Gátlisti fyrir undirbúning samsetningar heima

Góður undirbúningur dregur úr töfum, mistökum og skemmdum við samsetningu gróðurhúss, pergólu eða útigufubaðs. Hér er farið yfir staðarval, undirstöðu, verkfæri, móttöku, flokkun íhluta, veður og lokaúttekt.

Samsetning gróðurhúss, pergólu eða útigufubaðs hefst löngu áður en fyrsti boltinn er hertur. Á Íslandi skipta staðsetning, vindálag, frárennsli, frosthreyfingar, aðkoma og skjótt breytilegt veður sérstaklega miklu máli. Vandaður undirbúningur auðveldar ekki aðeins sjálfa vinnuna heldur minnkar einnig líkurnar á röngum festingum, skemmdum í geymslu og kostnaðarsömum breytingum á undirstöðu.

Þessi gátlisti er ætlaður þeim sem hyggjast sjá sjálfir um samsetningu eða vilja undirbúa verkstað fyrir fagmann. Hann kemur ekki í stað samsetningarleiðbeininga viðkomandi gerðar. Notið ávallt rétta handbók, teikningar og upplýsingar sem fylgja pöntuninni.

Undirbúningur samsetningar í stuttu máli

Verkþáttur	Athugið áður en hafist er handa
Vara	Rétt gerð, stærð, opnanir, fylgihlutir og afhent skjöl.
Staðsetning	Vindátt, sól, frárennsli, aðkoma, fjarlægð frá öðrum mannvirkjum og þjónustulögnum.
Undirstaða	Rétt mál, horn, hæð, burður, sléttleiki og festileið samkvæmt viðkomandi gerð.
Vinnuaðstæður	Veðurgluggi, nægur mannafli, öruggt vinnusvæði og dagsbirta eða góð lýsing.
Móttaka	Talning pakkninga, skoðun á sjáanlegum skemmdum og örugg losun.
Íhlutir	Flokkaðir eftir merkingum og skrefum án þess að rugla saman svipuðum prófílum.
Lokaúttekt	Festingar, hurðir, gluggar, þéttingar, frárennsli og hreinsun vinnusvæðis.

Ef óvissa kemur upp er skynsamlegra að stöðva verkið tímabundið en að laga ranglega samsettan hluta síðar. Á upplýsingasíðu Bloomcabin má finna fleiri leiðbeiningar, en vörusértæk gögn eiga alltaf að ráða þegar almenn ráð og handbók virðast ekki samhljóða.

1. Staðfestið vöruna áður en uppsetning er skipulögð

Byrjið á að staðfesta nákvæmlega hvaða gerð hefur verið pöntuð. Heiti vörunnar eitt og sér nægir ekki alltaf; stærð, útfærsla, litur, þakgerð, hurðir, gluggar og aukahlutir geta haft áhrif á undirstöðu, aðkomu og vinnuröð. Berið pöntunarstaðfestingu saman við teikningar og samsetningarhandbók áður en jarðvinna eða steypuvinna hefst.

Ef enn er verið að velja mannvirki má kynna sér muninn á álgróðurhúsum og garðskýlum og viðargróðurhúsum og garðskýlum. Ef um pergólu er að ræða þarf einnig að ákveða hvort veggpergóla eða frístandandi pergóla henti staðnum. Festing við húsvegg krefst annarrar athugunar en sjálfstætt mannvirki, meðal annars á veggbyggingu, vatnsleiðum og endanlegri hæð.

Ekki reikna undirstöðu út frá ljósmynd, áætlaðri heildarstærð eða annarri svipaðri gerð. Notið staðfest mál fyrir nákvæma vöru. Fyrir pergólur má skoða almennar upplýsingar um mál pergóla úr áli, en endanleg verkstæðis- eða uppsetningarteikning skal ráða framkvæmdinni.

2. Farið yfir skjöl, ábyrgð og staðbundnar kröfur

Safnið öllum skjölum á einn stað: pöntunarstaðfestingu, pakklista, teikningum, samsetningarhandbók, upplýsingum um fylgihluti og samskiptum vegna breytinga. Gott er að hafa bæði rafrænt eintak og prentað vinnueintak sem má merkja við. Lesið alla handbókina áður en pakkningar eru opnaðar; seinni skref geta skýrt hvers vegna ákveðin festing má ekki herðast strax.

Kynnið ykkur jafnframt innkaupa- og afhendingarskilmála, upplýsingar um ábyrgð og reglur um breytingar og afpöntun pantana. Ef pöntun hefur ekki verið staðfest má einnig fylgja leiðbeiningum um hvernig á að panta.

Kröfur sveitarfélaga og annarra yfirvalda geta verið mismunandi eftir stærð, staðsetningu, lóð, hverfisvernd og því hvort mannvirki tengist öðru húsi eða lögnum. Athugið gildandi staðbundnar kröfur áður en framkvæmdir hefjast. Yfirlit um álitaefni er að finna í efninu þarf byggingarleyfi fyrir gróðurhús eða pergólu á Íslandi?, en slíkt yfirlit kemur ekki í stað staðfestingar frá viðkomandi sveitarfélagi.

Rafmagn, lýsing, hitun, lagnir og búnaður gufubaðs geta kallað á löggilta eða sérhæfða iðnaðarmenn. Ekki gera ráð fyrir að samsetning burðarvirkis feli sjálfkrafa í sér heimild eða hæfni til tengingar tæknibúnaðar.

3. Metið uppsetningarstaðinn

Skoðið staðinn á fleiri en einum tíma dags og helst við mismunandi veður. Vindur getur magnast milli húsa, við horn, yfir opið land eða niður hlíðar. Snjór og vatn safnast gjarnan þar sem lóð virðist aðeins lægri. Staður sem er þægilegur á þurrum sumardegi getur orðið erfiður þegar jarðvegur er mettaður eða aðkoma hál.

Fyrir gróðurhús þarf að vega saman sól, skjól og aðgengi. Mikil sól nýtist ræktun en getur aukið þörf fyrir loftun og hitastýringu. Nánari loftslagsatriði má skoða í leiðbeiningum um hitastig og rakastig í gróðurhúsi. Ef val stendur milli glerja og annarra klæðninga getur umfjöllun um pólýkarbónat, þykkt platna og einangrun hjálpað við undirbúning, án þess að breyta vörusértækum uppsetningarreglum.

Gátlisti fyrir staðinn

• Merkið ytri mörk mannvirkisins og svæði sem þarf til samsetningar í kringum það.
• Gangið úr skugga um að hurðir geti opnast og að leiðir fyrir fólk, hjólbörur og viðhald haldist greiðar.
• Athugið loftræsiop, þakrennur, niðurföll og hvert vatn á að renna.
• Leitið upplýsinga um jarðlagnir áður en grafið, borað eða rekið er niður.
• Metið yfirborðsvatn, halla lands, jarðvegsgerð og mögulegar frosthreyfingar.
• Skoðið nálæg tré, greinar, þakbrúnir og staði þar sem snjór eða ís gæti fallið.
• Tryggið að flutningsleið frá losunarstað að uppsetningarstað sé nógu breið og burðarhæf.
• Gerið ráð fyrir framtíðarþrifum, viðhaldi og aðgengi að öllum hliðum eftir því sem gerðin krefst.

Hugið einnig að notkuninni til lengri tíma. Hugmyndir um innra skipulag má finna í umfjöllun um stærð og hönnun orangerie-gróðurhúsa og nútímaleg garðhús fyrir íslenskan garð. Markmiðið er ekki að innrétta strax heldur að tryggja að staðarvalið styðji fyrirhugaða notkun.

4. Undirbúið undirstöðuna rétt

Undirstaðan er viðmið allrar samsetningar. Hún þarf að vera í réttum málum, hornrétt, lárétt þar sem þess er krafist og nægilega stöðug fyrir mannvirkið og staðbundnar aðstæður. Lítil skekkja neðst getur komið fram sem stórt vandamál við þak, hurðir eða glerjun. Ekki reyna að vinna slíka skekkju af sér með því að þvinga prófíla saman.

Mælið báðar skálínur rétthyrndrar undirstöðu; séu þær jafnar er ramminn almennt hornréttur, að því gefnu að hliðarmál séu rétt. Athugið hæð á mörgum stöðum, ekki aðeins við horn. Leyfið steypu og öðrum efnum að ná tilskildum styrk samkvæmt framkvæmdarlýsingu áður en mannvirkið er fest.

Fyrir pergólu skal fylgja vörusértækum teikningum og leiðbeiningum um undirstöður pergóla. Stærð sökkla, festingar og jarðvinna ráðast meðal annars af gerð mannvirkis og aðstæðum. Ekki er rétt að nota eina almenna lausn á allar lóðir.

Mikilvægt: Ekki staðsetja festibolta út frá ágiskun áður en staðfest teikning liggur fyrir. Röng staðsetning getur gert festingu óörugga eða rekist á innri styrkingu og brúnir undirstöðu.

Ef nota á eldri steypta plötu þarf að meta ástand hennar, þykkt, sprungur, halla, frárennsli og hæfni hennar til fyrirhugaðra festinga. Sjónræn heillegheit ein og sér staðfesta ekki burðarhæfi. Fáið faglegt mat þegar vafi leikur á.

5. Safnið saman verkfærum, vinnuhópi og öryggisbúnaði

Berið verkfæralista handbókarinnar saman við það sem er tiltækt. Algengur grunnbúnaður getur meðal annars verið málband, hallamál, vinkill, skrúflyklar, skrúfjárn, borvél með viðeigandi stillingu, gúmmíhamar, merkipenni og traustir stigar. Nákvæm þörf fer þó eftir vörunni. Notið ekki höggverkfæri eða aflmikla stillingu nema leiðbeiningar heimili það; ofhert festing getur afmyndað prófíl eða skemmt skrúfgang.

Hafið hlífðarhanska, öryggisskó, augnhlífar og annan búnað sem verkið krefst. Við vinnu í hæð þarf öruggan aðgang og viðeigandi fallvarnir samkvæmt aðstæðum og gildandi reglum. Gler, plötur, langir prófílar og þakeiningar geta gripið vind skyndilega og því ætti enginn að bera eða halda þeim einn.

Skipið hlutverk áður en vinna hefst: einn les næsta skref og staðfestir hlutamerkingar, tveir eða fleiri halda og festa eftir þörfum og einn fylgist með málum og skálínum. Fjöldi fólks ræðst af stærð, þyngd og uppsetningarstigi. Ekki líta á tilmæli um fleiri aðstoðarmenn sem aðeins þægindaatriði.

6. Skipuleggið afhendingu, losun og varða geymslu

Lesið afhendingarupplýsingar áður en flutningur kemur. Tryggið að ökutæki komist að öruggum losunarstað og að réttur búnaður og mannafli sé til staðar. Mjúkur jarðvegur, þröng hlið, lágar greinar og hálka geta stöðvað losun þótt leiðin líti vel út á korti.

Útbúið þurrt, slétt og varið geymslusvæði. Langir hlutir skulu studdir þannig að þeir bogni ekki og pakkningar mega ekki liggja þar sem yfirborðsvatn safnast. Aðskiljið viðkvæmar plötur, gler eða fullunnar yfirborðseiningar frá almennri umferð um verkstaðinn. Fylgið sérstökum geymsluleiðbeiningum pakkningar og handbókar.

Gátlisti við móttöku

1. Berið fjölda pakkninga saman við afhendingargögn áður en flutningsaðili fer, þegar það er framkvæmanlegt.
2. Skoðið ytra byrði pakkninga og skráið göt, högg, bleytu eða aðrar sjáanlegar skemmdir.
3. Takið skýrar ljósmyndir af pakkningum, merkimiðum og hugsanlegum skemmdum.
4. Færið pakkningar með réttum lyftibúnaði; dragið þær ekki eftir jörðu.
5. Geymið litla festipakka strax á lokuðum, merktum og þurrum stað.
6. Opnið ekki allt samtímis ef það eykur hættu á ruglingi eða veðurskemmdum.
7. Ef eitthvað virðist vanta eða vera skemmt skal varðveita umbúðir og hafa samband áður en hlutnum er breytt.

Ef þörf er á að staðfesta ferlið fyrir pöntun eða afhendingu má hafa samband í gegnum tengiliðasíðu Bloomcabin.

7. Teljið og skipuleggið alla íhluti

Gerið birgðatalningu á skipulegan hátt. Flokkið prófíla eftir númerum, lengd og lögun, en ekki fjarlægja merkingar fyrr en viðkomandi hlutur hefur verið settur á réttan stað. Leggið smáhluti í merkt ílát eftir númerum. Skráið magn sem talið er og berið saman við pakklista.

Tvö álstykki geta virst eins en haft mismunandi götumynstur, rauf, stefnu eða vinnslu á öðrum endanum. Snúið hlutunum eins og þeir birtast á teikningu og skoðið báða enda áður en niðurstaða er dregin. Í algengum spurningum um gróðurhús úr áli má finna viðbótarupplýsingar um slíkar byggingar.

Ekki blanda varafestingum eða festingum fyrir aukahluti inn í aðalflokkana. Ef magn virðist ekki stemma skal endurtelja, skoða hvort hlutir séu forsamsettir og bera númer saman við teikningar. Ekki skipta sjálfkrafa út bolta fyrir annan sem virðist passa.

8. Fylgið stýrðri samsetningarröð fyrir gróðurhús

Almenn vinnuröð getur falist í grunnramma, vegggrind, gafleiningum, þakburði, opnanlegum einingum, klæðningu og lokastillingum. Rétt röð er þó alltaf sú sem handbók viðkomandi gerðar segir til um. Sumar festingar þurfa að renna inn í prófíl áður en endalok lokast og getur því verið erfitt að bæta þeim við síðar.

Ráðlögð vinnuaðferð

1. Lesið næsta heila verkhluta áður en hlutur er tekinn úr flokkuðu geymslusvæði.
2. Leggið viðkomandi íhluti og festingar saman á hreint undirlag.
3. Staðfestið númer, stefnu og fjölda áður en tenging hefst.
4. Herðið fyrst aðeins það mikið að grind haldist saman, nema annað sé tekið fram.
5. Mælið hliðarlengdir, skálínur, lóð og hæð á þeim stöðum sem leiðbeiningar tilgreina.
6. Setjið tímabundnar stífur ef handbókin krefst þess eða grindin þarf stuðning meðan unnið er.
7. Herðið endanlega í réttri röð þegar allur viðkomandi hluti er stilltur.
8. Merkið lokið skref á vinnueintaki handbókarinnar.

Gler eða plötur eiga að vera hreinar við brúnir og setjast án þvingunar í rétt sæti. Ef efni passar ekki skal fyrst athuga horn grindar, stefnu hlutar, þéttingar og hvort röng eining hafi verið valin. Ekki slípa, bora eða saga til að leysa ósamræmi án staðfestrar leiðbeiningar.

Útlit gróðurhúss breytir ekki þessari grundvallarreglu. Hvort sem um er að ræða nútímalegt form eða gróðurhús í viktorískum stíl þarf grindin að vera rétt stillt áður en viðkvæm klæðning er sett í.

9. Veljið hentugar aðstæður fyrir samsetningu

Veljið rólegan og þurran veðurglugga með nægum tíma. Vindhraði á uppsetningarstað getur verið annar en almenn spá segir, sérstaklega við hús, hæðir og opnar strandlóðir. Stórar plötur, gler og ófullgerð grind geta verið erfið í meðförum jafnvel í vindi sem annars virðist hóflegur.

Ekki hefja viðkvæman verkhluta rétt fyrir myrkur eða væntanlega úrkomu. Rigning getur gert stiga, prófíla og verkfæri hál, skemmt opnar umbúðir og falið merkingar. Ef veður versnar skal tryggja grind samkvæmt handbók, leggja lausa hluti niður á öruggan stað og verja umbúðir án þess að búa til vindfang.

Kuldi getur haft áhrif á grip, þéttiefni og sum efni. Mikill hiti í sól getur aftur gert málm og gler óþægilega heitt. Fylgið notkunarskilyrðum efna sem fylgja vörunni. Fyrir pergólur er einnig gagnlegt að skilja hvernig þak og regnlausnir tengjast notkun; sjá umfjöllun um lífsstílspergólur, þak, regn og gler og samanburð á lífsstílspergólu og klassískri pergólu.

10. Framkvæmið lokaúttekt áður en mannvirkið er tekið í notkun

Gefið lokaúttekt sérstakan tíma. Gangið kerfisbundið réttsælis um mannvirkið, skoðið síðan innra byrði og að lokum þak frá öruggum sjónarstað. Berið saman við lokaskref handbókarinnar í stað þess að treysta á minni.

• Staðfestið að allar tilgreindar festingar séu komnar á sinn stað og rétt hertar.
• Skoðið hvort grind sé bein, stöðug og fest við undirstöðu samkvæmt teikningu.
• Prófið hurðir, glugga, þakop og læsingar án þess að beita afli.
• Athugið þéttingar, glerlista, plötukanta og lok á prófílum.
• Gangið úr skugga um að rennur og niðurföll séu opin og leiði vatn á fyrirhugaðan stað.
• Fjarlægið flutningsvörn og filmu á því stigi sem leiðbeiningar segja til um.
• Hreinsið málmspæni, skrúfur, umbúðir og skarpa afskurði af svæðinu.
• Myndið fullbúið mannvirki, festingar og lykilatriði áður en innrétting hefst.

Bíðið með þungar hillur, ræktunarker, húsgögn eða annan búnað þar til samsetningu, festingu og öllum nauðsynlegum tengingum er lokið. Ræktunarráð, til dæmis um ræktun salats í gróðurhúsi, eiga fyrst við þegar mannvirkið er tilbúið til öruggrar notkunar.

Sérstök atriði fyrir útigufubað

Undirbúningur útigufubaðs fylgir mörgum sömu meginreglum um aðkomu, undirstöðu, móttöku og veðurvörn, en tæknibúnaður og loftræsting kalla á sérstaka athygli. Berið saman staðinn og nákvæma gerð, til dæmis Thermowood tunnugufubað HC 150 eða Thermowood tunnugufubað HC 180, og fylgið aðeins skjölum þeirrar gerðar sem var pöntuð.

Tryggið frárennsli, loftrými, viðhaldsaðgang og örugga leið að inngangi. Rafmagnstengingar og annar löggiltur frágangur skulu unnin af hæfum aðila þar sem þess er krafist. Frekari vöruflokka má skoða undir gufuböðum, en vörusíða kemur ekki í stað uppsetningarhandbókar eða staðbundinna reglna.

Algengar ástæður til að stöðva samsetningu

• Undirstaðan stenst ekki mál, hæð eða skálínumælingu.
• Vindur, hálka, úrkoma eða birta gera næsta skref óöruggt.
• Íhlutanúmer eða götumynstur samræmast ekki teikningu.
• Pakkning vantar eða skemmdur hlutur er nauðsynlegur fyrir næsta skref.
• Grind þarf óeðlilegt afl til að tengjast eða klæðning situr ekki rétt.
• Festa snýst laus, gengur skakkt inn eða afmyndar prófíl.
• Óvissa er um jarðlagnir, veggfestingu eða burðarhæfi eldri undirstöðu.
• Vinna krefst sérhæfðrar tengingar eða búnaðar sem er ekki til staðar.

Stöðvun er hluti af góðri verkstjórn, ekki merki um misheppnaða samsetningu. Takið ljósmyndir, skráið númer viðkomandi hluta og lýsið nákvæmlega hvaða skrefi var náð. Hafið síðan samband við Bloomcabin áður en varanleg breyting er gerð.

Algengar spurningar um undirbúning samsetningar

Má ég undirbúa undirstöðuna áður en ég panta?

Best er að bíða þar til nákvæm gerð, mál og festileið hafa verið staðfest. Almenn jarðvegskönnun og skipulagning aðkomu geta hafist fyrr, en ekki steypa eða staðsetja bolta eftir áætluðum málum. Skoðið vöruúrval gróðurhúsa og garðskýla og fáið staðfest gögn áður en varanleg framkvæmd hefst.

Get ég sett Bloomcabin-mannvirki saman einn?

Ekki ætti að gera ráð fyrir því. Langir prófílar, gler, plötur og þakeiningar geta þurft tvo eða fleiri aðila, bæði vegna nákvæmni og öryggis. Fylgið mannaflaþörf handbókarinnar og bætið við aðstoð þegar aðstæður, vindur eða aðkoma kalla á það.

Á að herða allar festingar strax?

Nei, ekki nema leiðbeiningarnar segi það. Grind þarf oft svigrúm til að stilla horn, skálínur og lóð áður en lokahersla fer fram. Festing á þó að vera nægilega trygg til að hlutar losni ekki meðan stillt er.

Hvað geri ég ef tveir prófílar virðast nánast eins?

Berið saman hlutanúmer, lengd, götumynstur, raufar og vinnslu á báðum endum. Snúið þeim í sömu stefnu og á teikningu. Ekki velja eftir útliti einu saman og ekki fjarlægja merkimiða fyrr en staðsetning hefur verið staðfest.

Má nota eldri steypta verönd undir pergólu?

Það getur verið mögulegt, en þarf að meta sérstaklega. Athuga þarf burðarhæfi, þykkt, sprungur, brúnarfjarlægðir, halla, frárennsli og hvort festingar henti. Faglegt mat er ráðlagt ef gögn um plötuna liggja ekki fyrir.

Hvenær á að fjarlægja hlífðarfilmu og umbúðir?

Fylgið handbókinni. Sum vörn á að vera á meðan hlutur er meðhöndlaður en má ekki sitja of lengi eftir uppsetningu. Fjarlægið hana þannig að yfirborð rispist ekki og tryggið að hún loki ekki inni raka.

Hvað á að gera ef byrjar að rigna?

Stöðvið vinnu ef yfirborð, stigar eða rafverkfæri verða óörugg. Tryggið ófullgerða grind samkvæmt leiðbeiningum, leggið lausar einingar niður og flytjið smáhluti og skjöl í skjól. Ekki breiða laus segl yfir þannig að þau myndi vindfang.

Má breyta íhlut ef hann passar ekki?

Ekki án staðfestingar. Ósamræmi bendir oft til rangrar stefnu, skekkju í grind, rangs hlutar eða þess að fyrra skref hafi verið framkvæmt öðruvísi en teikning sýnir. Borun, sögun eða slípun getur valdið varanlegu tjóni og haft áhrif á ábyrgð.

Hvenær má byrja að innrétta eða planta í gróðurhúsið?

Þegar samsetningu og festingu er lokið, allar opnanir virka, hlífðarvörn hefur verið fjarlægð samkvæmt leiðbeiningum og vinnusvæðið hefur verið hreinsað. Prófið einnig frárennsli og loftun áður en viðkvæmur búnaður eða plöntur fara inn.

Hvaða gögn ætti ég að varðveita?

Geymið pöntunarstaðfestingu, reikning, handbók, pakklista, vörumerkingar, myndir frá móttöku, samskipti vegna frávika og myndir af fullbúnum festingum. Skráið einnig hver vann sérhæfðar tengingar. Slík gögn auðvelda viðhald, varahlutaleit og samskipti síðar.