Hvernig á að lesa mál og tækniteikningar gróðurhúsa

Tækniteikning sýnir meira en heildarlengd og breidd. Þessi leiðarvísir útskýrir hvernig lesa á grunnmyndir, útlitsmyndir, hæðarmál, hurðarop, einingaskiptingu og undirstöðumál áður en gróðurhúsi er valinn staður.

Mál á vörusíðu segja aðeins hluta sögunnar. Áður en gróðurhúsi er pantað, undirstaða smíðuð eða lóð undirbúin þarf að bera saman grunnmynd, útlitsmyndir, snið og uppsetningarleiðbeiningar. Réttur lestur teikninga minnkar hættuna á að hurð opnist að hindrun, þak rekist á þakskegg eða að undirstaðan verði röng þótt ytri stærð virðist passa.

Þetta skiptir sérstaklega máli við íslenskar aðstæður. Vindur, ójöfn jörð, frosthreyfingar, snjór, vatnsrennsli og takmarkað vinnusvæði geta haft áhrif á staðarval og undirbúning. Tækniteikningin leysir þó ekki af hólmi mat á staðnum. Athuga þarf gildandi staðbundnar reglur og fá ráðgjöf við hæfi ef vafi er um burðarvirki, jarðveg eða festingar.

Byrjaðu á að greina hvers konar teikningu þú ert að lesa

Sama gróðurhúsið getur birst á mörgum teikningum og hver þeirra svarar annarri spurningu. Grunnmynd er séð ofan frá og sýnir meðal annars lengd, breidd, staðsetningu dyra og skiptingu veggja. Útlitsmynd sýnir eina hlið í einu og hjálpar við að lesa þakform, hæðir, hurðir og gluggaskiptingu. Sniðmynd er ímyndaður skurður í gegnum húsið og getur sýnt innri hæð, mæni, þakbratta eða tengingu við undirstöðu.

Undirstöðu- eða festingarteikning fjallar um viðmót mannvirkis og undirlags. Smáatriðateikning stækkar ákveðna tengingu, en samsetningarmynd sýnir röð og afstöðu hluta. Ekki gera ráð fyrir að mál á einni mynd eigi sjálfkrafa við um annan flöt. Örvar, heiti myndar og sýnistefna segja hvaða hlið er verið að sýna.

Skildu grunnmál gróðurhússins

Heildarbreidd og heildarlengd

Heildarbreidd er yfirleitt lesin þvert á húsið en heildarlengd eftir því. Athugaðu þó hvaða ystu punktar afmarka málið. Teikning getur mælt að ytri brún burðarprófíls, undirstöðuramma, þakrennu eða öðrum byggingarhluta. Lengsta þakbrúnin er ekki endilega sama mál og snertiflöturinn við jörð.

Berðu saman fleiri en eina mynd og leitaðu að málkeðju. Ysta málið sýnir oft heildarstærð en innri mál sýna bil milli stoða eða eininga. Almenn yfirlit yfir álgróðurhús og garðskýli og viðargróðurhús og garðskýli geta hjálpað við val á gerð, en verkefnisteikning viðkomandi útfærslu þarf að stýra nákvæmri staðsetningu.

Vegghæð, mænishæð og heildarhæð

Vegghæð, stundum kölluð þakhæð við hlið, er mæld þar sem veggur og þak mætast samkvæmt viðmiðun teikningarinnar. Mænishæð nær að efsta hluta þaksins. Heildarhæð getur tekið með toppstykki eða annan útstæðan hluta og því þarf að lesa skýringuna en ekki aðeins töluna.

Finndu einnig hvaðan lóðrétt mál hefjast. Það getur verið frá efri brún undirstöðu, fullfrágengnu gólfi eða öðru skilgreindu núllplani. Þetta hefur áhrif þegar bera á húsið saman við girðingu, vegg, þakskegg eða útsýnislínu. Á hallandi lóð nægir eitt hæðarmál sjaldan til að segja hversu hátt húsið verður frá náttúrulegu yfirborði öllum megin.

Hurðarmál

Gerðu greinarmun á stærð hurðarblaðs, byggingaropi og raunverulegu fríu umferðarmáli. Sama talan á ekki endilega við um allt þetta. Athugaðu breidd, hæð, þröskuld, opnunarstefnu og hvort hurðin renni, falli inn eða opnist út. Rennihurð þarf pláss meðfram veggnum en vænghurð þarf óhindraðan opnunarbogann.

Ef flytja á hjólbörur, ræktunarker, hillur eða annan búnað inn skaltu bera stærsta hlutinn saman við skýr frímál. Ekki gleyma handföngum, köntum og beygjurými fyrir framan dyrnar.

Einingabil og skipting klæðningar

Endurtekin mál á langhlið sýna oft einingabil, stoðabil eða skiptingu glerja og platna. Þau útskýra hvar burðarhlutar, gluggar og hurðareiningar geta verið. Ekki margfalda eitt sýnilegt bil og gera ráð fyrir að niðurstaðan sé heildarlengdin; enda-einingar eða hornprófílar geta verið frábrugðnir.

Upplýsingar um pólýkarbónat, plötuþykkt og einangrun útskýra efnisval, en rétt skiptimál verður alltaf að sækja í teikningu og leiðbeiningar þeirrar útfærslu sem á að setja upp.

Lærðu tungumál málsetninga

Mállína er yfirleitt afmörkuð með örvum eða strikum og hjálparlínur tengja hana við þá punkta sem mældir eru. Talan á línunni er hið skilgreinda mál. Málkeðja skiptir heild í nokkra hluta en heildarmál liggur oft utan við keðjuna. Tákn geta gefið til kynna radíus, þvermál, miðlínu eða hæðarkóta.

Merking	Hvað þarf að athuga
Heildarmál	Hvaða tveir ystu punktar afmarka málið?
Hlutamál	Er mælt milli brúna, miðlína eða stoða?
Hæðarkóti	Hvaða núllplan er notað?
Radíus eða þvermál	Á talan við boga, hring eða festigat?
Jöfn bil	Eru enda-einingarnar líka jafn breiðar?

Ekki mæla skjáinn eða útprentaða blaðið

PDF-skrá getur verið minnkuð, stækkuð eða prentuð með valkostinum „passa á síðu“. Mynd á vörusíðu getur einnig verið skýringarmynd. Notaðu aðeins skráð mál. Ef teikning er merkt „ekki í mælikvarða“ má alls ekki áætla stærð með reglustiku. Jafnvel þegar mælikvarði er gefinn er öruggara að vinna eftir tölusettum málum og staðfesta óljós atriði.

Athugaðu einingarnar í hvert sinn

Staðfestu hvort teikning notar millimetra, sentimetra eða metra. Ekki gera ráð fyrir að allar síður sama skjals noti sömu framsetningu. Skráðu umbreytingar sérstaklega og forðastu námundun þegar undirstaða eða festipunktar eru merktir. Ein villa um tugabrot getur færst yfir á alla málkeðjuna.

Nafnstærð, raunverulegt grunnflatarmál og nýtanlegt innirými

Nafnstærð er einföld lýsing sem auðveldar samanburð, en hún þarf ekki að vera nákvæmt framleiðslumál. Raunverulegt grunnflatarmál afmarkast af þeim hlutum sem snerta eða festast við undirlagið. Nýtanlegt innirými er minna eða öðruvísi lagað vegna burðarprófíla, skástífa, hurðarteina, þakrenna eða annarra hluta.

Þess vegna geta tvö hús með svipaða nafnstærð boðið ólíkt göngurými. Við samanburð má skoða umsagnir um gróðurhús og hugmyndir um stærð og hönnun orangerie-gróðurhúsa, en eigin skipulag ætti að byggja á skýrum innanmálum.

Lestu flóknar grunnmyndir sem aðskilin svæði

T-laga hús, viðbyggingar og hús með fleiri en einni álmu verða auðveldari í lestri ef þeim er skipt í rétthyrnd svæði. Merktu meginhluta, þverálmu, inngang og tengisvæði. Skráðu breidd og lengd hvers hluta, en passaðu að telja skörun ekki tvisvar.

1. Finndu ystu heildarmál í báðar áttir.
2. Merktu miðlínur eða brúnir þar sem álmur mætast.
3. Berðu saman hlutamálin við heildarmálin.
4. Finndu alla innri króka, ekki aðeins fjögur ystu horn.
5. Staðfestu hvaða þakhluti, rennur og hurðir standa út fyrir grunnflötinn.

Viktorísk þakform og skrautlegri útfærslur geta haft fleiri sjónræna þætti en einföld grunnmynd gefur til kynna. Um hönnunarsamhengið má lesa í umfjöllun um gróðurhús í viktorískum stíl.

Færðu teikninguna yfir á lóðina

Byrjaðu á föstum viðmiðunarpunkti, til dæmis staðsetningu húss eða lóðarmarka sem hefur verið staðfest á vettvangi. Mældu síðan heildarflöt gróðurhússins og vinnusvæði í kring. Notaðu hæla og línu, merkingar sem henta undirlaginu eða annan skýran búnað. Mældu ekki aðeins frá hreyfanlegum hlutum eins og lausri girðingu.

Staðsetning þarf að taka mið af aðkomu, vatnsrennsli, skugga, ríkjandi vindátt, mögulegri snjósöfnun og viðhaldi. Teikning framleiðanda segir ekki sjálfkrafa hvort lóðin sé burðarhæf eða hvort leyfi þurfi. Athugaðu gildandi kröfur hjá viðeigandi staðbundnum aðila. Almenn umfjöllun um byggingarleyfi fyrir gróðurhús eða pergólu á Íslandi er góður upphafspunktur, en staðbundin niðurstaða ræður.

Athugaðu meira en hornin fjögur

Réttir ytri hornpunktar tryggja ekki að allt svæðið sé tilbúið. Athugaðu hæð á hornum, miðjum langhliða og undir innri tengingum. Leitaðu að staðbundnum hæðum, holum og halla. Mældu skálínur til að kanna hornréttleika, en berðu einnig saman allar hliðar og festipunkta við teikninguna.

Jafnar skálínur sanna aðeins að viðkomandi fjórhyrningur sé hornréttur ef gagnstæðar hliðar og ætlað form eru líka rétt. Þær staðfesta ekki hæð, heildarstærð, staðsetningu eða að undirlagið sé slétt.

Gerðu líkan í fullri stærð þar sem pláss er þröngt

Merktu grunnflöt, hurðarop og opnunarbogann í fullri stærð. Settu tímabundna stöng við vegghæð og aðra við mænishæð til að sjá hlutföllin. Gakktu leiðina með hjólbörur eða stærsta búnaðinn sem á að fara um dyrnar. Slíkt próf sýnir oft árekstra við tröppur, rennur, greinar eða gönguleiðir sem sjást ekki á blaði.

Teikningar af vegggróðurhúsum og áföstum húsum

Fyrir áfast gróðurhús þarf að lesa bæði grunnmynd og veggmynd. Mikilvæg mál eru heildarbreidd frá vegg, lengd meðfram vegg, hæð tengingar, þakbratti og staðsetning dyra. Athuga þarf glugga, niðurföll, klæðningu, þakskegg og aðrar fyrirstöður.

Ekki gera ráð fyrir að fyrirliggjandi veggur sé beinn, lóðréttur eða hentugur til festingar. Burðarhæfi, vatnsþétting og viðeigandi festingar þurfa staðbundið mat. Svipuð hugsun kemur fram þegar bornar eru saman veggpergóla og frístandandi pergóla og þegar lesin eru mál pergóla úr áli.

Skipuleggðu innra rýmið út frá skýrum málum

Teiknaðu bekki, hillur, ræktunarker og gönguleiðir innan við raunverulegar innri brúnir. Sýndu hurðarop, skástífur og þá staði þar sem þakhæð minnkar. Há planta eða hilla sem passar við mæni getur rekist í hallandi þakið nær veggnum.

Hugsaðu einnig um vinnuferlið: inngang, geymslu, vökvun, ræktun og aðgengi að gluggum. Leiðbeining um ræktun salats í gróðurhúsi sýnir hvernig ræktunaraðferð getur haft áhrif á rýmisþörf. Almennar hugmyndir fyrir íslenskan garð með gróðurhúsi geta síðan hjálpað við tengingu hússins við umhverfið.

Notaðu handbækur í réttri röð

Safnaðu skjölunum áður en framkvæmdir hefjast. Byrjaðu á að staðfesta nákvæma gerð og útfærslu. Lestu síðan nýjustu málsettu teikningu, undirstöðuleiðbeiningar og samsetningarhandbók sem fylgja þeirri gerð. Að lokum skaltu yfirfara notkunar-, viðhalds- og ábyrgðarupplýsingar.

Almennar leiðbeiningar, til dæmis leiðbeiningar um undirstöður pergóla, má ekki yfirfæra sjálfkrafa á gróðurhús. Ef skjöl virðast ósamræmd skaltu stöðva málsetningu og hafa samband við tengiliði Bloomcabin til að fá staðfest hvaða skjal gildir.

Móttaka og yfirferð fyrir uppsetningu

Við móttöku skal bera vöruheiti og útfærslu saman við pöntunargögn. Skoðaðu pakkamerkingar og tiltæk skjöl áður en undirstaðan er samþykkt sem tilbúin. Ekki álykta nákvæm mál út frá lengd pakkninga eða lausra prófíla.

• Staðfestu gerð, efnisútfærslu og pantaða valkosti.
• Athugaðu hvort hurðastaða og viðbætur samsvari samþykktri teikningu.
• Berðu nýjustu mál við fullgerða undirstöðu.
• Skráðu frávik áður en samsetning hefst.
• Geymdu pöntunar-, afhendingar- og ábyrgðarskjöl saman.

Frekari ferli eru útskýrð í hvernig á að panta og innkaupa- og afhendingarskilmálum. Fyrir almennar vöruspurningar má einnig skoða algengar spurningar um gróðurhús úr áli.

Algeng mistök við lestur teikninga

• Að rugla saman nafnstærð og nákvæmu ytra máli.
• Að mæla mynd á skjá í stað þess að lesa málsetningu.
• Að líta aðeins á grunnmynd og gleyma hæð eða þakskeggi.
• Að reikna með að hurðarmál sé alltaf frítt umferðarmál.
• Að byggja undirstöðu áður en nákvæm útfærsla hefur verið staðfest.
• Að sleppa innri hornum og tengiflötum á T-laga húsi.
• Að nota jafnar skálínur sem eina gæðaprófið.
• Að gleyma aðkomu fyrir uppsetningu, þrif og viðhald.
• Að blanda saman málum úr eldri og nýrri útgáfu skjala.

Spurningar sem þarf að leysa áður en skipulag er samþykkt

1. Hvaða útgáfa og stærð gróðurhúss er endanlega valin?
2. Eru skráð mál ytri mál, grunnmál eða innanmál?
3. Hvaðan eru öll hæðarmál tekin?
4. Hvar eru hurðir og í hvaða átt opnast þær?
5. Er nægt rými fyrir þakrennur, opnanlega glugga og viðhald?
6. Er undirlagið slétt, hornrétt og viðeigandi fyrir fyrirhugaðar festingar?
7. Hefur verið tekið tillit til halla, vatnsrennslis, vinds og snjósöfnunar?
8. Hafa gildandi staðbundnar reglur verið kannaðar?
9. Samræmast undirstöðuteikning og samsetningarhandbók nákvæmri útfærslu?
10. Hver staðfestir frávik ef tvö skjöl sýna mismunandi upplýsingar?

Algengar spurningar

Eru uppgefin mál gróðurhúss innan- eða utanmál?

Oft eru aðalmál ytri mál, en það má ekki telja sjálfgefið. Leitaðu að örvum og hjálparlínum sem sýna nákvæma mælipunkta. Innanmál, grunnmál og þakmál geta verið frábrugðin. Fáðu staðfestingu ef teikningin skilgreinir punktana ekki skýrt.

Má byggja undirstöðuna út frá málum á vörusíðunni?

Ekki nema sérstaklega sé staðfest að þau séu framkvæmdamál fyrir nákvæma pantaða útfærslu. Vörusíður henta til samanburðar, en undirstaða ætti að byggjast á gildandi undirstöðu- eða uppsetningarteikningu. Þetta á einnig við þegar grunnflötur virðist einfaldur.

Af hverju er nafnstærð önnur en málið á tækniteikningunni?

Nafnstærð er flokkun eða einfölduð lýsing. Tæknimál tekur mið af raunverulegum prófílum, einingaskiptingu og mælipunktum. Lítill munur þarf því ekki að vera villa, en stærri eða óútskýrðan mun skal staðfesta áður en framkvæmdir hefjast.

Hvað þýðir „ekki í mælikvarða“?

Það þýðir að hlutföll myndarinnar má ekki nota til mælinga. Teikningin skýrir afstöðu hluta, en aðeins tölusett mál gilda. Ekki áætla óskráð bil með reglustiku eða pixlamælingu.

Hvernig sé ég hvoru megin hurðin er?

Skoðaðu grunnmynd, hliðarmerkingar og tákn fyrir opnun. Rennihurð er gjarnan sýnd með færslustefnu en vænghurð með boga. Gakktu úr skugga um frá hvaða átt myndin er séð; framsýn og innsýn geta snúið hægri og vinstri við.

Hvaða mál skipta mestu fyrir vegggróðurhús?

Lengd meðfram vegg, fjarlægð út frá vegg, tengihæð, heildarhæð og þakbratti. Einnig þarf að staðsetja dyr, glugga, niðurföll og þakskegg hússins sem gróðurhúsið tengist. Festing og vatnsþétting þurfa sérstaka athugun.

Hversu mikið aukarými þarf í kringum gróðurhúsið?

Það er ekkert eitt bil sem hentar öllum verkefnum. Rýmið ræðst af uppsetningaraðferð, hurðum, gluggum, þakrennum, þrifum, viðhaldi og aðkomu. Taktu einnig tillit til lóðar, nærliggjandi mannvirkja og staðbundinna krafna. Merktu vinnusvæðið í fullri stærð áður en staðsetning er samþykkt.

Sanna jafnar skálínur að undirstaðan sé rétt?

Nei. Þær eru mikilvæg athugun á hornréttleika en staðfesta ekki sjálfar rétta lengd, breidd, hæð, flöt eða staðsetningu. Mældu allar hliðar, skálínur, hæðarpunkta og mikilvæga festistaði.

Hvaða skjal gildir ef tvö mál virðast stangast á?

Ekki velja sjálfkrafa hærri eða lægri töluna. Staðfestu gerð, dagsetningu og útgáfu skjalanna og fáðu skriflega skýringu frá seljanda eða framleiðanda. Verkefnissértæk, gild teikning þarf að samsvara nákvæmlega afhentri útfærslu.

Hvar finn ég ábyrgðar- og viðhaldsupplýsingar?

Skoðaðu ábyrgðarupplýsingar, handbók viðkomandi vöru og skjöl sem fylgja pöntuninni. Fleiri leiðbeiningar eru á síðunni Upplýsingar, en sértæk skjöl vörunnar ganga fyrir almennu fræðsluefni.

Lokaúttekt teikninga

Áður en skipulag er samþykkt skaltu geta bent á mælipunkta fyrir heildarlengd, breidd, vegghæð, mænishæð, hurðarop og undirstöðu. Berðu grunnmynd saman við allar útlitsmyndir og snið, staðfestu einingar og skjalaútgáfu og færðu útlínurnar yfir á lóðina.

Góð yfirferð snýst ekki um að finna eina stóra tölu heldur um að sjá hvernig öll málin tengjast. Þegar óvissa kemur upp er rétt að stöðva, skrá spurninguna og fá staðfestingu áður en efni er skorið, undirstaða steypt eða festingar settar niður. Frekara yfirlit yfir valkosti má finna undir Gróðurhús og Garðskýli, og upplýsingar um Bloomcabin útskýra nánar hvert hægt er að leita með fyrirspurnir.