð undirstöðu, endanleg yfirborðshæð og leið festinga.

Skoðið sérstaklega mál pergóla úr áli og leiðbeiningar um undirstöður pergóla. Rafmagnsrör sem lendir undir stoðplötu, í festisvæði eða í vatnsrás getur valdið dýrum breytingum.

Skipuleggið pergóluna og rafkerfið sem eitt svæðiskerfi

Teiknið húsið, pergóluna og lóðina á eitt yfirlit. Merkið inn stoðir, veggfestingar, hurðir, glugga, niðurföll, frárennslisleiðir, snjósöfnunarsvæði, gönguleiðir og aðkomu til viðhalds. Bætið síðan rafmagnstöflu, mögulegri lagnaleið, stjórnstöðum og ljósum við sömu teikningu.

Þessi vinna kemur í veg fyrir að ein lausn útiloki aðra. Dæmi er rafmagnsrör sem lokar fyrir frárennsli í stoð eða ljós sem lendir þar sem síðar á að setja glervegg. Ákvörðun um veggpergólu eða frístandandi pergólu hefur einnig bein áhrif á hentugustu lagnaleiðina.

Góð meginregla: Leggið lagnaleið að skilgreindum tengipunkti pergólunnar, ekki einfaldlega að þeim stað sem virðist þægilegur áður en uppsetningarteikning liggur fyrir.

Rafmagnsleiðir fyrir frístandandi og veggfesta pergólu

Frístandandi pergóla

Rafmagn að frístandandi pergólu er oft leitt neðanjarðar í viðeigandi lagnakerfi að valinni stoð. Leiðin þarf að samræmast undirstöðum, festiboltum, yfirborðsefnum og frárennsli. Dýpt, röragerð, vernd og frágangur skulu ákveðin af rafverktaka samkvæmt aðstæðum og gildandi kröfum.

Ekki gera ráð fyrir að rafleiðsla megi fara upp í hvaða stoð sem er. Stoð getur jafnframt flutt regnvatn frá þakinu eða innihaldið innri hluta sem takmarka rými. Uppsetningaraðili þarf að staðfesta bæði rétta stoð og nákvæman útkomustað rörsins áður en undirstaðan er gerð.

Veggfest pergóla

Við veggpergólu má stundum leggja aðveitu frá húsinu beint að burðarbita eða tengipunkti. Það styttir mögulega sýnilega leið en krefst vandaðs gegnumtaks. Klæðning, vindvörn, einangrun og rakavarnir byggingarinnar mega ekki skerðast. Einnig þarf að athuga hvort þakbrún, niðurfall, hurð eða gluggi trufli leiðina.

Skoðið uppbyggingu Bloomcabin veggpergólu áður en tengipunktur er ákveðinn. Ef tegund pergólu er enn óákveðin hjálpar samanburðurinn lífslagsspergóla eða klassísk pergóla við að skýra hvaða búnaður gæti fylgt verkefninu.

Aflgjafi og skipulag rafrása

Rafverktaki metur hvort nota megi núverandi rafrás eða hvort leggja þurfi nýja. Matið byggist meðal annars á skjölum búnaðarins, núverandi álagi, lengd leiðar, umhverfi og þeim vörnum sem gildandi reglur krefjast. Venjuleg útitengill er ekki sjálfkrafa réttur tengipunktur, jafnvel þótt hann sé nálægt.

Aflið má heldur ekki ákveða út frá almennri lýsingu á vöruflokki. Staðfestið gögn fyrir valda gerð, hvort sem um er að ræða frístandandi pergólu eða lífslagsspergólu. Sama gildir um lýsingu og fylgibúnað.

Merkið rafrásina skýrt í töflu og skráið hvaða rofi einangrar pergóluna. Stjórnbúnaður sem þarf varanlegt afl á ekki að vera tengdur þannig að einhver slökkvi óvart á honum með almennum ljósrofa. Endanleg lausn fer þó eftir kerfinu og skal fylgja leiðbeiningum þess.

Aðskiljið rétt háspennulagnir og stjórnlagnir

Raflagnir og lágspennu- eða samskiptalagnir hafa ekki endilega sömu kröfur. Ekki skal setja þær saman í rör eða rými nema það sé sérstaklega heimilt fyrir viðkomandi búnað og frágang. Aðskilnaður getur bæði varðað öryggi, truflanir og möguleika á viðhaldi.

Merkið enda röra áður en hellur eða klæðningar loka leiðunum. Dragband í tómu vararöri getur auðveldað framtíðarbreytingar, en rör þarf að vera lokað gegn vatni og óhreinindum þar til það er tekið í notkun. Ekki nota holrými burðarhluta sem almenna kapalleið nema framleiðandi og rafverktaki hafi samþykkt það.

Staðsetning mótors og stýribúnaðar

Mótorinn fylgir vélbúnaði lamella og staðsetning hans er því yfirleitt fyrirfram ákveðin fyrir uppsetninguna. Ekki færa hann eða bora ný göt í burðarhluta til að stytta kapal. Stýribox, móttakari og spennubúnaður þurfa þá vernd og loftræstingu sem leiðbeiningar kveða á um, auk aðgengis fyrir prófun eða skipti.

Veljið stjórnstöðu með yfirsýn yfir pergóluna. Notandi ætti að geta séð að enginn hlutur, klaki eða grein hindri lamellurnar áður en þær eru hreyfðar. Fjarstýring er þægileg en kemur ekki í stað sjónrænnar athugunar. Geymið stjórnbúnað þar sem hann týnist ekki og skráið hvernig slökkt er örugglega á kerfinu fyrir viðhald.

Skipulag lýsingar í pergólu

Lýsing þarf að henta notkun svæðisins, ekki aðeins líta vel út á teikningu. Jafn vinnulýsing getur hentað við borð, en mildari svæðalýsing við setuaðstöðu. Forðist staðsetningu sem skín beint í augu, endurkastast óþægilega frá gleri eða veldur óþarfa ljósmengun.

Spurningar áður en lýsingarskipan er valin

• Á að lýsa borð, eldunarsvæði, gönguleið eða alla pergóluna?
• Er óskað eftir deyfingu, litastýringu eða einfaldri kveikju og slökkvun?
• Er lýsingin hluti af framleiðandakerfinu eða sérlausn?
• Hvar eru kaplar, tengingar og drifbúnaður staðsett?
• Mun gler, sólhlíf eða önnur klæðning bætast við síðar?
• Hvernig verður hægt að komast að ljósum og stýringum til viðhalds?

Notið aðeins ljósabúnað sem hentar umhverfinu og er samþykktur fyrir ætlaða notkun. Raki getur borist inn undir þak þótt lamellur lokist, meðal annars með vindi, þéttingu og snjóbráð. Um val á pergólu og íslenskar aðstæður má einnig lesa leiðbeiningar um álpergólu fyrir veröndina.

Undirbúningur fyrir aukabúnað síðar

Framtíðarundirbúningur þarf ekki að þýða að allar mögulegar rafrásir séu settar upp strax. Hagnýtara getur verið að útbúa vel staðsett vararör frá aðgengilegum tengistað að þeim stoðum eða bitum sem gætu síðar borið aukabúnað. Látið rafverktaka ákveða hvaða undirbúningur er skynsamlegur.

Ef glerveggir koma til greina þarf að varðveita brautar- og festisvæði. Sjá má valkosti og skipulag í umfjöllun um pergólu með rennigleri eða föstu gleri. Hugið einnig að opnun hurða, aðgengi að rofum og því að gler getur breytt endurkasti ljóss.

Ráðlögð uppsetningarröð

1. Veljið pergólu og búnað. Staðfestið gerð, stærð, festingu, mótor, stýringu, lýsingu og fyrirhugaðan aukabúnað.
2. Gerið sameiginlega staðteikningu. Merkið stoðir, veggfestingu, frárennsli, rafleiðir og endanlega yfirborðshæð.
3. Fáið rafverktaka að verkefninu. Hann metur aflgjafa, varnir, rafrásir og samræmi við staðbundnar kröfur.
4. Samræmið jarðvinnu og undirstöður. Staðfestið útkomustað röra áður en steypt er.
5. Leggið rör og undirbúið aðveitu. Verjið og merkið enda; ljósmyndið leiðir áður en þeim er lokað.
6. Reisið pergóluna. Uppsetningaraðili fylgir réttum teikningum og varðveitir vatnsleiðir og þjónustuaðgengi.
7. Setjið upp og tengið rafbúnað. Fylgið ábyrgðarskiptingu framleiðanda, uppsetningaraðila og rafverktaka.
8. Prófið og afhendingarskráið. Prófið allar hreyfingar, stýringar og ljós áður en verkið telst lokið.

Gátlisti fyrir afhendingardag og uppsetningu

Atriði	Það sem þarf að staðfesta
Vörugögn	Rétt gerð, mál, mótor, stýring og lýsing eru komin á verkstað.
Undirstöður	Staðsetning, hæð og festisvæði samræmast samþykktri teikningu.
Rafmagnsrör	Rétt rör kemur upp á staðfestum stað og truflar hvorki festingar né frárennsli.
Aðveita	Rafverktaki hefur staðfest aflgjafa, vernd og tengiaðferð.
Kaplar	Enginn kapall er klemmdur, skemmdur eða skilinn eftir óvarinn.
Aðgengi	Hægt verður að komast að stýriboxi, einangrun og þjónustuhlutum.
Veður	Aðstæður leyfa örugga uppsetningu og prófun án þess að efni eða tengingar blotni.
Skjöl	Nýjustu leiðbeiningar og tengimynd fyrir afhenta búnaðinn eru tiltækar.

Almennar gerðir og uppbyggingu má skoða á yfirliti yfir Bloomcabin pergólu og í upplýsingasafni Bloomcabin. Ef einhver frávik koma í ljós skal stöðva viðkomandi verkhluta áður en borað, sagað eða tengt er.

Gangsetning mótors, stýringa og ljósa

Gangsetning er skipulögð prófun, ekki aðeins staðfesting á því að mótorinn hreyfist. Fjarlægið verkfæri og umbúðir, athugið að hreyfisvæði sé laust og fylgið réttri gangsetningarröð framleiðanda.

• Prófið opnun og lokun í stuttum, stjórnuðum lotum.
• Hlustið eftir óvenjulegu núnings- eða höggshljóði.
• Staðfestið að lamellur hreyfist eðlilega og rekist ekki í kapal eða fylgihlut.
• Prófið veggstýringu, fjarstýringu og skynjara sem tilheyra kerfinu.
• Kveikið á hverju ljósasvæði og prófið deyfingu ef hún er til staðar.
• Staðfestið merkingu rafrásar og örugga aftengingu.
• Skráið niðurstöður og leiðréttið frávik áður en notkun hefst.

Ekki prófa vélbúnað í aðstæðum sem leiðbeiningar eða skynsamlegt öryggismat útiloka. Um vetraraðstæður má lesa nánar í leiðbeiningum um pergólu í snjó, ís, vindi og frosti.

Viðhald og bilanaleit

Skoðið reglulega sýnilega kapla, þéttingar, festingar, ljós og aðgengilegan stjórnbúnað. Hreinsið lauf og óhreinindi frá vatnsleiðum og fjarlægið ekki ís með því að þvinga lamellurnar. Sjór og vindborin selta geta kallað á tíðari skoðun á strandsvæðum.

Ef pergólan bregst ekki við skal fyrst athuga hvort sýnileg hindrun sé til staðar og hvort afl hafi verið rofið. Fylgið síðan einföldum notendaleiðbeiningum kerfisins. Ekki opna rafbúnað eða endurstilla öryggisbúnað ítrekað. Endurtekið útsláttaratvik, brunalykt, vatn í rafhluta eða skemmdur kapall kallar á stöðvun og faglega skoðun.

Haldið snjó- og veðuráhrifum aðgreindum frá rafbilun. Lamellur sem eru fastar vegna íss lagast ekki með rafmagnsaðgerð. Ítarlegri samhengi um notkun fæst í heildarleiðbeiningum um lífslagsspergólur á Íslandi og umfjöllun um hvort lífslagsspergóla henti með tilliti til þaks, regns og glers.

Samræming við önnur mannvirki frá Bloomcabin

Pergóla getur verið hluti af stærra útisvæði með gróðurhúsi, garðskýli eða gufubaði. Þá þarf heildarskipulag rafmagns, gönguleiða, frárennslis og þjónustuaðgengis að ná yfir allt svæðið. Ekki gera ráð fyrir að einn aflgjafi eða rafrás henti sjálfkrafa öllum mannvirkjum.

Berið saman möguleika í yfirliti yfir gróðurhús og garðskýli, gufuböð, álgróðurhús og garðskýli og viðargróðurhús og garðskýli. Ef útlit og efnisval skipta máli getur samanburður á ál- og viðarpergólum einnig stutt heildarákvörðunina.

Skipuleggið hverja byggingu með eigin tæknigögnum. Að lokum er hægt að leita upplýsinga hjá tengiliðum Bloomcabin eða kanna upplýsingar fyrir dreifingaraðila.

Algengar spurningar

Getur rafverktaki undirbúið aðveituna áður en pergólan kemur?

Já, ef staðfestar teikningar, tæknigögn og tengipunktur liggja fyrir. Skynsamlegt er að skilja lokatengingu eftir þar til réttur búnaður hefur verið borinn saman við skjölin.

Má nota núverandi útitengil?

Ekki án mats. Rafverktaki þarf að staðfesta álag, varnir, ástand, staðsetningu og hvort tengiaðferðin samræmist leiðbeiningum búnaðarins og gildandi kröfum.

Nota allar lamellupergólur sömu mótorspennu?

Nei. Spenna og stjórnkerfi geta verið mismunandi. Lesið merkingar og gögn fyrir nákvæmlega þann mótor og stýribúnað sem fylgir afhendingunni.

Eiga mótor og ljós að vera á sömu rafrás?

Það er ekki hægt að ákveða almennt. Lausnin fer eftir aflþörf, stjórnkerfi og hönnun raflagnar. Sérstök rafrás getur auðveldað aðgreiningu og bilanaleit, en rafverktaki skal meta verkefnið.

Má fela raflögn inni í stoð?

Aðeins ef stoðin er ætluð fyrir slíka leið og kapallinn truflar hvorki burðarhluta né vatnsrás. Staðfestið leiðina áður en undirstaða og festingar eru gerðar.

Er hægt að bæta lýsingu við síðar?

Oft er það mögulegt, en auðveldara ef vararör og aðgengileg tengileið hafa verið undirbúin. Síðari borun í burðarhluta eða sýnileg utanáliggjandi lögn getur annars orðið nauðsynleg.

Hvar á veggstýring að vera?

Á þurrum, aðgengilegum stað sem uppfyllir kröfur búnaðarins og veitir notanda góða yfirsýn yfir hreyfanlegt þakið. Hún má ekki lenda á bak við framtíðargler eða opnanlega einingu.

Má stjórna pergólunni þegar hún sést ekki?

Það er óvarlegt að hreyfa lamellur án þess að geta athugað hindranir, ís eða fólk á svæðinu. Fjarstýring breytir ekki þeirri öryggisþörf.

Hvað gerist ef glerveggir bætast við síðar?

Gler getur breytt lagnaleiðum, aðgengi að stýringum og lýsingarendurkasti. Geymið festi- og brautarsvæði laus og undirbúið viðeigandi leiðir áður en yfirborðum er lokað.

Hver á að gera lokatenginguna?

Löggiltur rafverktaki skal framkvæma þá rafvinnu sem fellur undir starfsheimildir og staðbundnar reglur. Uppsetningaraðili pergólunnar sér um þann vélræna og vörusértæka hluta sem honum er falinn.

Hvaða gögn á að geyma?

Geymið pöntunarstaðfestingu, gerðar- og raðnúmer, teikningar, tengimyndir, leiðbeiningar, myndir af földum lögnum, prófunargögn og upplýsingar um rafverktaka og uppsetningaraðila.

Hvað ef skjölin passa ekki við undirbúninginn?

Stöðvið verkið og fáið misræmið skýrt. Ekki breyta burðarhluta, mótor, kapli eða tengingu til að láta ranga undirbúningsleið passa. Uppfærið teikningu og fáið viðeigandi aðila til að samþykkja lausnina.

Lokagátlisti fyrir rafmagnsundirbúning

• Valin pergólugerð, stærð og staðsetning eru staðfest.
• Nákvæm gögn um mótor, stýringu og ljós liggja fyrir.
• Rafverktaki hefur metið aðveitu, rafrásir og nauðsynlegar varnir.
• Lagnaleiðir hafa verið samræmdar við undirstöður, festingar og frárennsli.
• Háspennu-, lágspennu- og stjórnlagnir eru rétt aðgreindar.
• Stýribúnaður er varinn en aðgengilegur til þjónustu.
• Lýsing tekur mið af notkun, raka, gleri og viðhaldi.
• Vararör eru aðeins lögð þar sem raunhæf framtíðarnotkun er fyrir hendi.
• Myndir og málsetningar af földum lögnum hafa verið varðveittar.
• Gangsetning, stýringar, ljós og örugg aftenging hafa verið prófuð.
• Öll frávik milli afhendingar og teikninga hafa verið leyst áður en tengt er.

Vandaður undirbúningur dregur úr sýnilegum lögnum, óþarfa jarðvinnu og breytingum eftir uppsetningu. Frekari vörusamhengi er að finna á íslenska Bloomcabin vefnum, í blogginu og á síðunni um Bloomcabin.