Gler og polykarbónat í gróðurhús: samanburður og valleiðbeiningar

Rétt klæðning mótar birtu, útsýni, næði, hitastig og viðhald gróðurhússins. Hér eru sex algengir valkostir bornir saman og útskýrt hvernig velja má lausn sem hentar íslenskum garði, ræktun og notkun.

Val á gleri eða annarri gegnsærri klæðningu hefur mikil áhrif á það hvernig gróðurhús nýtist og lítur út. Klæðningin ræður meðal annars hversu skýrt sést inn og út, hvernig sólarljósið dreifist, hversu mikið næði fæst og hvernig húsið fellur að heimili og garði. Hún hefur einnig áhrif á þrif og daglega umhirðu.

Á Íslandi þarf að meta þessa þætti með breytilegt veður, lága vetrarsól, langa sumardaga, vind, úrkomu og staðbundið snjóálag í huga. Engin ein glergerð er best fyrir allar aðstæður. Gróðurhús fyrir plöntur getur kallað á aðra lausn en garðskáli sem á fyrst og fremst að vera setustofa. Hægt er að skoða mismunandi gróðurhús og garðskýli áður en ákveðið er hvaða eiginleikar skipta mestu máli.

Fljótlegur samanburður á klæðningu gróðurhúsa

Valkostur	Helsti eiginleiki	Hentar sérstaklega þegar	Atriði sem þarf að meta
Glært gler	Skýrt útsýni og opin ásýnd	Garðurinn og plönturnar eiga að sjást vel	Sólargeislun, sýnileiki óhreininda og næði
Bioclean-gler	Yfirborð sem auðveldar ytri hreinsun	Erfitt er að komast reglulega að öllum flötum	Þarf samt þrif og rétta meðhöndlun
Stopsol-gler	Sólarstýring og endurkastandi útlit	Draga á úr sterkri sólargeislun	Leystir ekki af hólmi loftun eða skyggingu
Spegilgler	Endurkast og birtuháð sjónskermun	Óskað er eftir nútímalegu útliti og næði að degi	Næðið breytist þegar birtuskilyrði snúast við
Matt gler	Dreift ljós og óskýr sýn	Næði skiptir meira máli en skýrt útsýni	Form og skuggar geta enn sést
Polykarbónat	Létt, hálfgegnsætt efni	Dreifð birta og lítil áhersla á útsýni eru æskileg	Gerð platna, uppbygging og frágangur kanta

Taflan er upphafspunktur, ekki endanleg niðurstaða. Endanlegt val þarf að samræmast burðarvirki, opnanlegum gluggum, festingum og þeim valkostum sem í boði eru fyrir viðkomandi hús. Nánari almennar vörutengdar upplýsingar má finna undir upplýsingum Bloomcabin.

1. Glært gler: mesta sjónræna opnunin

Glært gler hentar þegar markmiðið er að halda sterkum sjónrænum tengslum milli gróðurhúss og garðs. Plöntur, húsgögn og byggingarhlutar sjást skýrt og húsið getur virst létt og opið. Þetta er oft eðlilegt val fyrir sýnilega ræktun, garðstofu eða klassískt gróðurhús þar sem glerið er hluti af heildarútlitinu.

Skýrleikinn þýðir einnig að vatnsblettir, ryk og þétting geta verið áberandi. Í mjög sólríkri legu getur þurft að skipuleggja skyggingu, opnanlega glugga og loftskipti sérstaklega. Glært gler stöðvar ekki sjálfkrafa ofhitnun. Fyrir hugmyndir um samspil forms, stærðar og glers má lesa um val og hönnun orangerie-gróðurhúsa.

2. Bioclean-gler: ytra yfirborð sem auðveldar þrif

Bioclean er húðað gler sem er hannað til að draga úr því hversu fast lífræn óhreinindi loða við ytra yfirborðið og hjálpa vatni að renna yfir það í jafnari filmu. Úrkoma getur því aðstoðað við hreinsun við heppileg skilyrði. Kosturinn getur verið gagnlegur á þakflötum og öðrum stöðum sem erfitt er að ná til.

Heitið merkir þó ekki að glerið verði viðhaldsfrítt. Salt, steinefni, fuglaskítur, mold, frjókorn og óhreinindi við ramma geta enn kallað á þrif. Á Íslandi er úrkoma heldur ekki alltaf nægileg til að skola yfirborðið jafnt, sérstaklega undir þakköntum eða í skjóli. Nota þarf hreinsiefni og áhöld sem henta húðuninni og fylgja leiðbeiningum fyrir viðkomandi gler.

3. Stopsol-gler: sólarstýring og endurkastandi ásýnd

Stopsol-gler er valið þegar óskað er eftir sólarstýringu ásamt áberandi endurkasti. Það getur dregið úr hluta sólarorkunnar sem berst inn og breytt útliti hússins eftir birtu, sjónarhorni og umhverfi. Á björtum degi getur yfirborðið endurspeglað himin, gróður og nærliggjandi byggingar.

Slíkt gler tryggir ekki stöðugt hitastig. Gróðurhús getur enn hitnað hratt á löngum, kyrrum sumardögum. Opnanlegir gluggar, dyr, gegnumloftun, staðsetning og eftir atvikum viðbótarskygging þurfa áfram að vera hluti af áætluninni. Áður en valið er ætti einnig að meta hvort dekkri eða endurkastandi ásýnd samræmist arkitektúr hússins og útliti garðsins.

4. Spegilgler: sjónskermun sem fer eftir birtu

Spegilgler getur veitt ákveðið næði þegar bjartara er þeim megin sem horft er frá en þeim megin sem horft er til. Að degi getur það gert erfiðara að sjá inn og um leið gefið gróðurhúsinu nútímalegt, endurkastandi yfirbragð. Þetta getur hentað hliðum sem snúa að götu, göngustíg eða nálægri lóð.

Sjónskermunin er þó ekki föst. Þegar ljós logar inni að kvöldi en dimmt er úti getur fólk fyrir utan séð inn. Spegilgler ætti því ekki að vera eina næðislausnin þar sem raunveruleg lokun er nauðsynleg. Gluggatjöld, færanlegir skermar, gróður og skipulag rýmisins geta þurft að styðja við glerið.

5. Matt gler: næði og dreifð sýn

Matt gler dreifir ljósi og gerir útsýni í gegnum flötinn óskýrt. Það hentar vel á neðri veggflötum, við setusvæði, á hlið sem snýr að nágranna eða þar sem geymsla og vinnuborð eiga ekki að vera áberandi. Dreifð birta getur jafnframt mildað skarpa ljósbletti.

Matt gler er ekki endilega fullkomlega ógegnsætt. Skuggar, litir og útlínur geta sést, sérstaklega þegar hlutur eða manneskja stendur nærri glerinu eða sterkt ljós er hinum megin. Sýnishorn við ólíkar birtuaðstæður gefur betri mynd en lítið ljósmyndasýnishorn. Einnig þarf að staðfesta hvor hlið yfirborðsins á að snúa út eða inn.

6. Polykarbónat: létt og hálfgegnsætt klæðning

Polykarbónat hleypir ljósi inn en gefur yfirleitt ekki sama skýra útsýni og glært gler. Ljósdreifingin getur hentað ræktun og dregið úr beinum, skörpum geislum. Efnið er létt, en val á því verður alltaf að miðast við samþykkt burðarvirki, festikerfi og plötugerð fyrir viðkomandi gróðurhús.

Fjölveggja plötur hafa holrúm sem geta haft áhrif á einangrun, ljósdreifingu og útlit. Þykkt ein og sér segir þó ekki alla söguna; uppbygging, yfirborðsmeðferð, endafrágangur og samhæfni við ramma skipta líka máli. Ítarlegri umfjöllun er að finna í leiðbeiningum um polykarbónatplötur, þykkt og einangrun.

Rásir fjölveggja platna þurfa réttan snúning og lokaðan eða loftræstan frágang samkvæmt kerfinu. Rangur frágangur getur hleypt óhreinindum og raka inn í plöturnar. Ekki ætti að gera ráð fyrir að hægt sé að setja polykarbónat í hvaða glergrind sem er án staðfestingar.

Hvernig velja á klæðningu eftir forgangsatriðum

• Skýrt útsýni: Glært gler er yfirleitt eðlilegasti upphafspunkturinn.
• Minni þörf fyrir erfið ytri þrif: Skoðið Bioclean-gler, en gerið samt ráð fyrir reglulegri umhirðu.
• Minni sólaráhrif og endurkastandi útlit: Stopsol getur komið til greina ásamt góðri loftun.
• Næði að degi: Spegilgler getur hjálpað, en hegðun þess að kvöldi þarf að vera ljós.
• Stöðugri sjónskermun: Matt gler hentar betur þegar skýrt útsýni er ekki forgangsmál.
• Dreifð birta og létt klæðning: Polykarbónat getur verið hentugt ef kerfi hússins styður það.

Notkunin skiptir jafn miklu máli og útlitið. Sá sem ætlar fyrst og fremst að rækta salat og aðrar viðkvæmar nytjaplöntur getur lagt aðra áherslu á birtudreifingu en sá sem vill sýnilega garðstofu. Leiðbeiningar um salatræktun í íslensku gróðurhúsi sýna hvernig notkunin getur mótað skipulagið. Einnig getur verið gagnlegt að lesa umsagnir um gróðurhús og greina hvaða atriði aðrir notendur telja mikilvæg.

Að blanda saman klæðningargerðum í einu gróðurhúsi

Ekki þarf alltaf að nota sömu gerð á öllum flötum. Glært gler getur til dæmis verið á hlið sem snýr að besta útsýninu, matt gler neðarlega við setusvæði og sólarstýrandi gler á þeim flötum sem verða fyrir sterkustu geisluninni. Polykarbónat getur komið til greina á tilteknum þak- eða veggflötum ef burðar- og festikerfið er hannað fyrir það.

Blöndun þarf þó að vera meðvituð. Mismunandi litblær, endurkast og ljósflæði sjást bæði að innan og utan. Best er að teikna hverja hlið og þakflöt, merkja efnið á hverjum reit og staðfesta að pantunin, glerlistarnir og festingar samræmist teikningunni. Handahófskennd blöndun á byggingarstað getur leitt til ósamræmis sem erfitt er að laga síðar.

Klæðning fyrir mismunandi form gróðurhúsa

Form hússins ræður því hvernig sólin fellur á glerið og hversu sýnilegir einstakir fletir verða. Í veggfestu húsi þarf að meta endurkast, skugga frá aðalbyggingu, snjó eða vatn frá þaki hennar og aðgengi að þrifum. Samanburður á álgróðurhúsum og garðskálum og viðargróðurhúsum og garðskálum getur hjálpað við að tengja klæðningu við heildarútlit.

Í frístandandi húsi eru allar hliðar sýnilegar og vindur getur komið úr fleiri áttum. Í T-laga, pýramída- eða viktorísku formi verða samsetningar, þakhallar og endurkast meira áberandi. Umfjöllun um gróðurhús í viktorískum stíl veitir samhengi fyrir hefðbundnara útlit.

Sömu meginreglur um birtu, útsýni og festingar geta einnig nýst þegar önnur útirými eru skipulögð. Upplýsingar um veggpergólu eða frístandandi pergólu, lífsstílspergólu eða klassíska pergólu og mál pergóla úr áli geta hjálpað til við að samræma mannvirki í sama garði.

Hagnýtt valferli

1. Skilgreinið aðalnotkunina. Á að rækta, sitja, vinna, geyma eða sameina fleiri en eitt hlutverk?
2. Kortleggið sól og útsýni. Skoðið lóðina að morgni, um miðjan dag og að kvöldi, bæði sumar og vetur.
3. Merkið næðisfleti. Greinið hvaða hliðar snúa að götu, nágrönnum eða setusvæði.
4. Skipuleggið loftun og skyggingu. Ekki láta sérstakt gler koma í stað opnanlegra glugga eða annarra hitastýringaraðgerða.
5. Berið saman sýnishorn. Skoðið gler í dagsbirtu, innilýsingu og frá báðum hliðum.
6. Staðfestið samhæfni. Gangið úr skugga um að valið efni, rammar, hurðir og þak séu hluti af samþykktri lausn.
7. Skráið valið. Látið tilboð og pöntun sýna nákvæmlega hvaða klæðning fer á hvern flöt.

Áður en framkvæmdir hefjast þarf að kanna hvaða staðbundnu reglur eiga við. Umfjöllun um hvort byggingarleyfi þurfi fyrir gróðurhús eða pergólu á Íslandi er gagnlegur upphafspunktur, en viðkomandi sveitarfélag staðfestir gildandi kröfur. Fyrir heildarskipulag garðs má einnig skoða hugmyndir um íslenskan garð með gróðurhúsi.

Móttaka og skoðun glers og platna

Skoðið sendinguna eins fljótt og aðstæður og afhendingarskilmálar leyfa. Berið fjölda eininga saman við fylgigögn og leitið að sprungum, brotnum köntum, rispum, beyglum, skemmdum umbúðum eða raka þar sem hann á ekki að vera. Ljósmyndið umbúðir og hugsanlegar skemmdir áður en efnið er flutt eða sett upp.

Geymið gler og plötur samkvæmt leiðbeiningum framleiðanda, á öruggum og stöðugum stað. Ekki láta ómerktar húðaðar rúður blandast saman. Staðfestið merkingu á fram- og bakhlið áður en hlífðarmerkingar eru fjarlægðar. Lesið jafnframt innkaupa- og afhendingarskilmála og viðeigandi upplýsingar um ábyrgð.

Uppsetning: meðhöndlið klæðninguna sem skipulagða verkferil

Uppsetning á ekki að hefjast með því að velja næstu rúðu af handahófi. Flokkið einingar eftir hlið, þakfleti og gerð, en haldið þeim tryggilega varðum. Berið merkingar saman við teikningu og staðfestið sérstaklega stefnu húðaðs glers og rása í polykarbónati.

1. Staðfestið að undirstaða og grind séu rétt samsett, bein og tilbúin fyrir klæðningu.
2. Skipuleggið öruggt vinnusvæði og takmarkið umferð óviðkomandi.
3. Notið viðeigandi hlífðarbúnað og rétt áhöld til að lyfta og færa efnið.
4. Setjið upp í þeirri röð sem samsetningarleiðbeiningar segja til um.
5. Herðið og þéttið aðeins samkvæmt viðkomandi kerfi; ekki bæta við handahófskenndum festingum eða kítti.
6. Skoðið hvern lokið flöt áður en haldið er áfram.

Undirstaðan hefur áhrif á alla síðari samsetningu. Þótt leiðbeiningar um undirstöður pergóla fjalli um annað mannvirki sýna þær hvers vegna grunnur og mælingar þurfa að vera skipulögð. Fylgja skal alltaf sérleiðbeiningum gróðurhússins. Svör við fleiri almennum atriðum má finna undir algengum spurningum um gróðurhús úr áli.

Þrif og regluleg umhirða

Hreinsið gler þegar veður er milt og yfirborðið ekki mjög heitt eða frosið. Byrjið á lausu ryki og sandi svo agnir rispi ekki flötinn. Notið mjúkan klút eða áhöld sem samþykkt eru fyrir efnið og skolið hreinsiefni vandlega af. Forðist sköfur, gróft duft og sterk efni nema þau séu sérstaklega samþykkt.

Húðað gler krefst þess að vitað sé hvaða yfirborð er með húðun og hvaða hreinsiaðferð hentar. Polykarbónat getur rispast auðveldlega og sum leysiefni geta skemmt það. Hreinsið rennur, samskeyti og svæði við glerlista án þess að losa þéttingar. Fjarlægið ekki burðarhluta eða festingar í almennum þrifum.

Skoðið húsið eftir hvassviðri og reglulega yfir árið. Leitið að lausum hlutum, skemmdum þéttingum og stífluðum frárennslisleiðum. Snjó, ís og stormálag á alltaf að meðhöndla samkvæmt leiðbeiningum fyrir viðkomandi hús; glergerð ein og sér segir ekki til um burðargetu alls mannvirkisins.

Algengar spurningar

Hvaða klæðning gefur skýrasta útsýnið?

Glært gler gefur almennt skýrasta útsýnið inn og út. Endanleg upplifun ræðst þó einnig af endurkasti, þéttingu, hreinleika yfirborðs og birtumun innan og utan hússins.

Þýðir Bioclean-gler að aldrei þurfi að þvo gróðurhúsið?

Nei. Yfirborðið er hannað til að auðvelda náttúrulega skolun og draga úr viðloðun ákveðinna óhreininda, en það útilokar ekki handþrif. Skjólgóðir fletir og þrálátir blettir þurfa áfram umhirðu.

Heldur Stopsol-gler gróðurhúsinu köldu?

Ekki eitt og sér. Það getur dregið úr hluta sólarálags, en hitastig ræðst einnig af loftræstingu, stærð, staðsetningu, vindskjóli, plöntum og notkun. Skipuleggja þarf opnanlega glugga og skyggingu eftir þörfum.

Er spegilgler einkalífsvörn á kvöldin?

Ekki áreiðanleg einkalífsvörn. Þegar bjart er inni og dimmt úti snúast birtuskilyrðin við og sýn inn getur aukist. Nota þarf viðbótarskermun ef næði á að vera tryggt.

Er matt gler alveg ógegnsætt?

Yfirleitt ekki. Það óskýrir sýn og dreifir ljósinu, en skuggar og útlínur geta sést. Áhrifin fara meðal annars eftir fjarlægð frá glerinu og birtu hvorum megin.

Er polykarbónat betra en gler?

Það fer eftir markmiðinu. Polykarbónat getur verið létt og ljósdreifandi, en gler veitir skýrara útsýni og aðra ásýnd. Berið saman notkun, viðhald, samhæfni við grind og æskilegt útlit.

Má sameina gler og polykarbónat?

Já, ef tiltekið gróðurhús og festikerfi eru hönnuð fyrir slíka samsetningu. Ekki gera ráð fyrir að efnin séu sjálfkrafa víxlanleg vegna mismunandi þykktar, hreyfingar og frágangs.

Má breyta klæðningunni eftir að pöntun hefur verið gerð?

Það fer eftir stöðu pöntunar og skilmálum. Hafið samband án tafar og kynnið ykkur reglur um breytingar og afpöntun pantana. Breyting getur haft áhrif á aðra íhluti.

Ættu allar þakplötur að vera úr sama efni?

Ekki endilega, en blönduð lausn verður að vera hönnuð og staðfest fyrir húsið. Ólíkt endurkast og litblær geta orðið mun sýnilegri á þaki en búist var við.

Kemur sérstakt gler í stað skyggingar?

Ekki alltaf. Sólarstýrandi eða dreifandi klæðning getur minnkað ákveðin áhrif, en plöntur geta samt þurft árstíðabundna skyggingu. Loftun er einnig sjálfstætt atriði.

Hvernig veit ég hvor hlið húðaðs glers á að snúa út?

Fylgið merkingum, teikningum og samsetningarleiðbeiningum fyrir nákvæma glergerð. Ekki ákvarða stefnu út frá endurkasti einu saman. Ef merking vantar skal stöðva uppsetningu og fá staðfestingu.

Hvað þarf að ákveða áður en óskað er eftir tilboði?

Tilgreinið form og notkun hússins, staðsetningu, æskilegt útsýni og næði, hvaða fletir fá mikla sól og hvort óskað sé eftir blöndu klæðningargerða. Farið yfir hvernig á að panta eða sendið fyrirspurn í gegnum tengiliði Bloomcabin.

Lokagátlisti fyrir valið

• Hefur aðalnotkun gróðurhússins verið skilgreind?
• Hafa sól, ríkjandi veðuráttir, útsýni og næði verið kortlögð?
• Er munurinn á glæru, húðuðu, möttu og hálfgegnsæju efni skýr?
• Hafa sýnishorn verið skoðuð við fleiri en ein birtuskilyrði?
• Er loftun skipulögð óháð vali á gleri?
• Er hver klæðningargerð samhæf við grind, þak og festingar?
• Er stefna húðunar eða rása skráð á teikningu?
• Hafa staðbundnar reglur og aðstæður á lóð verið kannaðar?
• Er auðvelt að sjá á tilboði hvaða efni fer á hvern flöt?
• Er móttöku-, geymslu-, uppsetningar- og þrifaferlið ákveðið áður en sending kemur?

Gott val byggist ekki aðeins á því hvaða flötur lítur best út á sýnishorni. Það þarf að tengja birtu, ræktun, næði, veður, byggingarform og viðhald saman í eina heildstæða ákvörðun. Þannig verður klæðningin raunverulegur hluti af notagildi gróðurhússins til langs tíma.